Jaqynda J. Shanın atyndaǵy Shymkent qalalyq akademııalyq qazaq drama teatrynda sahnalanǵan tyń týyndynyń premerasy týraly áleýmettik jelide zııaly qaýym tarapynan kóptegen syn-pikir alǵa tartyldy. «...Ulttyq rýh, namys, ótkenge qurmet qaıda?», « Uıat-aıattan jurdaı qoıylym kimniń ruqsatymen sahnaǵa jiberildi?», «Mundaı jat dúnıeni toqtatatyn eshkim joq pa?», «Men mundaı essiz kórinisti buryn-sońdy kórgen emespin», «Aıaǵyna deıin kórip otyrýǵa shydamym taýsylyp ketti», «Qazaq teatryna mundaı jańalyqtyń qajeti joq...» degen syńaıdaǵy pikirler jazyldy. Spektakldegi anaıy kórinisterdi aıtpaǵanda, keıipkerlerdiń oryssha aralastyryp sóıleýi qazaq sahna óneriniń qaǵajý tartyp, qamyǵar halge dýshar bolýy degennen basqa túk te emes. Ulttyń ózin ózi jatsyna bastaýynyń munan asqan soraqy mysaly tabylmaıdy. Bul kúıimizben quldyq psıhologııadan, otarshyldyq sanadan jaqyn arada aryla qoıýymyz ekitalaı. Kınoındýstrııasy damyǵan órkenıetti elderdiń rýhanı ekspansııasy saldarynan qazaq kınematografısteriniń keı fılmderin bir qaraǵannan keıin qaıtalap kórýge kóńilińiz soqpaı qalyp jatatyny sııaqty, tili men qalybynan ajyrap, ulttyq tamyrdan alshaqtaǵan sahnalyq qoıylym da kórermenniń kóńilin solaı sýytyp jiberýi op-ońaı. Qazirgi qazaq teatrlaryndaǵy problemanyń biri osy. Keıingi jas rejısserlerdiń bári deýden aýlaqpyz, biraq birazy – dúnıege orys, batys rejıssýrasy terezesine telmirip qalyptasqandar. Árıne, olardy saýatsyz deýge kelmes. О́ıtkeni jan-jaqty bilimdi, talǵam-talaby bıik, óziniń kásibine adal, álem ádebıetiniń arǵy-bergi klassıkterin jatqa soǵýy múmkin. Biraq aıyby – ulttyq dúnıetanymy taıaz, qazaqshaǵa shorqaq, ana tilin mensinbeıdi. Sherhan Murtaza aǵamyzsha aıtsaq, bir kem dúnıe. Meıli ǵoı, endi osylar óz tilin súımeıtin, óz ulty úshin kúımeıtin orys, japon, nemis rejısseri joq ekenin bile me eken?!
Qazaqtyń mentalıtetine, ádet-ádebine qabyspaıtyn jat kórinister men ózge tilde shúldirleý órkenıetke umtylýdyń belgisi emes. Jalpy, adamzat órkenıeti degenimiz múlde basqasha uǵymdy bildiredi. Ol ózińe deıingi ómir súrip kelgen qundylyqtardy, ǵasyrlar boıy jalǵasqan ata-baba dástúrin birjola qurdymǵa jiberip, ornyna jańasha birdeńe oılap tap demeıdi. Qurtýǵa, qulatýǵa qulash sermemeıdi. Áshirbek Syǵaı aıtpaqshy, «...abzalynda alqymnan almaı, tamyrǵa birtindep taraıtyn qan sekildi nárse ǵoı». Bul eskige tas keneshe jabysyp, óner ataýly «baıaǵy jartas, sol jartas» qalpynda qala bersin, jastar izdenbesin, jańalyqqa umtylmasyn degendik te emes, árıne. О́ziń ómir súrgen dáýirge, qoǵamǵa ózindik ún-pikirińdi bildire almasań, onda adam ne úshin ómir súredi?! Izdenis te, jańashyldyq ta aýadaı qajet. Biraq shyǵarmany, ıdeıany qazaqtyń dúnıetanymymen bite qaınastyra otyryp týdyrý mańyzdy. Sonda qarapaıym qalyń qazaq qup kórip, qushaǵyn jaıa qarsy alady. Basqanyń kóshirmesin qaıtalap, bolmasa tiline jutylý arqyly sahnaǵa sanany táýeldi ete almaısyz. Ulttyq bolmystyń ústine bógdeniń bózin ákelip kıgizip qoıǵannan ony eshkim qazaq dep qabyldamaıdy. Qazaq aýdıtorııasynyń bolmys-bitimin, minez-qulqyn Reseıden, Amerıkadan, Qytaıdan izdeýdiń qajeti joq. Ata-babalarymyzdyń san ǵasyr burynǵy ósıet, qaǵıdalary turǵanda, aıdaladaǵy batystyń, basqanyń oıshyldarynyń qanatty sózderinen qazaq bolmysynyń qyr-syryn izdeý aqylǵa syıatyn nárse me? Sondyqtan qoıylymdardy bóten tilmen shubarlamaı, teatr óneri óziniń dástúrli túzý jolyn saqtap qalýy úshin árbir spektakl aldymen, bilikti mamandardan turatyn kórkemdik keńestiń talqysynan ótse degen tilek bar. Tili shubarlanǵan, shalajansar qoıylymdarǵa tosqaýyl qoıylsyn deýdegi maqsatymyz, bul keleńsizdikpen qazir kúrespesek, barmaq tistep qalýymyz ábden múmkin. О́ıtkeni teatr – tárbıe oshaǵy emes pe?!
