Ult júreginen oryn alǵan

aqyn Ulyqbek Esdáýletpen Astanada kezdesý keshi ótti Keshti «Kıiz kitaptyń kıesi» dep ataǵan eken. Nege deseńiz, Ulyqbek aqynnyń elimizdiń eń mártebeli Memlekettik ádebı syı­lyǵyn «Kıiz kitap» atty jyr jınaǵy úshin alǵanyn jamaǵat jaq­sy biledi. Kitaptyń alǵy­sózinde abyz Ábish Kekilbaev onyń qazaq poezııasyndaǵy aı­mań­­daı ornyn da aıshyqtap aıtyp ber­geni esimizde. Al kósh basta­ǵan kórnekti aqyn Temirhan Medetbektiń bergen baǵasy myna­daı: «Ulyqbek Esdáýletov – óz tustastarynan ádebıetke álde­qaı­da erte kelip, jurt kózine erte ilikken jigit. Ol shákirttik mek­tepten shuǵyl túrde ótti de, óleń­degi óz jolyn, óz únin bir­den-aq belgilep aldy. Únemi iz­denis ústinde júretin bul aqyn óleń­deri búginde burynǵydan da aýqy­myn keńeıtip, burynǵydan da tereń­deı tústi. Onyń óleńderi endi qazirgi qazaq poezııasynyń prın­sıpteri, sáttilikteri men pers­pektıvti tendensııalaryna ar­nal­ǵan eńbekterde sóz bola ala­tyn­daı deńgeıge kóterildi deı alamyz». Shynymen de, alpysynshy jyldardyń sońy, jetpisinshi jyldardyń basynda óleń-jyrly, ónerli, ádebı Almatyǵa áli mektepte oqyp júrgen Ulyq­bektiń ózinen buryn óleńi jetip edi. Sonda biz, jýrfaktyń 1-2-kýrs stýdentteri, QazMÝ men kon­ser­vatorııa ortasyndaǵy Qazaq­stan­nyń barlyq gazetteri ilinetin alleıada Ulyqbek Esdáý­letov­tiń oqta-tekte shyǵyp tura­tyn óleńderin japa-tarmaǵaı oqıtynbyz. Bir-birimizge: «Ulyq­bek­tiń óleńi shyǵypty», dep beınebir ony burynnan biletin adamdaı sóıleıtinbiz. Ásirese, qaıtys bolǵan syrnaıshy aǵasy Baqytqa arnalǵan «Baıan» atty óleń qatty áser etken bolatyn. Osy sózimizdiń rastyǵyn Ult­tyq akademııalyq kitaphanada ótken kez­desý keshiniń meımandary aı­qyn­dap ajarlaı tústi. «Shý qarakók» dep tizgindi qolǵa alǵan aıtysker aqyn Dáýletkereı Káp­uly keshti júremeletip ádemi júr­gizip otyrdy. Keshtiń bas qonaǵy: «Ádebıet bar jerde ádep bar. Kitap – tárbıeshi», dep kóp­shi­likpen amandasý sharasyn jasaı kele, ózi erterekte ǵashyq bol­ǵan bir janǵa arnalǵan «Kitabı roman» atty óleńin oqı jónel­gen. Jıynda óziniń jan jary Beı­senkúl de otyr. «Oıpyr­maı!» dep qoıamyz ishteı. Mahab­bat, súıispenshilik syryn shert­ken Ulyqbektiń ǵajap óleńi «Qushaq­tap ólsem arman joq, ǵashyǵym meniń kitap-aı!» dep aıaqtalǵanda poezııa qudiretine taǵy bir tánti bolyp shattanysyp qaldyq. Ádebıetshi ǵalym Tursyn Jurtbaı Ulyqbekteı ini dosy­nyń aqyndyǵy men azamat­tyǵy haqynda úlken oılar tol­ǵa­dy. Sherhan Murtaza men Oral­han Bókeı «Lenınshil jasta» basyp shyǵarǵan óleńder ar­qy­ly Ulyqbektiń uly joly bas­tal­ǵanyn baıan etti. Aqynnyń búr­shikteı jas kezdegi ishki tunyq sezimi ómirde de, óleńde de laı­lan­bas, kir juqtyrmas taza­lyq­pen kele jatqanyn basa aıtty. «Qazaqta óleńine syn aıtylmaǵan eki aqyn bar. Onyń bireýi – Oljas, ekinshisi – Ulyq­bek. Árı­ne, syn­shylar syn aıt­paımyz de­meı­di, tek bul ekeýi­nen kemshilik taba almaıdy. Ulyq­bek sondaı, shashasyna shań juq­tyrmaıtyn, jaman óleń jaza almaıtyn aqyn», dep túıindedi T.Jurtbaı. Aqynmen ónerde birlesken kúıshi-sazger Seken Turysbek Ulyqbek dosynyń óleńimen úılesim tapqan dúnıe-jalǵan jaıyn­daǵy jańa ánin ásem qo­ńyr­latyp oryndap berdi. Iá, bul aqynnyń óleńderine jazylǵan ánderdiń de taǵdyrly, talaıly bolyp keletin bir sıqyr jumbaǵy bar. Seken jańa ándi aıaqtaǵanda biz sonyń áserinen aryla almaı: «Aıaqtalady bári de erte me, kesh pe, Armanym ǵana eshqashan aıaq­tal­­maıdy», dep ánniń sońǵy qaıy­ry­myn ishteı qaıtalaı bergenbiz. Ulyqbek poezııada qyzyǵar­lyqtaı baqytty ǵumyr keship keledi. Onyń alǵashqy qadam­daryna, alǵashqy kitaptary­na birden-aq Qýandyq Shańǵytbaev, Muzafar Álimbaev, Qadyr Myrza Áli sııaqty marǵasqa­lar jyly pikir aıtyp, qýana qol soqqan. Qazirde aqynnyń poezııasy, bes tomdyqqa bir jına­q­talǵan bútindeı shyǵar­mashylyǵy kan­dı­dattyq, dok­tor­lyq dıs­ser­tasııalardyń tolymdy taqy­rybyna aınalýy da bir ǵanıbet. Fılologııa ǵylymdarynyń dok­tory Sherýbaı Qurmanbaı­uly óz býynynyń ádebıetke qulash urǵan jas talaptaryna Ulyqbek aqynnyń óleńderi «Ábilhaıat» sýyndaı áser etkenin ádemi este­lik­pen árleı baıandady. «Qyz­dardyń mahabbatyn uǵý úshin, Qyz bolyp týý kerek!» –  dep Esdáýletov jyrlaryn eskek­tete qol sermep oqýshy edik dep jastyq shaqtaryn eske aldy. Qazaq qoǵamynda bolyp jata­tyn qaıbir oqıǵaǵa ún qatpaı qal­maı­tyn aqynnyń qazirde basqa elderde, halyqaralyq deńgeıde de tanymaldyqqa jetýi, álbette, qazaq ádebıetiniń mereıi deýimiz kerek. Buǵan mysal retinde Sh.Qur­manbaıuly Ulyqbektiń jýyrda ǵana «Atatúrik» medali­men marapattalǵanyn keltirdi. Jazýshy Joltaı Álmashuly, kósemsózshi Nurtóre Júsip, ǵalym Náýbát Qalıev jyrlary ult júreginen oryn alǵan Ulyqbek Esdáýlettiń aqyndyǵy men azamattyǵy qos órimdeı astasqan bitim-bolmysy haqyn­da paıymdy oılaryn bildirdi. Aqyn óleńderine jazylǵan ánder shyrqaldy.  Qorǵanbek AMANJOL, «Egemen Qazaqstan» ASTANA Sýretti túsirgen Orynbaı BALMURAT