Alaıda sońǵy ýaqytta ata-babalarymyzdyń osy ustanymyna kereǵar soǵatyn áreketter jıi qylań berip, keńpeıildikti asta-tóktikke, darhandyqty daraqylyqqa, jomarttyqty orynsyz mal shashpaqqa aınaldyryp jiberip alyp jatqan jaıymyz bar. Toı buryn qazaqtyń qazynasy sanalsa, búginde bir tortqa mıllıon teńge jumsaıtyn baıshykeshterdiń báseke alańyna aınalyp ketkendeı áser qaldyrady.
Áleýmettik jeliden jaqynda Kamal Álpeıisovanyń toı týraly jazbasyn kózimiz shalyp qaldy. Munda qalamger: «...Túrkııada (biz kınodan kóretin Túrkııa emes, zııaly ortasynda) ishimdik ishiletin jerlerge balalardy ertip aparmaıdy eken. Jigitterdiń búldirshin qyzdardy bıge shaqyrýyna jol berilmeıtin kórinedi. Bul olardyń fızıologııalyq ári psıhologııalyq damýy qalypty bolýy úshin kerek degendi estigende tańǵaldym ári súısindim. Bizde 5-6 jasar qyzdaryna jer syzǵan kóılek kıgizip, shashtaryn buıralap, kózderin súrmelep toıǵa ertip aparady...» dep qazaqtyń qazirgi toılaryndaǵy shekten shyǵýshylyq pen astamshylyq týraly oı qozǵaıdy.
Al endi onymen qoımaı shaqyrylatyn asaba men ánshi-bıshilerge jumsalatyn qarjyny esepteseńiz kózińiz tas tóbeńizge shyǵyp, sýsha shashylǵan aqsha men ysyrapty tirligine ishteı nalısyz. Toıdyń árıne, óner ıelerinsiz sáni de, máni de joq ekeni túsinikti. Biraq bir-birinen qalyspaı, jarysa jyrtylýdyń jóni osylaı eken dep, dańǵoılyqqa salynyp, qaltasynyń túbi kóringenshe dalańdaǵannan ázirge eseńgiremeı, esebi túgel shyqqan jandy kórgenimiz joq. Qazaqtyń toıy bárinen buryn ánshilerdi dandaısytyp jiberdi degen synı pikirler jaıdan-jaı aıtylmaıdy. Olardyń ushaǵy men qonaqúıdegi jambaspulyna deıin bólek tólenetin bolǵan soń ne deısiz. Eń soraqysy, biz muny óz erkimizben isteýdemiz. Jaǵdaıy bolsyn-bolmasyn, qaryzǵa belsheden batyp, dúrkiretip toı ótkizgenge búginde eshkim arlanbaıtyn sııaqty, sebebi mundaı kúı bir-eki adamnyń basyndaǵy ǵana jaǵdaı bolsa eshteńe emes, jurttyń deni solaı isteıdi. Munyń sonshalyq min sanalmaýynyń, jalpyǵa ortaq áreket bolyp ketýiniń syry osynda. Alaıda sońǵy ýaqyttary qazaqtyń toılary tym kóbeıip ketti, muny shekteý kerek degen sıpatta túrli synı pikirler jıi aıtylyp júr. Jaǵdaıy toı jasaýǵa kelip turǵan otbasylar qınalmaýy múmkin, al endi balalaryna baspana taýyp bere almaı otyrǵan úı ár balasynyń týǵan kúnin, tilasharyn dúrkiretip toılaı berse, ne tamtyǵy qalady? Mysaly, súndet toı, kelin túsirý, úılený toılary qazaqtyń saltynda burynnan bar dástúrli qazynalar. Ári-beriden soń muny ár ata-ana urpaq aldyndaǵy paryzym dep sanaǵan. Bizdiń bul jerdegi aıtaıyn dep otyrǵanymyz, kishigirim túrde, tek týǵan-týystarymen, otbasymen birge, shaǵyn ortada ǵana atap ótiletin toılardy úlken toıhanalardyń tórine shyǵaryp jibergenimiz.
Satıranyń sarbazy Kópen Ámirbek bir suhbatynda: «Keıde qazaqtyń qaltaly azamattary aspannan aqsha shashtyryp, jurtqa áýeli dúnıe-baılyǵyn kórsetý úshin dúrkiretip toı jasaıdy-aý degen oıǵa qalasyń. Jer-jerde báıge ótkizedi, kókpar tartqyzady. Ondaǵy oılary qazaqtyń dástúrin damytaıyq degen pıǵyl emes, óziniń dáýletin kórsetip qalý sııaqty seziledi. Baılyǵy bastarynan asyp-tasyp jatsa, jylaǵan jetim-jesirge, ǵarip-ǵasir men jaǵdaıy joqtarǵa berse, jaqsy bolar edi-aý. Ony qazaq qashannan saýapty is sanaǵan», – dep edi.
Talaı toı-jıynda qanshama tamaqtyń jelinbeı, tekke ysyrap bolǵanyn kórdik. Asharshylyqty, qıyndyqty bastan keshken burynǵynyń kisileri nannyń qıqymyn dastarqannyń ústinen terip jep otyratyn. Ysyrapshyldyqqa jol bermeıtin. Mán berseńiz, toı – bir-aq kúndik oıyn-saýyq, án-dýman. Sol bir keshtik «pontqa» aıamaǵan aqshany aqyl-oıǵa bastaıtyn qundylyqtarǵa qıpaqtap qımaı qalatynymyz qalaı?! Laıym, basymyz ylǵı da toıda toǵysa bersin-aý, biraq ol toıda eń bastysy, ysyrapqa jol berilmese eken degen tilek. О́zbekstan men Tájikstanda dańǵaza toılarǵa shekteý qoıylyp tastalǵanyna biraz bolypty. Jas jubaılardyń úılený serýeninde úsh kólikten artyq mashınaǵa ruqsat joq deıdi. Úlken toılarǵa shaqyrylǵan adam sany 150-200-den aspaý kerek deıdi. Biz bul máseleni qalaı sheshemiz? Ysyrapshyldyqqa jol bermeý úshin qandaı qareketter jasalmaq kerek? Osy týraly bir sát oılanyp kórsek.
