Qazan aýzy joǵary

OŃTÚSTIKTE EGIN ORAǴY BASTALYP KETTI Qazir tabıǵattyń tosyn minezderi kóbeıip, kóptegen elderde myńdaǵan gektar alqaptardy qarǵyn sý shaıyp, jemis-jıdekterdi doly jel uryp, daqylyn kókteı qaǵyp alyp jatqanda azyq-túlik qaýipsizdigi máselesi birinshi orynǵa shyǵyp tur. Ońtústik Qazaqstan oblysy da osy máselege súbeli úles qosyp keledi. Qysy qoıannyń quıryǵyndaı sholaq, esesine jaıdary kúnderi qońyr kúzge deıin sozylatyn oń­tústik aýylsharýashylyq ónimde­rin ósirýge úlken tabysqa jetýde. Kúzdik bıdaı dertip pisti. Aýyr dánderi kótere almaǵan masaq basy qonaq kelse qushaq jaıyp qarsy alatyn qoshemet­shil aǵaıyndardaı tómen ıiledi. Oblystaǵy myqty agro­ke­shen­derdiń biregeıi “Amangeldi” seriktestiginiń dırektory Nur­lan Quralovtyń Qazyǵurt aýda­ny Aqjar eldi mekeni alqa­byn­daǵy eginine oraq salǵan merekege oblys ákimi Asqar Myrzah­metov arnaıy qatysty. Al oblystyń eginshilik sala­syn­da atqarylyp jatqan jumys­ta­ryna kelsek, aýyz toltyryp aı­tatyndaı jaqsylyqtar bar. Egis kólemi 815 gektar bolsa, on­yń ishinde súr tarapqa aınalǵany 79 myń gektar. Aldymen Qazyǵurtta aýyl sharýashylyǵy mamandary, sharýalar jáne óndiristik kooperatıv ókilderiniń qatysýymen al­qaly jıyn ótti. Oblys ákimi dıqandarmen keńesip, ótkir má­se­lelerdi talqylady. Arzandatyl­ǵan baǵamen beriletin janarmaı, amıak-selıtra jáne sý másele­leri sóz boldy. Problemalardyń sheshilý jaǵdaıy talqylandy. Búgingideı kezeńde jalǵyz júrip jol tabý múmkin emes. Bul sharýalarǵa ábden qatysty. Az jerińdi maldanyp, óz qotyryńdy óziń qasımyn deseń, memleket ta­rapynan beriletin jeńildik­ter­den qaǵylasyń. Iri seriktestikterge birikkender utady. “Amangeldi JShS” korporasııasy usaq sharýashylyqtardy irilendirýdegi úkimettiń saıasatyn júzege asyryp keledi. Qazir Qazyǵurt, Saıram, Tóle bı, Arys jáne Saryaǵash aýdandarynyń dıqan­da­ryn biriktirip úlken qaýym­das­tyq qurǵan. Túsken paıda teńdeı bólisiledi. Jyl saıyn egis kólemi ulǵaıyp keledi. Máselen, byltyr on úsh myń gektar jerge kúzdik bıdaı egilse, bıyl táý­el­sizdigimizdiń jıyrma jyldy­ǵyna oraı jıyrma myń gektarǵa dándi daqyl egilgen. Atap aıt­qan­da, on bes myń gektarǵa bıdaı, tórt myń gektarǵa maqsary, bir myń gek­tarǵa arpa egildi. Dándi daqyldar­ǵa mundaı kóz­qaras aýys­paly egistik júıe­sin saqtaýǵa kepildik beredi. Semınarda sóz al­ǵan oblystyq aý­yl sha­rýa­shy­lyǵy bas­qarma­sy­nyń bastyǵy Qa­nat­bek Ospan­bekov ob­lys dıqanda­ry­nyń osy ótkir máselege úl­ken mán berip otyr­ǵan­dyǵyn aıtty. Aqjardaǵy kúzdik bıdaıdyń sentneri ortasha eseppen alǵanda 17-18-den aınalady. Gektarǵa shaqqanda jıyrma sentnerden de aınalatyn jerler bar. Bul jaq­sy kórsetkish. Oblysta aýyl sha­rýashylyǵy daqyldaryn ósi­rý­de kóshbastap kele jatqan Nur­lan Quralov jańa tehnologııa­larǵa mán beretin jańashyl ká­sipker. Ol egin oraǵyna 3 “Chelendjer” kombaınyn satyp al­ypty. Sa­lys­tyryp kórińiz, Re­seı­diń maq­taýly “Enıseı”, “Don” kombaın­dary bir jylda 300-350 gektar alqapty ora alsa, ámbebap “Chelendjer” kombaıny osy mezgilde 3 myń gektarǵa deıin bı­daı­dy basa alady. So­ny­men qatar egin oraǵyna osy kor­porasııa­nyń 5 “Djon Dır” kom­baındary qatysty. Oblysta aýyl sharýa­shy­ly­ǵyn damytýda qandaı jumystar júzege asyrylyp jatyr degen máselelerge keletin bolsaq, agro­ónerkásiptik keshenin damý baǵ­dar­lamasy boıynsha aýyl sharýa­shylyǵy daqyldarynyń egis kólemi jyldan-jylǵa ósip keledi. Máselen, 2009 jyly – 637 myń gektar, 2010 jyly – 697 myń gektar (+ 60 myń ga), 2011 j. 739 myń ga (+42 myń ga) kóbeıip keledi. Aǵymdaǵy jyly masaqty dán­di daqyl 184 myń gektarǵa egilgen. Bul ótken jylǵa qara­ǵan­da 6 myń ga artyq. Osy kór­setkishti dándik júgeri, kókónis, baqsha, kartop, maqta, jemis-jıdek, júzimdik jáne mal azyqtyq daqyldarǵa qaratyp aıtýǵa bo­lady. Sýarmaly jerlerdiń ıgerilýine keletin bolsaq, oblys boı­yn­sha 447 myń gektar jerdiń, onyń ishinde 2009 jyly túgendeýdiń nátıjesinde aınalymnan shyǵyp qalǵan jer kólemi 100 myń gektar anyqtaldy. Osydan 2009 jyly qaıta aınalymǵa qosyl­ǵany 44,4 myń gektar. Al 2010 jyly 32,7 myń gektar qaıta paıdalanýǵa berilse, 2011 jyly 26,6 myń gektar alqaby aına­lymǵa qosylyp, sýarmaly jerler tolyǵymen 100 paıyz ıgeriletin bolady. Oblystyq ákimdiktiń kúsh sa­lýymen tamshylatyp sýarý, jy­ly­jaı salý jáne sharýalardy tı­imdi nesıelendirý jumystary jolǵa qoıylyp keledi. Oblys dıqandary bıylǵy jyldan jaqsy nesibe kútip otyr. Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy. ––––––––––––– Sýretti túsirgen Hýsan Azızov.