Atyraý aımaǵyn Eýroodaq elderine shyǵatyn dáliz dep te ataýǵa bolady. Alys-jaqyn shetelderden Reseıge aǵylatyn mıgranttar Jaıyqty jaǵalap ótedi. Byltyrdyń ózinde munaıly óńirge kelgen sheteldikterdiń sany 52 myńnan asqan. «Onyń ishinde 36 myń mıgrant «kóleńkeden» shyǵarylyp, 430 mln teńge salyq óndirildi», – deıdi oblystyq ishki ister departamenti basshysynyń orynbasary Asan Shalqarov.
Shetten kelgenderdiń basym bóligi Túrkııa, О́zbekstan, Qytaı, Úndistan elderiniń azamattary. Atap óterligi, shekara asyp Atyraýǵa jol tartqandardyń barlyǵy birdeı «tártipti» emes. Zań buzady. Jańylady. О́tken jyly 5 myńǵa jýyq mıgrant ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan. Kóshi-qon zańdaryn buzǵan 1 051 adam el aýmaǵynan shyǵarylyp, tórt qylmystyq is qozǵalǵan. Qoldanystaǵy zańǵa nemquraıly qaraıtyn «meımandarmen» kúres jumystaryn júrgizý úshin arnaıy sharalar uıymdastyrylady eken. О́tken jyly zań talaptaryn saqtamaǵandarǵa 17 mln teńgeniń ústinde aıyppul salynǵan. Sonda da aıylyn jıǵandar shamaly.
Atyraýda transulttyq zańsyz uıymdasqan top anyqtalypty. «Olar 2015 jyldyń qazany men 2016 jyldyń naýryz aıy aralyǵynda Aýǵanstan Islam Respýblıkasynyń azamattaryn tranzıtpen Qazaqstan, ári qaraı Reseıdiń Mýrmansk oblysyndaǵy «Soltústik marshrýt» dep atalatyn Reseı-Fınlıandııa shekarasy arqyly Reseı, Eýropalyq odaq elderine jetkizip otyrǵan. Oblystyq UQD anyqtaǵandaı, uıymdasqan top shetel azamattaryn arnaıy jasaqtalǵan jospar boıynsha tasymaldaǵan jáne qylmystyq toptyń barlyq múshesiniń atqaratyn qyzmetteri naqty bólingen. Shetel azamattaryn arnaıy tasymaldaý úshin olardy Qazaqstan-Reseı shekarasyna jetkizetin taksı júrgizýshisin jaldaǵan. Qylmystyq top basshysy R.J. jáne tergeýde anyqtalmaǵan Reseı Federasııasy men Aýǵanstan Islam Respýblıkasynyń azamattary bolǵan. Sot úkimimen tórt sottalýshy Qylmystyq kodekstiń 264, 394 – baptary boıynsha kináli dep tanyldy. Sottalýshy R.J.-ǵa túzeý kolonııasynyń qatań rejiminde 10 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý jazasy, qalǵan sottalýshylar A.T., K.K., O.M.-ǵa múlikterin tárkileı otyryp, túzeý kolonııasynyń jalpy tártibinde 8 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý jazasy taǵaıyndaldy. Taksı júrgizýshisi qyzmetin atqarǵan taǵy bir sybaılas A.B.-ǵa aldyn ala sóz baılasý arqyly zańsyz kóshi-qondy uıymdastyrǵany úshin 3 jyl merzimge bas bostandyǵynan shekteý jazasy taǵaıyndaldy», – deıdi oblystyq sottyń baspasóz qyzmeti.
Mundaı mysaldar qazaqy qonaqjaılyqqa salyp, qapersiz otyrýǵa bolmaıtynyn kórsetedi. Árıne, otandyq ekonomıkaǵa sheteldik eńbek kúshin, sonyń ishinde kásibı biliktiligi joǵary mamandardy tartý kerek-aq. Mıgrasııalyq saıasattyń da kózdeıtin maqsaty – osy. Shekara asyp, shetten kelgenderdiń kópshiligi munaıly mekendegi iri jobalarda eńbek etedi. Olardan jergilikti jumysshylardyń úıreneri de, úırengeni de kóp. Sońǵy jyldary sheteldik mamandardy otandyq qyzmetkerlermen almastyrý sharalary qolǵa alyna bastady. Burynǵydaı, birdeı jumys istese de, sheteldik bolǵany úshin jalaqyny asyra tóleý derekteri de azaıdy. Oblystyq Ishki ister departamenti kóshi-qon polısııasy basqarmasy basshysynyń orynbasary Bolat Dosqalıevtiń aıtýynsha, Kaspıı mańy aýmaǵynda 3 958 shetel azamaty turaqty tirkeýde tur. О́tken jyly Qazaqstanda turýǵa yqtııarhat rásimdeý úshin 490 sheteldik ótinish bergen.
Bir eskerer jaıt – zańsyz keletin «qonaqtar» arqyly elimizdegi tynyshtyq pen turaqtylyqqa syzat túsiretin qarý-jaraq, oq-dári, tyıym salynǵan ádebıet, basqa da qaýipti zattar shekaradan ótip ketýi múmkin. Sony qaperge alǵan Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń shekara qyzmeti Atyraý shekara otrıady memlekettik shekarada zańǵa qarsy árekettermen kezikse, jaqyn mańdaǵy bólimshelerge habarlaý kerektigin munaıly aımaq turǵyndarynyń nazaryna árkez salyp keledi. Kóshi-qon zańyna engizilgen jańalyq – azamattardy tirkeý de osyndaı qaýiptiń aldyn alý maqsatyn kózdeýden týyndaǵanyn túsinýimiz kerek.
«Jaman úıdi qonaǵy bıleıdiniń» kebin kımes úshin kóshi-qon salasyndaǵy jumystarǵa áli de jiti nazar aýdarylýy kerek-aq.
Baqytgúl BABASh,
«Egemen Qazaqstan»
ATYRAÝ