Qytaı naryǵyna qadam

Búginde Qytaı Halyq Respýblıkasyna eksporttalatyn taýarlardyń jalpy somasy 115 mıllıard AQSh dollaryn quraıdy eken. Kórshimiz 7 mıllıon tonna sıyr etin, 3 mıllıon tonna astyqty jáne taǵy basqa aýylsharýashylyq ónimderin syrttan satyp alatyn kórinedi. Al munyń ishinde qazaqstandyq ónimderdiń úlesi 0,1 paıyzdan aspaıdy. Aspanasty elimen saýda qatynasyn arttyrý maqsatynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy «Qytaıǵa eksport» qozǵalysyn qurdy. Otandyq aýyl sharýashylyǵy jáne azyq-túlik taýarlaryn óndirýshilerge ónimderin Qytaı naryǵyna usynýǵa múmkindik beretin bastama aıasyndaǵy alǵashqy sharalar qolǵa alynyp úlgergen. Palata ókilderi bas­pa­sóz máslıhatyn ótkizip, bu­qa­ra­lyq aqparat quraldaryna qoz­ǵa­lys­tyń maqsat-mindetteri tý­raly aı­typ berdi. Basqarma tó­raǵasynyń orynbasary Nur­jan Áltaevtyń má­limetinshe, «Atameken» ult­tyq kásip­kerler pala­tasy el ká­sip­­kerleriniń ónimderin álem­dik naryqqa shyǵarýdy kóz­deı­di. «Qazaqstandaǵy aýyl sha­rýa­­shy­­lyǵy salasyn, aýyldaǵy tur­­ǵyn­dar­dyń jaǵdaıyn qalaı kó­te­remiz?» degen másele únemi aldy­myz­­dan shyǵyp jatady. «Otan­dyq ónimderdiń saýdasyn qyz­dy­rýda qandaı sharalar qolǵa aly­nýda?» degen syńaıdaǵy saýal­dar da az emes. Bárimizge málim, biz­diń mem­leketimizdiń eki jaǵynda Qy­taı jáne Reseı elderiniń úlken na­ryǵy bar. Odan ári­degi arab mem­le­ketteriniń naryǵy da ońaı emes. Biz osyn­daı úlken alys-beristiń orta­­synda otyrǵanymyzdy tıim­di paıdalanýǵa tıispiz. Al aýyl sha­rýashylyǵy – bizdiń eko­no­mıkamyzdyń draıveri. Son­dyqtan el aýmaǵynda óndiriletin ónimderdi tek ózimizde qaldyrmaı, jańaǵy mem­le­ket­ter­diń naryǵyna da jal­ǵaý­ǵa tıispiz», de­di palata ókili. Kópshiligimiz biletindeı, Mem­­­­le­­ket basshysy Nursultan Na­zar­ba­ev osy­ǵan deıin Qytaı Ha­lyq Res­pýb­lı­kasyna birneshe ret sa­par­lap, eki el arasyndaǵy saýda-sat­tyq­ty damy­tý máselelerin qaý­za­ǵan. О́zge de pro­blemalardy talqylaǵan. Sonyń ná­tıjesinde Qytaı tarapynan shekteý qoıylǵan taýarlarymyzdyń bir­sha­ma­syn eksporttaýǵa múmkindik týdy. Al bul qazaqstandyq aýyl­sharýa­shy­lyq ónimderine suranysty, tipti artty­ra túsken syńaıly. «Ras, Qytaı – dúnıe júzinde Eýropalyq odaq pen AQSh-tan keıingi úshinshi orynda turǵan aýyl­sha­rýashylyq taýarlaryn óndiretin iri memleket. Olar tek ótken jyly ǵana 115 mıllıard dollardyń ónimin ózge el­derden ımporttaǵan. Aıtalyq, 3 mıllıard dollarǵa 7 mıllıon tonna sıyr etin alsa, 38 mıllıon dollarǵa 200 myń ton­na baý-baqsha ónimderin satyp alǵan. Buǵan qosa, 3 mıllıon tonna bıdaı, 11 mıllıon tonna arpa, taǵy 75 mıllıon dollarǵa 7 mıllıon ton­na bal ónimderin pul­daǵan. Al osy jerdegi Qazaqstannyń úlesi bar-joǵy 0,1 paıyz ǵana». Bul – N.Áltaevtyń sózi. Mamandardyń aıtýynsha, «Qy­taıǵa eksport» qozǵalysynan keıin eli­mizdiń Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstrligi úlken sharýany qolǵa al­ǵan eken. Jaqyn arada azyq-tú­lik taýarlaryn óndiretin koopera­tıv­ter men fermerlerge je­ńil­detilgen paı­yzben nesıe, ózge de tıimdi qa­rajat kózderi usy­ny­la­tyn bolady. «Atameken» ulttyq kásipkerler pa­­la­ta­sy Qytaıǵa óz ónimderin eks­­port­ta­ǵysy keletin otandyq ká­sipkerlerge jan-jaqty qoldaý kór­setýge daıar. Bú­­gin­de palatanyń res­mı saıtynda «Qytaıǵa eksport» aıdary ashylyp, onda taýar­lar­ǵa qoıylatyn negizgi ta­lap­tar ǵana emes, kórshi eldiń na­ry­ǵyna shyǵýdyń syzba-nusqasy da orna­lastyrylǵan. Budan bólek, arnaıy baılanys ortalyǵyna qońyraý shalyp, kókeıde júrgen suraqtarǵa jaýap alýǵa da bolady. Sondaı-aq, «export@palata.kz» elektrondy poshtasyna saýal joldaýǵa múmkindik bar. «Biz árbir kásipkerdiń qolynan je­tek­tep, Qytaı naryǵyna shy­ǵýyna kó­mek­tesemiz. Alaıda, bári je­ńil bolady dep oılaýǵa bol­maı­dy. О́ıtkeni, eko­no­mıkasy qa­ryshtap damyp ketken alyp mem­­lekettiń quzyrly organdary syrt­tan keletin ónimderdi qatty tek­seredi. Qytaı naryǵyna shyǵý úshin arnaıy kýálikti alý joldary da kúrdeli. Sondyqtan tıisti talap­tar­ǵa daıyn bolǵanymyz jón», dedi Nurjan Áltaev. Mamandar el kásipkerlerine birigip, kooperatıv qurý arqyly kórshi eldiń na­ryǵyna shyǵýǵa ke­ńes berdi. Olardyń aıtýynsha, qazirgi kezde qazaqstandyq omartashylar bir kooperatıv quryp Qytaı naryǵyna shyǵýdy josparlap otyr. «Biz buryndary elimizdegi bal ónim­­derin Qytaıǵa tasymaldaı almaıtyn edik. Memlekettik mekemelerdiń ir­geli jumysynyń arqasynda kelisimge kel­dik. 1500 otandyq bal óndiretin ká­sipkerdiń basyn qurap, kooperatıv qurdyq. Qytaılyq arnaıy ınspeksııa osy kooperatıv ónimderin tekserip, oń baǵasyn berdi. Endi qazaqstandyq omar­tashylardyń baly ózge elde de pul­danatyn bolady», dedi palata ókilderi. Búginde «Atameken» UKP Qa­zaq­­stan ónimderin Qytaı nary­ǵyna shy­ǵarýǵa qatysty jumys­tar­dy júr­gizip jatyr. Aýyl sha­rýa­shy­lyǵy mınıstrligimen birigip, shekteý­ler qoıylǵan ónim túrlerine baı­lanysty kedergilerdi joıýǵa da belsendi atsalysýda. Olar, negizi­nen, otandyq ónimderdi kórshi el­diń naryǵyna keńinen tanytý maqsatynda biryńǵaı brendti qa­lyptastyrýdy kózdeıdi. Ashat RAIQUL, «Egemen Qazaqstan»