El abyroıyn asyratyn kórme

Keńes bastalmas buryn Elbasy kórme qalashyǵyn aralap, salynyp jatqan nysandardy kórip shyqqan bolatyn. Úkimet basshysy men mınıstrler, Astana qalasynyń ákimi, «Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarma tóraǵasy, basqa da tıisti organdardyń basshylary qatysqan jıyndy ashqan Memleket basshysy halyqaralyq kórmeniń elimiz ben halqymyz úshin asa zor mańyzǵa ıe ekendigin atap ótti. Sheteldik meımandar men elimizdiń túkpir-túkpirinen keletin týrısterdi laıyqty kútip alyp, olarǵa durys jaǵdaı týǵyzý úshin jan-jaqty daıyndalý kerektigin aıtty.

– Biz búgingi jıyndy elimizde ótetin asa mańyzdy shara − EKSPO-2017 kór­mesine 50 kún qalǵanda ótkizgeli otyr­myz. Táýelsizdik jyldaryndaǵy jetis­tikterimizdi aıtyp ótetin bolsaq, sonyń eń úlkeni halyqaralyq deńgeıdegi kórmeni ótkizý múmkindigin jeńip alǵany­myz. EKSPO-2017 – halqymyzdyń, Qazaqstannyń dárejesin álem aldynda taǵy bir satyǵa kóterýi kerek. TMD men Shyǵys elderiniń ishinde bizdiń elimiz bul sharany birinshi bolyp ótkizedi. Ony abyroımen atqarý halyqqa da, memleketke de, Úkimetke de úlken syn. Kórmege 115 memleket, 21 halyqaralyq uıym qatysady, 2,5 mıllıonǵa jýyq týrıst keledi dep kútilýde. EKSPO-nyń ashylýyna 48 kún qaldy. Qazir daıyndyq jumystarynyń sońǵy kezindemiz, kóp jumys atqaryldy. Qalǵan ýaqyttyń tyǵyzdyǵyn eskersek, isteletin jumys áli de kóp. Bul − birinshi. Ekinshiden, qala EKSPO-nyń ashylýyna daıyn bolýy kerek. Mıllıondaǵan adamdy qabyldaý, olardyń barlyǵyna qajetti jaǵdaıdy jasaý, jatatyn, tamaqtanatyn, emdeletin jeri, júretin kólik joldaryn qamtamasyz etý qalanyń moınynda bolady. Men jańa ǵana salynyp jatqan nysandardy kórip keldim. Daıyndyq joǵary deńgeıde, qurylys jaqyn arada aıaqtalǵaly tur. Nysandardy abattandyrý, tolyqtyrý jumystary júrýde. Kórme ótkizýdi laıyqty uıymdastyrý álemdik qoǵam­dastyqqa táýelsiz Qazaqstannyń jetis­tikterin kórsetedi, – dedi Elbasy.

Osy jıynda talqylanǵan eki máseleniń biri halyqaralyq kórmege daıyndyq barysy bolsa, ekinshi másele elordanyń damýynyń jaı-kúıi ekenin joǵaryda aıtyp ótkenbiz. Memleket basshysy atap kórsetkendeı, el ekonomıkasyndaǵy Astananyń úlesi 12%-ǵa deıin kóterilipti. Iаǵnı, Qazaqstan taǵy bir qalaǵa – ózine salynǵan qarajatty memleket qazynasyna qaıtara bastaǵan qaltaly qalaǵa aınalyp, úlken aktıvpen baıydy deýge negiz bar.

– Búgingi tańda shahar ekonomı­kasyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 46%-dy quraıdy. Bul − eldiń ózge aımaqtary arasyndaǵy eń joǵary deńgeı. Astana mıllıoner qalaǵa aınaldy. О́tken jyly el aýmaǵynda 10,8 mıllıon sharshy metr baspana paıdalanýǵa berilse, sonyń 2,3 mıllıon sharshy metri nemese 20%-dan astamy Astanaǵa tıesili. Qala mańyzdy ári jahandyq sharalar men kezdesýlerdi uıymdastyratyn dástúrli orynǵa aınaldy, – dedi Prezıdent.

Qalanyń ıyǵynda qyrýar jumys bar

Jıyn barysynda Astana ákimi Á.Isekeshev, «Astana EKSPO-2017» UK» AQ basqarma tóraǵasy A.Esimov, Energetıka mınıstri Q.Bozymbaev jáne Ishki ister mınıstri Q.Qasymov sóz sóılep, halyqaralyq kórmege ázirlik barysyn baıandady. Olardyń baıandamasynda qurylys nysandary, kólik qatynasy, kórmege kelgen sheteldik jáne otandyq týrısterdi ornalastyrý, tamaqtandyrý, qaýipsizdikti qam­tama­syz etý syndy mańyzdy máse­le­ler qamtyldy. Halyqaralyq kór­meniń «Bolashaqtyń energııasy» degen taqy­rybyna saı, onyń mazmunyn baıytý jumystary da ortaǵa salyndy.

Elordada jańa áýejaı termınaly men temir jol vokzaly salynyp jatqany belgili. Qala ákimi Áset Isekeshevtiń aıtýynsha, bul eki nysan halyqaralyq kórmege deıin salynyp bitip, ýaqytynda paıdalanýǵa beriledi.

– Eki nysan ýaqtyly paıdalanýǵa beriledi. Investısııalar jáne damý mınıstrligi barlyq qajetti qosymsha poıyzdardy, áýe reısterin pysyqtady. Úkimettiń qoldaýymen avtobýstar satyp alyndy. Halyqaralyq delegasııalar úshin 110 avtobýs bóldik. 167 avtobýsty shattl-bastyń 7 baǵdaryna jiberemiz, ıaǵnı bul arnaıy eksprester meımandardy EKSPO aýmaǵyna tasymaldaıdy. Sonymen qatar, «Astana taksı» qyzmeti quryldy, – dedi Áset Isekeshev.

Ákimniń aıtýynsha, EKSPO qala­shyǵy aýmaǵyna keletin kólikter avto­­turaqtarmen qamtamasyz etiledi. Qaýip­sizdik jaǵy da tolyq oılasty­ryl­ǵan. Halyqqa medısınalyq kómek kórsetý úshin Densaýlyq saq­taý mınıstrligimen birlesip tıisti jumystar jasalǵan. Kór­me kezinde EKSPO aýmaǵynda 7 me­dı­sına­lyq pýnkt, qala aýmaǵynda 13 medı­­sı­nalyq mekeme úzdiksiz jumys isteıtin bolady.

44 memlekettiń adamdary bılet alǵan

«Astana EKSPO-2017» UK» AQ bas­qarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov kór­mege daıyndyq barysy týraly baıan­dama jasady. Onyń aıtýynsha, qazir EKSPO qalashyǵyndaǵy 20 nysannyń 18-i tolyq aıaqtalǵan. Qalǵan eki nysan – Kongress-ortalyq pen qonaqúıdiń qurylysy da kóp uzamaı aıaqtalýy tıis.

– Kongress-ortalyq Sizdiń tapsyr­mańyzben qaıta jobalandy, qonaqúı de bergen eskertýlerińiz boıynsha ózger­tildi. Sonymen qatar, qurylysqa ınves­torlar tartylyp, nátıjesin­de onyń quny 20 mlrd teńgege kemidi. Investorlardyń salǵan qarajatyn eskersek, memlekettik bıýdjet qarjy­synyń shyǵyny 30 mlrd teńge­ge deıin qysqarady. Bul eki nysan­nyń qurylysy mamyr aıynyń sońynda aıaqtalýy tıis. Shet el prezıdentterin osy jerde qarsy alamyz, EKSPO-nyń ashylýy osynda ótedi, − dedi ol.

Ahmetjan Esimovtiń aıtýynsha, kórmege qatysatyn 115 memlekettiń 110-y ózderine tıesili pavılondardy alǵan, 90 el pavılondy bezendirýdi bas­tap ketipti. Qatysýshylarǵa qyzmet kór­setetin, «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha jumys isteıtin ortalyq ashylǵan.

– Búgingi tańda 28 myńnan astam adam akkredıtteýden ótti. 500 BAQ ókiline arnalǵan baspasóz ortalyǵy quryldy. Kórmeniń qaýipsizdigin qamtamasyz etý ortalyǵy da bar. Qazirgi tańda 930 myń bılet satyldy. Bıletterdi óz elimizden bólek, 44 shet memlekettiń adamdary satyp aldy, – dedi A.Esimov.

Sıfrly tehnologııalardy engizý qajet

Memleket basshysy N.Nazarbaev baıandamalardy tyńdap, tıisti tapsyrmalar júktedi. Kórmege ázirlik barysyna qatysty qala tarapynan jiberilgen kemshilikterdi de tizbelep ótti.

– Qalany basqarýdyń barlyq sala­syn­da qazirgi zamanǵy sıfrly teh­no­logııalardy engizý qajet. Úkimet As­ta­nany sıfrly tehnologııalar en­gizi­letin negizgi alańǵa aınaldyrýy kerek. Meniń tapsyrmam boıynsha, EKSPO aýmaǵynda IT-startaptardyń halyqaralyq tehnoparki ashylatyn bolady, – degen Elbasy shahardy Dýbaı, Gonkong, Sıngapýr qalalarynyń úlgi­simen damytýdy jáne onda Eýrazııa keńis­tigi aýqymyndaǵy qarjylyq jáne isker­lik hab qurýdy tapsyrdy.

– Búginde Astanada sheteldik 2700 kompanııa jumys isteıdi. Olar qala ekonomıkasyna 3,2 mıllıard AQSh dollary kóleminde ınvestısııa saldy. Degenmen, bul rette qolda bar múmkindikter tolyq paıdalanylmaı otyr. Astana arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń áleýeti jet­kiliksiz paıdalanylýda. Elordany odan ári damytý barysynda ýrbanızasııa úr­disin eskerýge tıispiz. 2030 jylǵa qaraı qala turǵyndarynyń sany taǵy 1 mıllıon adamǵa ósýi múmkin. Bul qala aldyna únemi jańa jumys oryndaryn ashý arqyly el-jurtty eńbekpen qamtamasyz etý mindetin qoıady, – dedi Prezıdent.

Elbasy turǵyn úı sektoryn damytý jaıyna arnaıy toqtalyp, Úkimetke memlekettik turǵyn úı qorynan bas­pana alý úshin kezekte turǵandardyń máselesimen aınalysýdy tapsyrdy. Jyl saıyn jalpy kólemi kem degende 2 mıllıon sharshy metr bolatyn turǵyn úılerdi paıdalanýǵa berip otyrý qajet ekendigin aıtty. Ortalyq aýdandardy eskirgen úılerden tazartý qajettigin jetkizgen N.Nazarbaev Astana ákimine elorda qurylysyn yqshamdap salý jónin­de usynys engizýdi tapsyrdy.

Budan bólek, Qazaqstan Prezı­denti turǵyn úıdi jalǵa berý jóninen «kóleń­keli» naryqtyń beleń alyp otyrǵanyna, úleskerler problemalaryna toqtal­dy, zama­naýı kólik ınfra­qury­ly­­­myn uıym­dastyrý qajettigine nazar aýdardy.

– Týrıstik ortalyqqa aınalý úshin Astananyń áleýeti jetkilikti. Úki­met­ke ákimdermen birlesip, elorda tý­rız­min damytý jóninde sharalar qa­­byl­daýdy tapsyramyn, – dedi Nursultan Nazarbaev.

Memleket basshysy elordany azyq-túlikpen qamtamasyz etý ju­mysynyń kemshin tustaryn da tizbelep ótti. Elbasy aıtyp ótkendeı, qala­da salynǵan kókónis qoımasy, kom­mýnaldyq bazar, saýda pavılondary jelisi áli de tolyq paıdalanylmaı otyr. Máselen, segiz kókónis qoı­masy­nyń ekeýi jumys istemeıdi, al qal­ǵan­darynyń tórtten bir bóligi ǵana tol­ty­rylǵan. О́tken eki jyl ishinde ǵana Astanaǵa quny 42 mlrd teńgeden asatyn qarajatqa ımporttyq azyq-túlik áke­lingen. Olardyń kóbisi – ózimiz óndi­re alatyn ónim. Munyń bári, túptep kelgende, Astana tóńireginde azyq-túlik bel­deýin damytý jónindegi jumystyń sát­siz bolǵanyn bildiredi.

Memleket basshysy EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine qalanyń daıyn­dyq barysyna qatysty Ulttyq kom­panııa men Úkimet aldyndaǵy mindet­terdi aıqyndap berdi.

– Nysandardyń kópshiliginiń qury­lysy aıaqtalyp, paıdalanýǵa berilýge daıyn. Sonymen birge, Kongress-orta­lyq pen meıramhananyń qurylys jumys­tary áli de jalǵasýda. Olardyń ýaq­ty­ly tapsyrylýyn qamtamasyz etý kerek. Qonaqtar alǵash áýejaı men vokzalǵa kelgen sátten bastap-aq kór­genin kóńilge túıe bastaıdy. Barlyq ınfraqurylym tolyq daıyn bolýy kerek. Almaty, Qaraǵandy jáne Kókshetaý qalalarynyń da áýejaılary rezerv retinde qonaqtardy kútip alýǵa daıyn bolsyn, – dedi Elbasy.

Sondaı-aq, keńes barysynda kórme ótetin kúnderi mádenı-kópshilik is-shara­lar uıymdastyrý, aqparattyq ju­mys, Astana qonaqtary men turǵyn­dary­nyń qaýipsizdigi, qonaqtardy qarsy alýǵa volonterlerdi daıyndaý syndy máseleler de qamtyldy.

– Endi kórmeni mazmundyq jaǵynan toltyrý máselesine keleıik. Qatysý­shy elder ekspozısııa jobalaryn áli bekitip bolǵan joq. Barlyq sheteldik qatysýshylardyń óz pavılondaryn mazmundyq jaǵynan toltyrý úderisin tezdetýdi «Astana EKSPO-2017» ult­tyq kompanııasy men Syrtqy ister mı­nıstr­ligine tapsyramyn. Qazaq­stan­nyń pavılonyna da erekshe nazar aýdarylady. Oǵan otandyq 28 ázirleme, sonyń ishinde joǵary oqý oryndarynyń jobalary iriktelinip alyndy. Bizdiń eksponattar halyqaralyq eksponattardan kem túspeýge tıis, – dedi Elbasy.

Memleket basshysy aıtyp ótkendeı, bas qalanyń ǵana emes, eldiń mártebesin arttyratyn aýqymdy sharanyń ashylýyna 48 kún qaldy. Prezıdent Úki­met­ke, Astana ákimdigine, «Astana EKSPO-2017» Ulttyq kompanııasyna osy ýaqyt aralyǵynda atqarylýǵa tıis mindetterdi aıqyndap berdi.

Arnur ASQAR,

«Egemen Qazaqstan»