Taǵdyrly sáttegi tarıhı sheshim

Táýelsiz Qazaqstannyń damý jolyndaǵy bıylǵy kóktemniń alǵashqy dúısenbisi aıshyqty kúnderdiń biri retinde tarıh qoınaýyna enetini anyq. Qos palatanyń birlesken otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańynyń jobasyn depýtattar ekinshi oqylymda qarap, daýys berý qorytyndysy boıynsha Konstıtýsııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly sheshim qabyldandy. 47 Senat pen 105 Májilis depýtaty, el Premer-Mınıstri men Memlekettik hatshy, Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy, Konstıtýsııalyq Keńestiń, Joǵarǵy sottyń, Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵalary, Úkimet músheleri men Prezıdentke tikeleı baǵynatyn jáne esep beretin memlekettik organdardyń basshylary syndy ózge de vedomstvolardyń jaýapty qyzmetkerleri qatysqan jıynǵa Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın jetekshilik etip otyrdy.

Konstıtýsııalyq túzetýler qoǵam damýymen úndesedi

Konstıtýsııalyq reforma – bul myqty prezıdenttik bılikti saqtaı otyryp, eń aldymen demokratııany odan ári nyǵaıtý, halyqtyq bılik neg­izin kúsheıtý, Parlament pen Úki­mettiń jaýapkershiligin arttyrý bolyp tabylatyndyǵyn atap ótken Májilis Tóraǵasy kún tártibine sáıkes negizgi baıandama jasaý úshin minberdi Birlesken komıssııanyń tóraǵasy, Májilis depý­taty Nurlan Ábdirovke usyndy. «Qazaqstan Respýblıkasynyń Kons­tıtýsııasyna ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Res­pý­b­lıkasy zańynyń jobasy» jónin­de ekinshi oqylymda baıandaǵan N.Ábdirov Ata Zańymyzǵa engiziletin ózgeris­ter men tolyqtyrýlar Májilis pen Senat­tyń turaqty komıtetterinde, saıası partııalardyń fraksııalarynda keńi­nen talqylanyp, barlyq usynystar Birles­ken komıssııaǵa berilgendigin aıtty. Parlamenttiń búgingi otyrysy sıpa­ty jaǵynan – tarıhı, mazmuny jaǵynan – taǵ­dyrly. Biz qazaqstandyq qoǵamnyń, memlekettiń saıası júıesi damýynyń jańa baǵytynyń jobasyn qaraýdamyz. Sonymen birge, Qazaqstan damýynyń osyǵan deıin júrip ótken jolyn aıaqtap, Táýelsiz Qazaqstannyń jańa tarıhynyń taǵy bir betin aýdardyq. Usynylyp otyrǵan zań jobasynda kórinis tapqan, damýdyń jańa satysyna bastaǵan tarıhqa qadam jasadyq. Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev osy sheshimdi alǵash ret jarııa etken kezde, sózin «zamannyń dıdary ózgerdi, biz de ózgerýimiz kerek. Sol sebepti, memlekettiń basqarý júıe­sin de jańǵyrtatyn kez keldi. Men eldiń múddesi men zamannyń talabyn, ur­paq­tyń bolashaǵyn oılaı otyryp osyn­daı baılam jasadym», dep bastaǵan bola­tyn. Sondaı-aq, bul Elbasy usyn­ǵan konstıtýsııalyq reforma eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası damýynyń jańa satysyna, jańa kezeńine aıaq basqaly turǵanyn kórsetedi. О́ıt­keni, órkenıet kóshinen qalmaı, saıası júıe­ni odan ári jetildirý – zaman tala­by, dedi N.Ábdirov. Odan keıingi sózin ol Elbasy usyn­ǵan konstıtýsııalyq reformanyń bas­ty maqsaty – atqarýshy bılik tar­ma­ǵyn neǵurlym tıimdi, jaýapty ári jedel etý jáne anyq prezıdenttik bas­qarý nysany men prezıdenttik bı­lik vertıkalin saqtaı otyryp, Parla­ment­tiń baqylaý fýnksııalaryn kú­she­ı­­tý bolyp tabylatyndyǵymen sa­baq­tady. Sondyqtan da, usynylǵan konstıtýsııalyq túzetýler memleket pen qoǵamnyń tarıhı damý qısynyna saı keledi deýge tolyq negiz bar. О́tken kezeńniń eń mańyzdy satylarynyń biri – 1995 jylǵy 30 tamyzda respýblıkalyq referendýmda qabyldanǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasy bo­lyp otyr. Ol halyqtyq egemendik ar­qy­ly kórinis tabatyn demokratızm, ıdeo­logııalyq jáne saıası alýantúrli­lik, jergilikti ózin ózi basqarýdy moıyn­daý men ony qamtamasyz etý, quqyq­tyq mem­leketti bekitý sııaqty konstıtýsııa­lyq qurylystyń negizderin bekitip berdi. Qoldanystaǵy Konstıtýsııamyz qabyl­danǵaly 22 jylǵa jýyq ýaqyt ótti. Osy ýaqytta elimiz óz damýyn­da orasan zor jetistikterge qol jet­kizdi. Memleket basshysy belgilegen stra­tegııalyq baǵyt boıynsha ornyqty ári kezeń-­kezeńmen ilgerileý arqasynda Qazaq­stan qazir 1995 jylmen salys­ty­rǵanda múldem basqa elge aınaldy. Búgingi tańda elimiz eýrazııa keńistiginde múldem jańa laıyqty mártebesi men orasan zor perspektıvasy bar qýatty memleket bolyp tabylady. Jáne de osy kezeńde álemniń barynsha damyǵan 30 mem­leketiniń qataryna kirýdi qamtama­syz etý – negizgi maqsat, dedi N.Ábdirov. Memleket basshysy usynǵan konstı­tý­sııalyq reforma barynsha der kezinde qolǵa alynǵanyn ári asa qajettilikten týyndap otyrǵanyn jáne ony iske asyrý úshin bizde barlyq qajetti resýrs­tyq áleýet jetkilikti ekendigin tilge tıek etken baıandamashy, Memleket bas­shysy usynyp otyrǵan zań jobasy Kons­tıtýsııanyń 19 babyna 26 túzetý engizý­di kózdeıtinin málimdedi. Sóıtip, baıan­damashy zań jobasyn ekinshi oqylymda qaraý sheńberinde búkil konstıtýsııalyq reformanyń máni týraly tutas kózqaras­tyń bolǵany mańyzdy deı kele, aldy­men depýtattardyń birinshi oqylymda tujyrymdamalyq turǵyda qoldaǵan túzetýlerine qysqasha toqtalyp ótti.

Basqarý júıesin jańǵyrtatyn teńgerimdi sheshim

Birlesken komıssııa tóraǵasy málim etken túzetýlerdiń basym bóligi Pre­zıdenttiń, Parlament pen Úkimet­tiń bılik ókilettikterin qaıta bólý máse­lelerin qozǵaıdy. Sondyqtan da bul túzetýler Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult josparyn iske asyrýǵa baǵyt­talǵan. Prezıdenttiń qorǵanys qabilet­tiligi, ishki saıasat, memlekettik basqarý, Konstıtýsııany qorǵaý jáne memlekettik bılik tarmaqtarynyń tıimdi jumysy men olardyń ózara is-qımylyn qamtamasyz etý máseleleri jónindegi quzyretin saqtaý durys qadam bolǵany kúmánsiz. Parlamenttiń zań shyǵarý bıligin júzege asyratyny týraly norma beki­tiledi. Memleket basshysynyń áleý­mettik-ekonomıkalyq saladaǵy zań­men belgilengen ókilettikteriniń basym bóligin Úkimetke berý usynylady. Son­daı-aq, bılik tarmaqtary arasyn­daǵy qarym-qatynasty konstıtýsııa­lyq deńgeıde teńgerimdi etý mindetin sheshedi. Adamnyń jáne azamattyń kons­tıtýsııalyq quqyqtary men bostan­dyqtaryn qorǵaýdyń jańa pármendi tetigi paıda boldy, dedi N.Ábdirov. Mem­leket konstıtýsııalyq quqyqtar men bostandyqtardy qamtamasyz etý jónindegi mindettemelerdi qabyl­daı otyryp, ony júzege asyrýdyń quqyqtyq, eń aldymen, konstıtýsııa­lyq tetikterin belgileıdi. Máselen, Memleket basshysy osylardy qorǵaý múddesinde Konstıtýsııalyq Keńeske qoldanystaǵy jáne qabyldanǵan zań­dar­dyń, sondaı-aq ózge de quqyqtyq akti­lerdiń Konstıtýsııaǵa sáıkestigin tekserý úshin júgine alady. Osyndaı konstıtýsııalyq baqylaýdyń jańa baǵyty zańdar men quqyqtyq aktilerdiń sapasyna jaqsy áser etetini sózsiz. Al bul bolsa, Qazaqstannyń quqyqtyq mem­leket retinde odan ári nyǵaıýyna yqpal etedi, degen Komıssııa tóraǵasy atalǵan túzetýlerdi arqaý etken alty bapqa egjeı-tegjeıli toqtaldy. Birinshi. Konstıtýsııanyń 91-babyna engiziletin túzetýlerde memleket Táýel­­sizdiginiń myzǵymastyǵy, sondaı-aq Negizgi Zańǵa ózgerister men tolyq­tyrýlar boıynsha respýblı­kanyń Kons­tıtýsııalyq Keńesi qorytyndy­synyń mindetti túrde bolýy bekitiledi. Basty qundylyǵymyz – memleket Táýelsizdiginiń beriktigine kepildikter konstıtýsııalyq deńgeıde bekitiledi. Kons­tıtýsııanyń 91-babynda birtutas­tyqpen, respýblıkanyń aýmaqtyq tutastyǵymen jáne basqarý nysanymen qatar, eshbir jaǵdaıda, tipti, Negizgi Zańdy qaıta qaraý arqyly da elimizdiń Táýelsizdiginiń ózgermeıtindigi tikeleı belgilengen. Bul túzetý óte ádil, óıtkeni, táýel­sizdik «Qazaqstan Respýblıkasynyń mem­lekettik táýelsizdigi týraly» 1991 jylǵy 16 jeltoqsandaǵy Qazaq­stan Respýblıkasynyń arnaıy Konstıtý­sııalyq zańymen bekitilgen. Osy konstıtýsııalyq erejelerdiń myzǵymastyǵyn qamtamasyz etý úshin Konstıtýsııaǵa ózgerister men tolyq­tyrýlar olardyń belgilengen talap­tarǵa sáıkestigi týraly Konstıtýsııalyq Keńestiń qorytyndysy bolǵan jaǵdaıda ǵana respýblıkalyq referendýmǵa nemes­e Parlamenttiń qaraýyna shyǵary­lýy múmkin dep belgilengen. Osy máse­le boıynsha ótinish jasaý sýbektisi retin­de Memleket basshysyn aıqyndaý usynylady. Ekinshi. Konstıtýsııanyń 49-babynyń 1-tarmaǵyna sáıkes, Parlament – zań shyǵarý fýnksııalaryn ǵana emes, Konstıtýsııanyń 3-baby negizinde zań shyǵarý bıligin júzege asyratyn res­pýblıkanyń eń joǵary ókildi organy bolyp tabylady. Sondyqtan da Negizgi Zańnyń 3-babynyń 3-tarmaǵyna sáıkes, halyq pen memlekettiń atynan bılik júrgizý quqyǵy Prezıdentke, sondaı-aq konstıtýsııalyq ókilettikteri sheginde respýblıka Parlamentine tıesili. Zań shyǵarý bıligi – mańyzdy qoǵam­dyq qatynastardy retteıtin, jeke jáne zańdy tulǵalardyń quqyq sýbektiligine qatysty negizge aly­natyn qaǵıdattar men normalardy belgileıtin jáne Konstıtýsııanyń 61-babynyń 3-tarmaǵynda atalǵan basqa da qatynastardy retteıtin zańdardy ázirleýmen, qaraýmen jáne qabyldaýmen aınalysatyn memleket­tik bılik tarmaǵy. Bul túzetý de tolyǵy­men qısyndy. О́ıtkeni, 64, 75 jáne 76-baptarda elimizde atqarýshylyq bılikti – Úkimet, al sot bıligin – sottar (sýdıalar) júzege asyratyny týraly ereje naqty bekitilgen. Atalǵan túzetý Konstıtýsııanyń 3-baby 4-tarmaǵynyń normalaryna sáıkes keltirý úshin jasalyp otyrǵany anyq, sebebi, onda memlekettik bılik júıesi bılikti úsh tarmaqqa bólý jáne tejemelik ári tepe-teńdik júıesin paıdalaný arqyly ózara is-qımyl jasaý qaǵıdatyna saı belgilengen. Úshinshi. Konstıtýsııanyń 57-baby­nyń 6-tarmaqshasyna Úkimet múshe­leriniń óz qyzmeti máseleleri jónindegi esepterin tyńdaý jáne olar zańdardy oryndamaǵan jaǵdaıda qyzmetinen bosatý týraly Prezıdentke ótinish ja­saý quqyǵy týraly óte mańyzdy túzetý engizilip otyr. Mundaı jaǵdaıda Prezı­dent Úkimet múshesin qyzmetinen bosatady. Tórtinshi. 61-baptyń 2-tarmaǵynyń jańa redaksııasyna sáıkes, Prezıdent zańdar jobalaryn qaraýdyń basymdy­ǵyn belgileýge quqyly, bul tıisti zań joba­lary birinshi kezektegi tártippen eki aı ishinde qabyldanýǵa tıis ekenin bildiredi. Besinshi. 70-baptyń 1-tarmaǵyna aı­tar­lyqtaı ózgeris engizý usynylýda. Onda Úkimet jańadan saılanǵan Máji­lis­tiń aldynda óz ókilettikterin doǵa­ra­dy. Bul norma depýtattardyń jaýap­tyly­ǵyn arttyrýmen qatar, eldiń saı­laý júıesiniń partııalyq qaǵıdatyn kúsheıtedi. Altynshy. 44-bapqa túzetýler memlekettik baǵdarlamalardy jáne memlekettik bıýdjet qarajaty esebinen qam­tylatyn barlyq organdardy qar­jylan­dyrýdyń jáne olardyń qyz­met­kerlerine eńbekaqy tóleýdiń biryńǵaı júıesin bekitý jónindegi ókilettikterdi Prezıdentten Úkimetke berýdi kózdeı­di. Bul mindetti Úkimet Memleket bas­shy­symen kelisip sheshedi. Sondaı-aq, jo­ba­da Memleket basshysynyń Úkimet jáne Premer-Mınıstr aktileriniń kú­shin joıý ne qoldanylýyn toqtata turý qu­qy­ǵy alyp tastalady. Osylaısha, Úki­­met óz ak­ti­lerine ózi tolyq jaýapty bolady. Sonymen birge, respýblıka Prezı­denti adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bo­standyqtaryn qorǵaý, memlekettiń ulttyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý, egemendigi men tutastyǵy múddesi úshin Konstıtýsııalyq Keńeske kúshine engen zańnyń nemese ózge de quqyqtyq aktiniń Konstıtýsııaǵa sáıkestigin qaraý úshin ótinish jasaı alady.

Quqyq salasyn jetildirý – zaman talaby

Konstıtýsııanyń 79-baby 3-tarmaǵy­nyń qoldanystaǵy redaksııasynda sýdıalarǵa biliktilik talaptary belgi­lengeni belgili. Osy talaptar «Qazaqstan Respýblıkasynyń sot júıesi jáne sýdıa­larynyń mártebesi týraly» Kons­tı­týsııalyq zańda da kórsetilgen. Zań jobasynda sýdıalarǵa biliktilik talap­taryn tek zańmen naqtylaý usynylady. Al 81-baptaǵy Joǵarǵy Sottyń sottar qyzmetin qadaǵalaýdy júzege asyrýy týraly norma Joǵarǵy Sot zańda kózdelgen jaǵdaılarda óziniń sottylyǵyna jatatyn sot isterin qaraı­dy degen naqtylaýmen almastyrylady. Sondaı-aq, 83-baptyń 1-tarmaǵyna engiziletin ózgerister prokýratýranyń jekelegen fýnksııalaryn jınaqtaý­ǵa qatysty, sebebi, olardy prokýratýra Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyn­da zańdylyqtyń saqtalýyn joǵary qadaǵalaý sheńberinde júzege asyrady. Sonymen qatar, zań jobasynda jergilikti ókilge jáne atqarýshy organdarǵa qatysty normalar da qamtylǵan. Atap aıtqanda, 86-baptyń 5-babyna ózgerister engizilip otyr, olarǵa sáıkes máslıhattyń ókilettigin Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Premer-Mınıstrmen jáne Parlament palatalary tóraǵalarymen konsýltasııalardan keıin merziminen buryn toqtatady. Mundaı alqaly sheshim onyń negizdiligi men qajettiligin qamtamasyz etedi jáne máslıhattardyń mártebesin arttyrady. 87-baptyń 4-tarmaǵynda qalalyq, aýdandyq jáne aýyldyq deńgeıdegi ákimderdi qyzmetke taǵaıyndaý nemese saılaý, sondaı-aq, qyzmetinen bosatý tártibi zań deńgeıine jatqyzylyp otyr. Esterińizge sala ketsek, ol qazirgi kezde Prezıdenttiń Jarlyǵymen retteledi, dedi N.Ábdirov óziniń sózinde. Baıandamashynyń sózine qaraǵanda, bul kúnderi Senat pen Májilistiń bar­lyq turaqty komıtetteri, saıası par­tııa­lardyń fraksııalary, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń depýtattyq toby engizilgen zań jobasyn jáne birin­shi oqylym barysynda depýtat­tar­dyń aıtqan usynystaryn talqylaǵan. Parlament palatalarynyń birlesken komıssııasy 4 jáne 5 naýryz kúngi bel­sendi jumystarynyń nátıjesinde depý­tat­tardan, Parlament palatalary­nyń turaqty komıtetterinen, saıası partııa­lar­dyń fraksııalarynan qolda­nystaǵy Konstıtýsııanyń birqatar nor­malaryna barlyǵy 26 túzetý kelip túsip, olardyń barlyǵy Birlesken komıssııada jan-jaqty qaralǵan. Komıssııa óz jumysynyń qorytyn­dy­lary boıynsha Parlament palata­lary­nyń birlesken otyrysynyń qa­raýy­na ekinshi oqylymda 10 túzetý eng­izý týraly sheshim qabyldady. Onyń kópshiligin Parlament depýtattary Parlament Palatalarynyń birlesken otyrysynda zań jobasyn birinshi oqylymda talqylaý kezinde jarııa etken bolatyn, degen N.Ábdirov qabyldanǵan túzetýlerdi ret-retimen túsindirip berdi.

Qabyldanǵan túzetýler ne deıdi?

Birinshi. Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jyldyq tarıhy el Prezıdenti usynǵan barlyq ıdeıalar men qaǵıdattardyń jan-jaqty tereń oılastyrylǵanyn jáne zańdylyǵyn rastap otyr, olar saıası turaqty jáne ekonomıkalyq turǵydan ósip-órkendegen memleketti qalyptastyrý úshin berik irgetas qalady. Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń jetekshi róli, onyń bastamalary qazaq memlekettiliginiń qalyptasýyn jáne damýyn qamtamasyz etti. Qazaqstan qoǵamynyń ókilderi Elbasynyń memleketimizdi qurýdaǵy eren eńbegin baıandy etý týraly máseleni birneshe ret kóterdi. Osyǵan baılanysty Konstıtýsııanyń 91-babynyń 2-tarmaǵy: «Konstıtýsııa­da belgilengen memlekettiń táýelsiz­digin, respýblıkanyń birtutastyǵy men aýmaqtyq tutastyǵyn, ony basqarý ny­sanyn, sondaı-aq, táýelsiz Qazaq­stan­dy qurýshy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuń­ǵysh Prezıdenti – Elbasy irgesin qala­ǵan respýblıka qyzmetiniń túbegeı­li prınsıpterin jáne Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elba­synyń mártebesin ózgertýge bolmaıdy» degen redaksııada usynyldy. Ekinshi. Qazaqstan halqy Assambleıa­synyń depýtattyq toby konfessııaaralyq tatýlyqty ultaralyq tatýlyqpen qatar konstıtýsııalyq qundylyq dep taný maqsatynda Konstıtýsııanyń 39-ba­by­nyń 2-tarmaǵyn ultaralyq jáne konfessııaaralyq tatýlyqty buzatyn kez kelgen áreket konstıtýsııalyq emes dep tanylady degen erejemen tolyqtyrýdy usyndy. Sebebi, konfessııaaralyq tatýlyq – qazaqstandyq memlekettiliktiń eń joǵary qundylyqtarynyń biri jáne sondyqtan da, ol konstıtýsııalyq qun­dylyq retinde bekitilýi tıis. Úshinshi. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń usynýymen Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákildi bes jyl merzimge qyzmetke saılaýdy jáne ony qyzmetinen bosatýdy Parlament Senatynyń erekshe qaraýyna jatqyzý usynylady. Bul Adam quqyqtary jónindegi ýákil ınstıtýtyn konstıtýsııalyq bekitý jeke adamnyń már­tebesin, adam men azamattyń quqyq­tary men bostandyqtaryn iske asyrý kepilin odan ári nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan demo­kra­tııalyq prosesterdi damytýdaǵy kezekti mańyzdy qadam bolady. Sondaı-aq, eldiń Negizgi Zańynyń 1-babynda bekitil­gen adam men azamattyń quqyq­tarynyń basymdyǵyn eń joǵary mem­lekettik deńgeıde tanýdy bildiredi. Tórtinshi. 41-baptyń 2-tarmaǵy­na eldiń prezıdenttigine kandıdattar úshin joǵary bilimniń bolýyn olarǵa qoıylatyn talaptardyń biri retinde belgileýge qatysty ózgeris engiziledi. Mundaı talap prezıdenttikke kandı­dattarǵa qoıylatyn qosymsha talap­tardy konstıtýsııalyq zań deńgeıinde engizý múmkindigin belgileıdi. Besinshi. Ishki ister mınıstrliginiń azamattardyń qaýipsizdigin, memlekettiń ishki qaýipsizdigin qamtamasyz etý isin­degi mańyzdy strategııalyq rólin eskere otyryp, 44-baptyń 3-tarmaqshasynda el Prezıdentiniń Ishki ister mınıstrin taǵaıyndaý jónindegi ókilettigin saq­taǵan jón degen sheshim qabyldandy. О́ıtkeni, bul jerde el Prezıdentiniń Joǵar­ǵy Bas qolbasshy bolyp tabylaty­ny, al Ishki ister mınıstrliginiń qury­ly­myna Ulttyq ulannyń kiretini basym­dyqqa alynǵan. Altynshy. Konstıtýsııanyń 4-baby­nyń 3-tarmaǵyn mynadaı redaksııada jazý usynyldy: «Respýblıka bekit­ken halyqaralyq sharttardyń respýb­lıka zańdarynan basymdyǵy bolady. Qazaqstan qatysýshysy bolyp tabylatyn halyqaralyq sharttardyń Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda qoldanylý tártibi men talaptary respýblıkanyń zańnamasynda aıqyndalady». Jetinshi. Konstıtýsııalyq qury­lysty qorǵaýdy, qoǵamdyq tártipti, azamattardyń quqyqtary men bos­tan­­dyqtaryn saqtaýdy kúsheı­tý ma­q­satynda Konstıtýsııanyń 10-baby­nyń 2-tarmaǵynda terrorıstik qylmystar jasaǵany úshin, sondaı-aq, Qazaqstan Respýblıkasynyń ómirlik mańyzy bar múddelerine ózge de aýyr zııan kel­tir­geni úshin azamattyqtan aıyrýǵa sottyń sheshimimen ǵana jol beriletinine qatysty normany bekitý usynyldy. Osy rette atalǵan usynystyń mańyz­dylyǵyn ashyp aıtqan baıan­damashy «Azamattyqtyń bolmaýyn qysqartý týraly» 1961 jylǵy 30 tamyzdaǵy BUU Konvensııasynyń 8-babyna sáıkes, eshbir memleket azamattyqtan aıyrý quqyǵyn júzege asyrýǵa tıis emestigin jáne ol tek qana tıisti tulǵa úshin sottyń nemese ózge de táýelsiz mekemeniń isterdi ádil talqylaý quqyǵyn kózdeıtin zańǵa sáıkes júzege asyrylatyndyǵyn alǵa tartty. Sondyqtan da, Birlesken komıssııa azamattyqtan aıyrý týraly máseledegi obektıvtilik pen ádildik naq sot sheshimimen qamtamasyz etilýi tıis degen uıǵarymǵa keldi, dedi N.Ábdirov. Segizinshi. Konstıtýsııanyń 2-baby­nyń jańa 3-1-tarmaǵyn Astana qalasynda Konstıtýsııalyq zańǵa sáıkes naq qarjy salasynda erekshe quqyqtyq rejim belgilený múmkindigi týraly normamen tolyqtyrý maqsat etiledi. Al bul túzetý Konstıtýsııada Konstıtýsııalyq Zańmen retteletin «Astana» halyqaralyq qar­jy ortalyǵynyń mártebesin bekitý maq­satynda usynylyp otyr. Birlesken komıssııa Konstıtýsııanyń 74-babynyń 2-tarmaǵyn 44-baptyń jańa 10-1) tarmaqshasynyń normalarymen úılestirse, onda Prezıdenttiń Kons­tı­týsııalyq Keńeske ótinish jasaý ókilettigi kózdelgen. Osyǵan oraı, Konstı­týsııanyń 74-babynyń 2-tarmaǵyndaǵy «normatıvtik» degen sózdi alyp tastaý qajettigi kóldeneń tartyldy.

Zań jobasy biraýyzdan qabyldandy

Osylaısha, árbir usynys-pikir nazar­ǵa alynyp, talqylanǵan máselelerge Parlament palatalarynyń barlyq turaqty komıtetteri, Májilistegi saıası partııalardyń fraksııalary ózderiniń oń qorytyndylaryn jáne zań jobasyn qoldaý týraly sheshimderin jazbasha úlgide bergendigin aıtqan Komıssııa tóraǵasy N.Ábdirov sóziniń sońynda depýtattardan zań jobasyn ekinshi oqylymda tutastaı qabyldaýdy surady. Negizgi baıandamashynyń sózinen keıin Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın Birlesken komıssııa ázirlegen «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańy jobasynyń qorytyndy salystyrma kestesi men zań jobasyn tutastaı qabyldaýdy daýysqa saldy jáne sheshim biraýyzdan qabyldandy. Sonymen, qaýly qabyldandy. Biz Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń usynystaryn negizge ala otyryp, Kons­tıtýsııamyzǵa engizilgen barlyq ózgeristi qabyldadyq. Osy tarıhı sheshimmen barshańyzdy shyn júrekten quttyqtaımyn, dedi N.Nyǵmatýlın. Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan» Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV, «Egemen Qazaqstan»