13-14 maýsymda Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov Iаdrolyq synaqtarǵa jappaı tyıym salý týraly shartqa (IаSJTSh) qatysýshy elderdiń mereıtoıly mınıstrlik kezdesýine qatysý úshin Avstrııaǵa jumys saparyn jasady.
Mınıstrlik kezdesýiniń ashylýynda sóz sóılegen Qazaqstan syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy bul sharanyń IаSJTSh-ǵa qol qoıylýynyń 20 jyldyǵy men Semeı ıadrolyq synaq polıgony jabylýynyń 25 jyldyǵy ótkizilip otyrǵanyn atap óte kelip, osy eki mańyzdy jaıttyń bir-birine tyǵyz qatysy bar ekenin atady.
Álemdegi eń iri synaq polıgonyn jaba otyryp, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń álemde ıadrolyq synaqtarǵa tyıym salǵan alǵashqy memleket qaıratkeri bolǵanyn atap kórsetti.
Qazaqstan Prezıdentiniń 1991 jyldyń 29 tamyzyndaǵy tarıhı Jarlyǵy IаSJTSh-ny úılestirýge is júzinde jol ashty. Qazaqstan bastamasymen bul data BUU-da Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúni retinde atap ótiledi. Osyǵan oraı E.Ydyrysov kezdesýge qatysýshylardy ústimizdegi jylǵy 29 tamyzda Astanada «Iаdrolyq qarýsyz álem quraıyq» atty halyqaralyq konferensııa ótetininen habardar etti. Qazaqstan syrtqy saıasat vedomstvosy basshysynyń paıymynsha, bul shara álemdik saıasatkerlerdiń, parlamentshilerdiń, ǵalymdar men qoǵam qaıratkerleriniń kúsh-jigerin osy baǵytta úılestire túsýge múmkindik bermek.
О́ziniń sózinde E.Ydyrysov halyqaralyq qoǵamdastyqty Qazaqstan basshysynyń «Álem. HHI ǵasyr» atty jahandyq manıfesin qoldaýǵa shaqyrdy. Bul qujat dúnıejúzi elderin 2045 jylǵa qaraı, ıaǵnı BUU qurylýynyń 100 jyldyǵy ıadrolyq qarýdan azat jáne soǵystan tys álem qurýǵa úndeıdi.
Mınıstrlik kezdesýi sheńberinde E.Ydyrysov Eýropalyq odaqtyń Syrtqy ister jáne qaýipsizdik saıasaty máseleleri jónindegi Joǵarǵy ókili Federıko Mogerınımen birge IаSJTSh-nyń jedel kúshine enýi boıynsha kúsh-jigerge arnalǵan dóńgelek ústeldiń moderatorlary boldy.
Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstri EO-nyń Joǵarǵy ókilimen ekijaqty yntymaqtastyq máselelerin, onyń ishinde 2015 jyldyń jeltoqsanynda qol qoıylǵan Qazaqstan men Eýroodaq arasyndaǵy Ilgeriletilgen áriptestik týraly kelisimdi júzege asyrý máselelerin talqylady.
Sol kúni E.Ydyrysov antııadrolyq taqyryptaǵy sýretter kórmesine qatysty. Kórme BUU-nyń Vena qalasyndaǵy bólimshesi ǵımaratynda ashylǵan edi. Sharaǵa qatysýshylar qatarynda belgili qazaqstandyq sýretshi, ATOM Jobasynyń Qurmetti elshisi Káripbek Kúıikov te boldy.
E.Ydyrysovtyń Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttiktiń (MAGATE) bas dırektory Iýkııa Amanomen kezdesýinde taraptar yntymaqtastyqtyń praktıkalyq qyrlaryn, onyń ishinde Qazaqstanda Tómen baıytylǵan ýran bankin qurý týraly kelisimdi júzege asyrý máselelerin talqylady. Atalǵan bankti О́skemen qalasyndaǵy Úlbi metallýrgııa zaýytynyń alańynda qurý týraly kelisimge 2015 jylǵy 27 tamyzda Astanada qol qoıylǵany belgili. Budan bólek, suhbattastar Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy boıynsha birlesken keń aýqymdy is-qımyl josparynyń iske asyrylý barysyn talqylady.
Sondaı-aq, E.Ydyrysovtyń Avstrııa Syrtqy ister mınıstri Sebastıan Kýrspen ekijaqty yntymaqtastyqtyń kókeıkesti máseleleri men halyqaralyq uıymdardaǵy ózara is-qımyly jaıyna arnalǵan kelissózi bolyp ótti. Bul jerde resmı Venanyń 2017 jyly Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna aldaǵy tóraǵalyǵyna qatysty jaıttar da sóz boldy.
IаSJTSh alańdaryndaǵy mınıstrlik konferensııasynda E.Ydyrysov shvesııalyq, belgııalyq, ýkraınalyq, chehııalyq, slovakııalyq jáne japonııalyq áriptesterimen birqatar ekijaqty kezdesýler ótkizdi. Kezdesýlerde Qazaqstannyń 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine kandıdatýrasy máselesi talqylandy.
Sóz retinde aıta ketsek, IаSJTSh 1996 jylǵy 10 qyrkúıekte BUU Bas Assambleıasynyń 50-shi sessııasynda qabyldanǵan edi. Kúni búginge deıin oǵan álemniń 183 memleketi, onyń ishinde Qazaqstanda bar, qol qoıdy. Sharttyń kúshine enýi úshin ony taǵy segiz memleket qol qoıyp bekitip, ratıfıkasııalaýy tıis. Bul memleketterdiń arasynda Soltústik Koreıa, Úndistan, Pákistan, Iran, Izraıl, Mysyr, Qytaı, AQSh sııaqty ıadrolyq qarýǵa ıe jáne soǵan umtylyp otyrǵan elder de bar.
Qazaqstannyń IаSJTSh-ǵa qatysty mınıstrlik kezdesýine Japonııamen birge atalǵan máselege arnalǵan IаSJTSh XIV baby boıynsha konferensııasynyń teń tóraǵasy bolyp tabylatynyna baılanysty qatysýynyń mańyzy arta túsedi.
Sáýlebek BIRJAN