Kún tártibinde «Kırov» tur!

Kóktem kelip, qara jerdiń baýyry býsanyp, qalyń qardyń kóbesi só­gil­­gende, sý tasqynynyń aldyn alý árbir óńirde ózekti máselege aı­na­la­­tyny shyn. Sebebi, qar qalyń jaýyp, jerdiń tońy jibimeı turǵan ýa­­qytta kúnniń kúrt jylynýy saldarynan sý tasqyny oqıǵalary oryn alyp jatady. Bul – ár óńirge qatysty kún tártibindegi másele. Ási­­rese, taýly aımaqtardaǵy eldi mekenderde bul másele aıta qa­lar­lyq­taı ózekti. Sý – tirshilik kózi, kúnkóristiń qaı­nary. Qara jerdiń qasıetin se­zi­nip, ónim alyp, órkendeý úshin de sý sharýashylyǵynyń mańyzy zor. Osy oraıda, Jambyl oblysy kórshi Qyr­ǵyz Respýblıkasynyń Talas ob­lysynda ornalasqan «Kırov» sý qoımasynan sý alyp, aýyl sharýa­shy­lyǵy ahýalyn nyqtap otyr. Alaı­da, ótken jyly qar sýynyń kóp­ti­gi­nen «Kırov» sý qoımasynan Jam­byl oblysyna qaraı sekýndyna 250 tek­she metrge deıin sý jiberilgen bo­­latyn. Saldarynan Áýlıeata irge­sin­degi biraz eldi mekendi, birqatar kó­sheni, Talas ózeniniń boıyndaǵy ba­ǵanalardy, gaz qubyrlaryn sý shaı­yp, egistikter men jaıylymdardy basyp qalǵanyn eldiń bári biledi. Sóı­tip, bul jaǵdaı Talastyń tómengi ja­ǵyn­daǵy qarapaıym sharýalar men dı­qandardy ábigerge saldy. Endi bul ke­leń­sizdikter kún kúrt jylynǵanda ta­ǵy da qaıtalanbaı ma degen saýal bú­gin­de árbir turǵynnyń kókeıinde tur. Osydan biraz jyl buryn «Kırov» sý qoı­masyna qatysty qaýeset shyǵyp, el­diń biraz dúrlikkeni de bar. Jambyl men Talas oblystary – 337 shaqyrymǵa deıin shektesip jat­qan kórshi aımaqtar. Sondaı-aq, 7 she­­karalyq beket te eki eldiń azamat­ta­ryna qyzmet kórsetedi. Alaıda, «aýy­­ly aralas, qoıy qoralas» qyrǵyz aǵaı­­yndardyń ótken jyly sýdy bir ashyp, bir jaýyp másele týyndatqany bel­­gili. Endi bıylǵy ahýal qalaı bol­maq? Kóktemniń kókózegi bolsa kel­di. Jambyl oblysynyń taýly aımaq­ta­ry­na bıyl qardyń qalyń tús­keni de el­ge aıan. Degenmen, Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Sý resýrstary komıtetiniń sý resýrstaryn paıdalanýdy retteý jáne qorǵaý jónindegi Shý – Talas basseındik ıns­peksııasy basshysynyń orynbasary Ǵalymbek Quralbaevtyń aıtýynsha, bıyl bul máselege baılanysty qaýip joq. Sebebi, Talas oblysynyń Manas aý­danynda ornalasqan «Kırov» sý qoı­masynda búginde 461,4 mıllıon tek­she metr sý bar. Al bul kórsetkish ót­­ken jyly 487 mıllıon tekshe metr bolǵan. Jospar boıynsha 15 já­ne 20 naý­ryz aralyǵynda mundaǵy sý­dyń deń­geıi 500 mıllıon tekshe metr­ge jet­se, 20 tekshe metr sý beri ji­be­ri­le­di. Ázirge 5 tekshe metr sý beri qaraı jiberilýde. Al mamyr aıynda sý­dy aǵyzý deńgeıi 35-40 tekshe metrge deıin artady. Búgingi tańda Jambyl jáne Ta­las oblystarynyń arasynda sý má­se­le­sine baılanysty kelissózder júr­gi­zi­lip jatyr. Kórshi aǵaıyndar da óz­de­ri­niń usynystaryn aıtýda. Talas ob­lysy sý sharýashylyǵy basseıniniń bas­shysy Bolatbek Batyrqulovtyń pi­kirinshe, «Kırov» sý qoımasyna kúr­deli jóndeý jumystaryn júrgizý ke­rek. Al oǵan qajetti qarajat má­se­­­lesi qalaı sheshiledi jáne bul ju­mys qashan bastalady? Ol jaǵy áli belgisiz. Sonymen qatar, eki el­ge de ortaq «Koj» kanaly da jón­deý ju­mys­taryn qajet etip tur eken. «Qaz­sý­shar» respýblıkalyq mem­le­kettik ká­siporny Jambyl oblystyq fılıaly dırektorynyń orynbasary Berik Nu­r­alıev bul maqsatqa el bıýdjetinen 15 mıllıon teńge bólinip otyrǵanyn jet­kizdi. Aıta keteıik, «Kırov» sý qoı­ma­synyń syıymdylyǵy 550 mıllıon tekshe metr bolsa, ótken jyly mun­da 549 mıllıon tekshe metr sý jı­nalyp, kóptiń kóńilin kúpti etken bo­latyn. Bógettiń erneýinen qaıtqan sý bar­shanyń basty máselesi edi. Endi bı­yl bul túıtkildiń qalaı órbıtini al­da­ǵy kúnderi belgili bolady. Eger eki ob­lys basshylarynyń arasyndaǵy ke­li­simge qyrǵyz aǵaıyndar túsin­is­tik­pen qarasa, ótken jylǵydaı má­seleniń bo­la qoımaıtyny anyq. «Kisideginiń kilti aspanda» de­mek­shi, ózgege jaltaqtamaı, sýǵa táý­el­di­likti jeńildetý basty másele. Bul tur­­ǵyda Jambyl oblysy quny 12,5 mıllıard teńge bolatyn 4 úlken jo­ba­­n­y qolǵa alyp otyr. Eger joba to­lyq júzege asqan jaǵdaıda, sýǵa táý­el­dilik birshama jeńildeıdi. Ári kó­k­tem kezinde qar sýy tekke ketpeı, sol qoımalarǵa jınalady. Jaqynda bolǵan Jýaly aý­da­nyn­- ­d­aǵy qar kóshkininen eldiń esi ke­t­keni ras. Endi kóktem kelip, kók sh­yǵa bastaǵan ýaqytta da sý tasqyny má­se­lesi kún tártibine kóteriledi. Jam­byl oblysy ákimdigi tabıǵı resýrs­tar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý bas­qarmasynyń basshysy Serik Qoı­ba­qov aǵyn sý júıeleriniń sýarý maý­sy­myna jáne óńirdiń kóktemgi sý tas­qy­nyna tosqaýyl qoıýǵa daıyn ekenin aı­typ otyr. Hamıt ESAMAN, «Egemen Qazaqstan» Jambyl oblysy