Ákim esep berdi. El ne dedi?

JYLDAǴY DÁSTÚR BOIYNShA AÝYL OKRÝGTARYNYŃ ÁKIMDERI ESEP BERÝDE TÚTINIŃ TÚZÝ ShYQSYN, ATAMEKEN! Ákim aýyldastaryna Elbasy­myz­dyń áleýmettik-saıası baǵyt­ta­ǵy jańa bastamalaryn, kómek-qoldaýdyń arta túskenin júıelep túsindirip, Qazaqstannyń Eýropa­da­ǵy qaýipsizdik jáne yntymaq­tas­tyq uıymyna tóraǵalyq qyz­metiniń mańyzynan maǵlumat berdi. KELEShEKTEN ÚMIT ZOR Qamystybas aýyly, Sanııaz aýyly, №92 Sorbetkeı temir jol beketteri qaraıdy. Osy eldi mekenderde 371 qojalyqty qamtyǵan 2036 adam turady. TÚTINIŃ TÚZÝ ShYQSYN, ATAMEKEN! Jasyl aýylyndaǵy esepti jı­na­lys áne-mine bastalar tusta Ata­meken aýyldyq okrýginiń ákimi Daýylbaı Qapezov bizdi záýlim meshittiń janyndaǵy eńseli úıge bastap júrdi. Tóseginen shaıqala kóterilgen qarııa barshamyzdy qýa­na qarsy alyp, kelinine “shaı qam­da” dep jatyr. Jasy 96-ǵa qaraǵan Uly Otan soǵysynyń ardageri Qaıdar Satybaldınov eshkimniń súıemeldeýinsiz tórge ozyp, “Elge tynyshtyq, patshaǵa taýpyq ber­sin” dep aq tilek batasyn aıtty. Kóp rahmet, dep bizdiń de kóńilimiz ósip qaldy. Qaıdar atamyz aıt­qan­daı, “aýyldyń otymen kirip, kúli­men shyǵyp júrgen” ákimge de rı­za­myz. Muny Uly Otan soǵysyn­da­ǵy Jeńistiń 65 jyldyǵy qarsa­ńyn­daǵy “Ardagerlerdi ardaq­taıyq” aksııasynyń sheńberimen shek­teýge bolmaıdy, bul – qazaqy aýyldyń kádiýlgi qymbat dástúri. Budan buryn ákim Jarqaıyń, Jańa jol, Qarajar, Shıeli aýyl­dary turǵyndarynyń aldynda esep bergen eken. Daýylbaı Qalymuly­nyń Jasyl aýylynda da jarqyraı sóılep, jaqsy oılar órbitýinen-aq kezdesýlerdiń kóńildegideı ótkenin baıqadyq. Turǵyndardyń osy joly da belsendilik tanytyp, jan­ashyr­lyq turǵydaǵy oı órbitýinen bas­qo­sýdyń bátýaly baılamy bola­tynyn ańǵardyq. Ákim aýyldastaryna Elbasy­myz­dyń áleýmettik-saıası baǵyt­ta­ǵy jańa bastamalaryn, kómek-qoldaýdyń arta túskenin júıelep túsindirip, Qazaqstannyń Eýropa­da­ǵy qaýipsizdik jáne yntymaq­tas­tyq uıymyna tóraǵalyq qyz­metiniń mańyzynan maǵlumat berdi. Bul qazaq jurtynda buryn-sońdy bolmaǵan tarıhı samǵaý, dedi ol. Qazaqstannyń álemdik abyroıyn asqaqtata túsýge Atameken aýyldyq okrýgi, onyń ishinde Jasyl eli barynsha úles qosýy tıis. Ol úshin aýyldarymyzdyń tútini túzý shy­ǵyp, besigi bútin turýy kerek. Esep­ti kezeńdegi jumysymyz osylaı túıindeýge negiz qalaıdy. Okrýg aýmaǵynda “Atameken” aýyl sharýashylyǵy kásiporny, “Aıdos” JShS, “Jasyl” astyq qa­byl­daý kásiporny jáne 51 sharýa qojalyǵy jumys isteıdi. Dıqan qaýymy 12788 gektarǵa bereke dánin seýip, ár aınalymnan 15,1 sent­nerden yryzdyq dánin jınady. Ádette, únemi artta qalady degen pikir qalyptasqan sharýa qojalyqtary qarqyn tanytyp, túsimdilikti 18,8 sentnerge jetkizý arqyly qalys pikirdi qaqyratyp tastaǵan. Muny el ishi memleket tara­pynan jasalyp jatqan qol­daý­dyń, tehnologııalyq sony ózgeris­terdiń jemisi desek bolarlyqtaı. Mal sharýashylyǵy negizinen jeke­menshiktiń úlesine shoǵyrlan­ǵa­ny­men, iri kásiporyndar da qýattanyp keledi. “Atameken” men “Aıdos” qolda bar mal basyn kóbeıtýmen qatar, bolashaǵy mol bıznes jobalaryn usynyp otyr. Jınalysta minberge kóterilgen eńbek ardageri Jámesh Saýytov (bul aǵamyzdyń jazýshylyǵy bar, úsh kitap jarııalaǵan), jeke kásip­ker Qazybek Táshenov, kóp balaly ana Sáýle Baısaqalova, Maral Aıtjanova ákimdiktiń el tirshiligin úılestirýdegi eńbegine qanaǵat­ta­nar­­lyq baǵa berdi. Jasyl aýy­lyn­daǵy medısınalyq beket kúrdeli jóndeýden ótkizilgen ǵımaratqa qonystanyp, avtomatty telefon stan­sasy jumys isteı bastaǵan. Bul iske “Jasyl” AQK (Baýyrjan Sársenbaev) men “Kókshetaý jol­dary” JShS (Estaı Qasenov) qarjylaı jáne materıaldyq kómek kórsetken. Aımaqta joq eńseli me­shittiń kiris-shyǵystary da atalǵan kásiporyndardyń moınynda eken. Sondaı-aq, qazir Astana qalasynda tura­tyn aýyl týmasy Qanat Beke­baevtyń demeýshilik jasap tura­tynyna “bárekeldi” aıtyldy. Aýyldarda 42 shildehana toıy ótkizilgeni (byltyr 32) bolasha­ǵy­myzdyń bekemdigin baǵamdaıdy. Osy rette emhananyń bas dárigeri Shaımurat Joladınovtiń sóz alyp, el ishindegi jaǵdaıǵa jan-jaqty sholý jasaǵanyn, Qazaqstandaǵy medısınalyq qyzmetti refor­ma­laýdyń jańa úrdisine baıypty tú­sinik bergenin quptarlyq sanadyq. О́tken jylǵy esepti jınalysta 9 ótinish-tilek tirkelgen. Sonyń altaýy tıisti sheshimin taýypty. Ja­syl aýylynyń basty túıtkili aýyz sýdyń tapshylyǵy, monsha­nyń joqtyǵy, múlikti jarııa etý­degi sheneýniktik kedergiler bolyp tur. Ákim birinshi másele boıynsha “Kókshetaý joldary” JShS sý júıesin qaıta salýdyń óndiristik-joba qujattamasyn daıyndaýǵa 1 200 myń teńge qarjy bólgenin málimdep, aýyl turǵyndary arasy­nan astyq qabyldaý kásipornynyń burynǵy monshasyn jalǵa alatyn azamattyń tabylmaı turǵanyn aıtty. Al, jekeshelendirý máselesi boıynsha Býrabaı aýdandyq más­lı­hatynyń hatshysy Galına Mar­chenko aýdan ákimdiginiń aldyna ar­naıy másele qoıatyndyǵyna sendirdi. Jınalystyń sońyna qaraı hat tasýshy Baqyt Álimjanova ózekti máseleniń birin kóterdi. Aýyldarda buralqy ıtter kóbeıip ketken. Ákim buǵan tıisti qarjy bólinip, byltyr 80 ıttiń atylǵanyn, jumys bıyl da jalǵasatynyn málimdedi. Esepti jınalysqa oblys ákim­digi­niń jaýapty qyzmetkeri Serik Smaǵulov qatysyp, belgilengen keste boıynsha aýyldyq okrýg ákim­deriniń 414 kezdesýi joǵary deńgeıde aıaqtalǵanyn habarlady. Baqbergen AMALBEK, Aqmola oblysy,    Býrabaı aýdany. KELEShEKTEN ÚMIT ZOR Syr aımaǵynda aýyldyq okrýg ákimderiniń el aldynda esep berýi bastaý aldy. “Ákim esep berdi, el ne dedi eken?” degen saýaldy sara­laý maqsatynda Aral aýdanyna qa­rasty Qamystybas aýyldyq okrý­gine atbasyn burǵanbyz. “El qulaǵy – elý” degendeı, aýyl ákiminiń turǵyndar aldynda esep berý jıynyna oblys ákimi Bo­latbek Qýandyqov pen aýdan áki­mi Nájmedın Musabaev, oblystyq san túrli sala basshylarynyń qa­tysatynyn estigen jurtshylyq kóp jınalypty. Qamystybas aýyldyq okrýginiń ákimi N.Dilmaǵanbetovtiń sózine qaraǵanda, aýyl turǵyndarynyń áleý­mettik-ekonomıkalyq hal-ahýalyn jaqsartýda aýqymdy ister at­qarylǵan. Bul aýyldyq okrýgke Qamystybas aýyly, Sanııaz aýyly, №92 Sorbetkeı temir jol beketteri qaraıdy. Osy eldi mekenderde 371 qojalyqty qamtyǵan 2036 adam turady. Aýyldyq okrýg turǵyndarynyń tirshilik kózderi – tórt túlik mal ósi­rý. Búginde bul aýyldaǵy mal sany: múıizdi iri qara – 1410, jyl­qy – 120, túıe – 190, qoı-eshki 1936 basqa jetip otyr. О́z tólderi ese­binen mal basy jyl saıyn kó­beı­ip, halyqtyń turmys-tirshilik­teri jaqsarýyna óz septigin tıgizip keledi. Dese de, mal basynyń ósýi­ne baılanysty mal azyǵyn daı­yn­daıtyn jer kólemi jetimsiz. Son­dyq­tan da aýyl turǵyndary jer­gi­likti bılikten Qamystybas aýyly­na jaqyn qonys tepken “Jarkól”, bolmasa “Mastat” shabyndyq alqa­bynan jer bólýge suranys jasaý­men júr. Sorbetkeı turǵyndaryn kópten beri alańdatyp júrgen aýyz sý má­selesine ótken jyly 6 mln. teńge qarjy bólinip, jańa sý júıesi tar­tylǵan. Al, Qamystybas sý aıdaý stansasyna aýdandyq bıýdjetten 15 mln. teńge bólinip, sý kóterý munarasy men sý qoımasy kúrdeli jóndeýden ótkizilse, 2 shaqyrym jańa sý qubyry tartylǵan. Aýyl ákiminiń aıtýynsha, Qamystybas aýyly ishindegi sý júıeleriniń to­zyǵy jetken. Aldaǵy ýaqytta osy sý júıeleri jańartylsa, aýyz sý máselesi túpkilikti sheshimin tappaq. “Jol kartasy” baǵdarlamasyna sáıkes aýyl halqyn talaı jyldar boıy tolǵandyryp júrgen temir jol ótkeli qaıtadan ornyna áke­linip, “Samara-Tashkent” avtokólik jolynan bastaý alatyn aýylǵa kire beris jol asfalttanyp, jańartyl­ǵan. Osy bir ıgilikti ister úshin tur­ǵyndar oblys ákimine alǵys sezim­derin jetkizdi. Aıtqandaı, “Jol kar­tasy” baǵdarlamasyna baıla­nys­ty 27 adam maýsymdyq ju­mysqa tartylyp, sál de bolsa tynys-tirshilikterin túzep alǵan. – Aýyl aımaǵy da jyl ótken saıyn kórkeıip keledi, – dedi aýyl­dyq okrýg ákimi N.Dilmaǵan­betov. – Aýyl kelbetin kóterý maq­satynda aýyldyń kireberis qaq­pasy jańartylyp, 2 panno or­na­tyldy. Kúl-qoqystardy tastaıtyn arnaıy oryn belgilenip, kógaldan­dy­rýǵa baılanysty 1500 dana sek­seýil aǵashy egildi. О́tken jyly aýyl­dy abattandyrý jumystaryna 1 mln. teńge qarjy bólinip, to­lyqtaı, ıaǵnı 100 paıyz ıgerildi. Aýyldyq okrýgke qarasty bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet, sport, baılanys salalarynda da serpilis bar syńaıly. Búgingi tańda aýyldyq okrýgtegi bir orta, bir bas­taýysh mektepte 478 oqýshy sanaly tárbıe, sapaly bilim alýda. О́tken jyly orta mektepti támamdaǵan 22 oqýshynyń 17-si UBT-ǵa qatysyp, qorytyndysy boıynsha ortasha kórsetkish 73,2 paıyz bolǵan. Bir oqýshy altyn belgi ıegeri atansa, úsheýi joǵary oqý ornyna, tórteýi arnaýly orta oqý oryndaryna memlekettik grantpen túsken. Taǵy bir jaǵymdy jańalyq, Qa­mystybas aýylyna SDMA-450 ATS munarasy ornatylyp, orta­lyq­tan 50 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan birneshe eldi mekendi telefon baılanysymen qamtıtyn bolǵan. Sondaı-aq, Sorbetkeı men Sanııaz aýyldaryna bir-birden telefon núktesi ornatylyp, baı­lanys úzdiksiz jumys jasaýda. О́tken jyly aýylda turatyn múgedekterdi, az qamtamasyz etilgen otbasylaryn, múmkindigi shekteýli balalardy áleýmettik qoldaý baǵy­tynda da aýqymdy ister atqaryl­ǵan. Saralap aıtar bolsaq, 34 otba­syna 1 mln. 700 myń, 325 balaǵa 4,92 mln. teńge járdemaqy ta­ǵaıyn­dalǵan. Sondaı-aq, turmysy tómen otbasylarynyń 30 balasy “Ulandar” lagerinde aqysyz demalǵan. Aýyldyq okrýgte jumyssyzdar­dy jumysqa tartýda da oń ózge­rister bar eken. Iаǵnı, 12 adam qo­ǵam­dyq jumysqa tartylsa, 6 adam turaqty jumysqa ornalasqan. Tórt jas maman alty aı kelisim-shart­pen jumys istepti. Desek te, aýyldyq okrýgte kóp kókeıin tolǵandyryp júrgen tol­ǵaqty máseleler de jeterlik kóri­nedi. Osy jaıynda aýyl turǵyn­da­ry atynan sóz alǵan zeınetker Á.Oralbaev: – Aýyl klýby qulaý aldynda tur. Aýyl turǵyndarynyń demalys oryndary joqtyń qasy. Sodan da aýyl klýbyn jańartýdy, bolmasa kúrdeli jóndeýden ótkizýdi suraı­myn, – dese, S.Sadaqbaev: – О́zderińizge málim, Qamysty­bas stansasy kóptegen eldi meken tur­ǵyndaryna qyzmet etedi. О́ki­nishtisi sol, osy stansa ǵımaraty jekeshelenip ketken, sodan da jolaýshylar qaqaǵan qys pen aptap ystyqta otyratyn jer tappaı júr. Bul – bir. Ekinshiden, buryn bar bılet kassasy qazir joq, degendi ashyq málimdedi. Osy esepti jıynda J.Ábildaev, T.Sarybaev, taǵy basqalar óz usy­nys-tilekterin aıtyp, jergilikti bı­likten kómek qoldaryn sozýdy surady. Eger saralap aıtar bolsaq, shabyndyq jerdiń mardymsyzdyǵy, klýb pen aýrýhana úıiniń qulaý qaý­pin­de turǵandyǵy, balabaqsha joq­tyǵy, Qambash kóli sýynyń azaıyp bara jatqandyǵy, ishki sý júıe­le­ri­niń tozyǵy jetkendigi kópshilik kókeıinde jazylýmen keledi. Jergilikti turǵyndardyń bul saýaldaryna aımaq basshysy men oblystyń san alýan sala basshy­la­ry tushymdy jaýap berdi. Aýyl tur­ǵyndary bılik basyn­da­ǵy­lar­dyń ýádelerinen úmittenip qaıtty. Erkin ÁBIL, Qyzylorda oblysy, Aral aýdany.