Keshe Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń janynan qurylǵan Qoǵamdyq keńestiń kezekti basqosýy bolyp ótti. Onda «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 12 sáýir kúngi sanynda jaryq kórgen Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasy talqylandy.
Nursultan Ábishulynyń Birtutas Ult bolý jónindegi kózqarastarynyń mańyzy óte zor. О́ıtkeni, onda Elbasymyz: «Kúlli jer júzi bizdiń kóz aldymyzda ózgerýde. Álemde baǵyty áli bulyńǵyr, jańa tarıhı kezeń bastaldy. Kún sanap ózgerip jatqan dúbirli dúnıede sana-sezimimiz ben dúnıetanymymyzǵa əbden sińip qalǵan taptaýryn qaǵıdalardan arylmasaq, kósh basyndaǵy eldermen terezemizdi teńep, ıyq túıistirý múmkin emes. О́zgerý úshin ózimizdi myqtap qolǵa alyp, zaman aǵymyna ıkemdelý arqyly jańa dəýirdiń jaǵymdy jaqtaryn boıǵa sińirýimiz kerek», – dep naqty mindet belgilegen. Sonymen qatar, munda jańǵyrý eldiń ulttyq-rýhanı tamyrynan nər ala almasa, ol adasýǵa bastaıtyny da aıqyn aıtylǵan.
Alqaly jıynǵa qatysqan mınıstrlik qyzmetkerleri men zııaly qaýym ókilderi tarıhı qundy qujatty talqylaı kele, aıtýly eńbektiń «Taıaý jyldardaǵy mindetter» atty ekinshi bóliminde sóz bolǵan: 2025 jylǵa qaraı is qaǵazdaryn, merzimdi baspasózdi, oqýlyqtardy, bárin de latyn álipbıimen shyǵara bastaýǵa tıis ekenimizdi jáne osy baǵytta Úkimet qazaq tilin latyn álipbıine kóshirýdiń naqty kestesin jasaýy kerektigi, sondaı-aq, 2017 jyldyń aıaǵyna deıin ǵalymdardyń kómegimen qazaq álipbıiniń jańa grafıkadaǵy biryńǵaı standartty nusqasyn qabyldaý qajettigi jaıly Elbasynyń tapsyrmasy tóńiregindegi oı-pikirlerin ortaǵa saldy.
Latyn álipbıi qazaqqa jat emes. 1926 jyly jeltoqsan aıynda Qazaq Atqarý Komıteti jáne Halyq aǵartý komıssarıatynyń uıymdastyrýymen qazaq jazýyn latyn álipbıine kóshirý jaıly keńes ótip, latyn álipbıi qazaq qoǵamyn Eýropa órkenıetine jaqyndatady, degen pikirge toqtaǵan bolatyn. Sóıtip, memlekettik mekemeler 1929 jyldyń 1 qazanynan bastap, is qaǵazdaryn latynshaǵa kóshirgen-tin. Bul jazý 1940 jylǵa deıin qoldanysta boldy...
Osy oraıda keńeske qatysqan zııalylar men jaýapty mekeme ókiliniń pikirine de qulaq túrgen edik.
Myrzataı Joldasbekov, memleket jáne qoǵam qaıratkeri:
– «Rýhanı jańǵyrý» atty konseptýaldy tarıhı máni bar qujatpen tanysyp, pikir almasý barysynda, onyń elimizdiń zamanaýı suranysyna saı týyndaǵan eleýli dúnıe ekenin ańǵardyq. О́ıtkeni, Elbasymyz Nursultan Nazarbaev táýelsiz memlekettiń irgetasyn nyǵaıtty. Endigi kezekte osy eldiń bolashaq baǵyt-baǵdaryn aıqyndap, jańa konsepsııasyn jasaý qajettiligin de tolyq uǵyndy. Osy turǵydan, atalmysh jańa qujat eldiń rýhanı-saıası qajettiligin qanaǵattandyratyn asa qundy dúnıe. Al, latyn álipbıine qatysty máselege kelsek, Elbasy 2012 jyly jeltoqsan aıynda jarııalaǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasynda: memleketti 2025 jyldan bastap latyn álipbıine kóshirý týraly aıtqanyn bilemiz. Joǵarydaǵy jańǵyrý tujyrymdamasynda osy jobany iske asyrý tetikteri jaıly jaqsy aıtylǵan.
Ǵarıfolla Esim, akademık:
– Biz órkenıetti el bolý úshin bolashaqqa qadam bastyq. Elbasy osy baǵdardy aıqyndap berdi. О́te durys sheshim. Bul qujattyń úshinshi jańǵyrý atalý sebebi, buǵan deıin biz eki jańǵyrýdan óttik. Birinshisi – jeke menshik psıhologııasyn meńgerdik. Qazaq naryqtyq qatynasqa kóshti. Jeke menshik psıhologııasy – adamdy ózin-ózi ıgerýge, meńgerýge úıretedi. Ekinshi jańǵyrý jemisi – Astanany saldyq. Bul qazaq memleketin qurǵanymyzdyń kepili. Al, myna úshinshi jańǵyrý – bizdi realıst bolýǵa, ulttyq pragmatıkalyq qasıetterimizdi qadirlep, saqtaı otyryp ómir súrýge úndep otyr. Elbasy osy úndeý-qujat arqyly bolashaq baǵyt-baǵdarymyzdy aıqyndap berdi.
Ǵalymjan Meldeshov,
Mádenıet jáne sport mınıstrligi Tilderdi damytý jáne qoǵamdyq-saıası komıteti tóraǵasynyń orynbasary:
– BUU-nyń jetekshi alty tiliniń ishinde úsh til latyn álipbıin qoldanady. Latyn álipbıi álemde basymdyqqa ıe. Tipti bizdegi Ishki ister mınıstrliginiń Tótenshe jaǵdaılar jónindegi komıteti halyqaralyq SOS habarlamalaryn latyn árpimen taratady. Sondaı-aq, «Kazkommersbank» qatarly jetekshi qarjylyq qurylymdar qujattaryn eriksiz latynǵa kóshirýde. Onyń syrtynda, álemdik ekonomıkada úlken orny bar Japonııa jáne Koreıa elderiniń Samsýng, Toıota, Honda sııaqty fırmalary barlyq is qaǵazdaryn jáne saýda-jarnamalyq aqparatyn latyn álipbıine kóshirgen. Biz Elbasynyń tapsyrmasy negizinde latyn álipbıine kóshý sharalaryn naqtylaıtyn bolamyz. Bul oraıda, respýblıkalyq Tilderdi damytý komıteti, Ahmet Baıtursynov atyndaǵy til bilimi ınstıtýty jáne Shaısultan Shaıahmetov atyndaǵy tilderdi oqytý ortalyǵy bastaǵan elimizdegi 88 til oqytý ortalyǵy arqyly jumys bazasyn quramyz.
Beken Qaıratuly,
«Egemen Qazaqstan»