Keshe Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymovtyń beınekonferensııa baılanysy rejiminde halyq aldynda esep berý jıyny ótip, oǵan jurtshylyq kóp keldi. Ǵımarat dálizine qoıylǵan arnaıy quraldardyń kórmesi eseptik kezdesýdiń mańyzyn arttyrdy.
Aqtóbedegi oqıǵa eshkimdi beı-jaı qaldyrmaǵany anyq. Osyǵan qatysty sózinde mınıstr qarý satatyn dúkende ornatylǵan beınekameralar arqasynda lańkesterdiń qalaı áreket etkenderi týraly tolyq maǵlumat ala alǵandyǵymen bólisti. «Sondyqtan biz elde beınekameralardy ornatý boıynsha isti damytýdamyz. Sońǵy oqıǵalarǵa baılanysty jergilikti bılikpen birge osy isti qolǵa almaqpyz. Biz zańnamalyq turǵyda barlyq ǵımarat ıelerin, kóshelerde turǵan dúkenderdiń, meıramhanalardyń, janarmaı quıý stansalarynyń ıelerine beınekameralar ornatýdy mindetteýdi josparlaýdamyz», dedi Qalmuhanbet Nurmuhanbetuly.
Mınıstrdiń paıymynsha, bul kameralar ortalyqqa shuǵyl aqparat jetkize alatyn tehnıkalyq talaptarǵa saı bolýy kerek. Taǵy atap kórseterligi, qazirgi kezde elimizde jedel ortalyq basqarý júıesi sheńberinde 3 900 beınekamera ornatylǵan. Sondaı-aq, «qaýipsiz úı» jobasy aıasynda 19 myń kamera ornatylypty. Aqtóbedegi jaǵdaıǵa baılanysty tolyq málimet bergen mınıstr teraktige qatysqandardyń barlyǵy ustalyp, keıbiriniń kózi joıylǵandyǵyn jetkizdi. Tergeý amaldary júrgizilýde eken. Málim bolǵandaı, bastapqyda lańkestikke 45 adamnan turatyn top daıyndalypty. Áıtse de solardyń 20-sy jıhadqa qatysýdan bas tartqan.
Q.Qasymov halyqqa esep berý barysynda «Rezeńke úıler» dep atalyp ketken bir páterge 200-300 adamdy tirkegen derekterdiń barlyǵyn tilge tıek ete kelip, atalǵan problemany zańnamaǵa sáıkes jónge keltirý qajettigine nazar aýdartty. Olaı bolsa, «tirkeýsiz turǵany úshin» jáne «páterge kóp azamattardy tirkeý» boıynsha jaza qarastyrylady. Iаǵnı tirkeýde turǵan azamattar sol úıde turmasa, onda páter ıeleri jaýapqa tartylatyn bolady.
Sondaı-aq, mınıstr 2015 jyly jáne ústimizdegi jyldyń bes aıynda polısııa qyzmetkerlerine baǵynbaý faktileri boıynsha 700-ge tarta qylmystyq is qozǵalǵandyǵymen de bólisti. «Qazaqstanda óz qyzmetterin atqaryp júrgen polısııa qyzmetkerlerine qarsylyq tanytý faktileri artyp otyr. Árıne, polısııa qyzmetkerlerine baǵynbaǵan, jábir kórsetken jáne til tıgizgen kináli azamattar qatań ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershilikke tartylýda» dedi mınıstr. Q.Qasymov, kerisinshe, óz quzyretterin asyra paıdalanǵan polıseıler de qatań jaýapkershilikke tartylǵandyǵyn jetkizdi. Belgili bolǵandaı, bıyl ishki ister qyzmetkerleriniń ústinen 10 myńǵa jýyq aryz ben shaǵym túsken. Qyzmettik tergeý barysynda óreskeldikter anyqtalyp, 65 qyzmetker qylmystyq jaýapkershilikke tartylsa, 279-y tártiptik jazaǵa ilikken, sonyń 10-y qyzmetterinen bosatylǵan.
Sheteldik jumys kúshin tartýǵa qatysty sózinde Q.Qasymov olardyń zańdy salyq tóleýinen el qorjynyna 1 mıllıard 300 mıllıon teńge túskendiginen habardar etti. «Biz qabyldanǵan sheshimge sáıkes eger salyǵyn tóleseńiz, onda Qazaqstannyń árbir azamatyna 1-den 3 aıǵa deıingi ýaqytta 5 sheteldikti jumysqa shaqyrtýǵa ruqsat beremiz. Ári qaraı sóıtip 1 jylǵa deıin uzarta berýińizge bolady. Eger otbasyńyzda úsh eresek adam bolsa, 15 sheteldikti shaqyrtýyńyzǵa bolady», dedi vedomstvo basshysy. Mınıstr turmystyq jaǵdaıy nashar otbasylarmen jumysty jolǵa qoımaǵan ýchaskelik polısııa qyzmetkerleriniń jumysyn synǵa aldy. Sonyń saldarynan turmystyq janjaldardyń aldyn alý múmkin bolmaı otyrǵan jaıy bar. О́tken jyldy qosa alǵanda, bıylǵy jartyjyldyqta osyndaı turmystyq janjalǵa qatysty 100 adam óltirý oqıǵasy oryn alypty. Aıta keterligi, aýyr qylmystardyń 10 paıyzy alkogol ónimderin tutynýdan keıin bolady eken.
Mınıstrdiń paıymynsha, ýchaskelik qyzmetkerlerdiń materıaldyq jaǵdaıynyń nashar bolýy, olardyń durystap jumys isteýine múmkindik bermeýi de múmkin. «Birqatar óńirlerde ýchaskelik qyzmetkerlerdiń eńbek etýine durys jaǵdaı da jasalmaǵan, ásirese, aýyldyq jerlerde. Elimizdegi bar 2700 polısııa ýchaskelik ortalyqtarynyń 1400-i jóndeýdi qajet etedi, qosymsha 430 jańa pýnkt salynýy qajet. Budan basqa, árbir úshinshi ýchaskelik qyzmetkerdiń baspanasy joq, osynshama aýyldyq ýchaskelik qyzmetker avtokólik pen radıostansaǵa muqtaj», dep atap ketti Qalmuhanbet Nurmuhanbetuly.
Jáne de mınıstr júrgizýshiler máselesin de aınalyp ótpedi. 2016 jyldyń basynan 16 myń júrgizýshi avtokólik júrgizý quqyǵynan aıyrylǵany atap ótildi. Jyl basynan beri joldarda 11 700 júrgizýshi mas kúıinde ustalsa, sonyń 1600-i tutqyndalypty. Mınıstr elimizde avtokólik sany 3,1 mıllıonnan 4,5 mıllıonǵa deıin artqandyǵyn jetkizdi. Deı turǵanmen, jol-kólik oqıǵasy – 7 paıyzǵa, ólim-jitim – 5 paıyzǵa, al jaraqat alý 7 paıyzǵa tómendegen.
Sondaı-aq, Q.Qasymov jyl basynan IIM 940 myń qylmys týraly aqparat pen aryz qabyldaǵanyn, sonyń 168 myńy boıynsha sotqa deıingi tergeý bastalǵanyn aıtty. Adam óltirý – 13,5 paıyzǵa, tonaý – 13 paıyzǵa, qaraqshylyq – 10 paıyzǵa, alaaıaqtyq – 15 paıyzǵa jáne buzaqylyq 40 paıyzǵa tómendegenin de kóldeneń tartty. Ázirge urlyq elimizde jasalǵan qylmystyń 60 paıyzdaıyn quraıdy eken. Sonymen birge, avtokólikten, qaltadan azamattardyń zattaryn urlap ketý sııaqty urlyqtar beleń alyp turǵany aıtyldy.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»