Tanym • 21 Qańtar, 2021

Synnyń paıdasy men zııany

47 ret kórsetildi

Tildi qarym-qatynas quraly dep qana emes, ishki mádenıetiń men rýhanı beıneńniń, tálim-tárbıeń men dúnıetanymyńnyń aınasy dep baǵalaýǵa asa mán bere qoımaýy­myzdan keıde opyq jep qalyp jatatynymyz bar. Germanııada turatyn Aınur Asqar­qyzy esimdi qyzymyz óziniń jelidegi paraqshasynda: «О́ziniń minin kórmeı, ózgeden min izdeý ádetke aınalyp bara ma, qalaı ózi. Biz qytaılar sekildi kóp xalyq emespiz. Keń-baıtaq jerimiz bolǵanymen, sol keń jerdiń ár tusynda tarydaı sha­shyl­ǵan az ǵana xalyqpyz... Sonda da bir-biri­mizge aýyr sóz aıtyp, jazyqsyz aıyptap, sebepsiz kinálap, jantalasyp jatamyz. Sonshama nege ishimiz tolyp ketken? ...Bir-biri­mizge meıirimdi bolaıyqshy!» dep oı tas­tapty.

Qazaqtyń qadirli tulǵalary týraly sońǵy ýaqytta aýzyna kelgen sózdi jarııa ete salatyn ádet jıi qylań berip qalatyn bolyp júr. Ondaılarǵa «óıtińder, búıtińder» dep aqyl-keńes aıta bastaǵan adamnyń ózi synǵa ushyrap, basy daýǵa qalatyn jaǵdaıǵa jet­tik. Másele búginde kózi tiri adamdar týraly bolsa meıli. О́kinishtisi, qazaqtyń belgili qaırat­kerleriniń, tarıhı tulǵalardyń ómi­rinen kir izdeıtinder tabyla bastady. Arýaqqa til tıgizýden qaımyqqan qazaqtyń balasy «Orystar Pýshkındi synap jatqanda, biz nege Abaıdy synamaýymyz kerek?» degen oıdyń otyn kósep, keýdesin qolamtaǵa toltyryp júr. Jurt jabylyp bireýdi maqtap jatsa, ekinshi bir tustan álgi kisiniń kemshiligin tizip, eńbegin túkke turǵysyz etip tastaıtyn teris pıǵyldaǵy syn basyn qyltıtyp shyǵa keledi. «Maqtap otyrǵan tul­ǵańnyń shynaıy sıqyn bilgiń kelse, mine» dep, annan-munnan estigen ártúrli «derekterin» qurastyryp, halyq syılaǵan tarıhı tulǵanyń taýdaı  bıik beınesin kóz aldyńda áp-sátte tóbeshikke aınaldyryp bere salady. Ondaı pendelerdiń kókeıin ne tesip turǵanyn ishteı sezesiń. «Mine, men qandaı myqtymyn. Shynshylmyn. Aqıqatty aıtýdan qoryqpaımyn. Qasań oıdy buzyp-jaryp, adamdardy jańasha oılaýǵa úndep jatyrmyn» degendi meńzegisi kelgeni. О́zin jurttan erekshe aqyldy, kemeńger etip kór­setpek oıy. Mundaıda shynaıy ımannyń ıesi atanǵan burynǵy ata-babalarymyzdyń aıtar sózin oı eleginen ótkizip baryp kómeıin búlkildeter dástúrinen, «Sóılemes buryn úsh nárse jaıynda oılan. Olar: ne aıtatynyń, qashan aıtatynyń jáne kimge aıtatynyń» (Ábý Bákir) degen qanatty qaǵıdasynan ara­myzdyń munshalyq alshaqtap ketýine ne sebep degen oı mazalaıdy.

Negizi mundaı jaǵymsyz qubylys nega­tıv­ke toly, ómirge ókpeli, kemsitip-muqatýǵa beıim jat pıǵyldaǵy jandardyń boıynan jıi baıqalatyn kórinedi. Únemi ózgeniń kem­shiligin terip, óshtesý men qastandyqqa qu­rylǵan synnyń ıesi qarsy taraptaǵy adam­nyń jeke ómirine qol suǵyp, janyna jara salyp jatyrmyn dep eshqashan oılamaıdy. Al endi bireýler ózi­ne jaqpaı qalǵan, unatpaǵan jandardy sy­nap-minegende tipti ózderiniń kim ekenin, ke­shegisin esten shyǵaryp alyp jatady. О́zi qanshalyqty adal, qanshalyqty ádil? Jalpy, ómirde sýdan taza, sútten aq pende bar ma? О́z­geni synaý úshin adam aldymen ózine qarap alýy kerek emes pe? Qazaqtyń «Pyshaqty ózińe suq, aýyrmasa ózgege suq» degen sózi dál osyndaıda aıtylsa kerek-ti. Qoǵamdyq oryn­darda, bazarlarda, kólikte, áleýmettik jelide bir-birin tanymaıtyn beıtanys jan­dar ózara qyrqysyp, daýlasyp jatady. Aýyr-aýyr sózder aıtylady. Joldary eshqashan qıyspaıtyn aıdaladaǵy jandar nege búıtedi? Túsiniksiz. Sosyn ómirde eshkim, eshnárse unap kórmegen adamdar kezdesedi. Olardyń jazǵandaryn oqı bastasań, jaryq dúnıege emes, qara túnekke túsip ketken sııaqtysyń.

Paıǵambarymyz (sallallahý aleıhı ýá sállám): «Adamdar qurdymǵa ketti degen kisiniń ózi qurdymda» degen. Dúnıeni qandaı túspen qabyldaý adamnyń júrek kózine baılanysty eken. Ar-ujdan men júrek tazarǵan saıyn kisi barlyq nárseni durys kóre bas­taıdy deıdi. Árdaıym ózge­lerdiń boıynan kemshilik izdep, min tabýǵa tyrysýshylyq jaqsylyqqa aparyp soqtyrmaıtynyn es­kertedi. Orynsyz synǵa ushyraǵan taǵdyr­lardyń baqytsyzdyqqa urynyp, keıde qııanattan erte kóz jumatyny taǵy bar. Sondyqtan ár adam bireýdi synamas buryn odan kimge qandaı paıda men zııan keletinin elep-ekshep alǵany abzal der edik. Syn shyn bolmasa, adamdar arasyndaǵy qarym-qatynas, syılastyq sym­baty buzylady deıdi. О́kpe-renishke boı aldyrady. Ondaı syn kimge kerek? Biraq bul qo­ǵamdaǵy keleńsizdiktermen kúresý úshin synnyń paıdasy joq, eshkimdi synaýǵa bolmaıdy degen sóz emes.

Sońǵy jańalyqtar

Ulytaý aýdanynyń ákimi taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 20:45

Aqtóbede «Igi ister» marafony bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 17:48

Shymkentte mektepterde ystyq tamaqpen qamtýǵa ruqsat joq

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:52

Uqsas jańalyqtar