Qııamet-qaıym ǵasyry

(Kúmán keltirýshiler úshin jazylǵan paıym)

(Jalǵasy. Basy ótken nómirlerde).

О́zderińizge belgili, álemdik dinder ara­syn­daǵy Islam – eń jas din. 6 ǵasyrda arab túbeginde sońǵy paıǵambar Muhammed ǵaleıs- salamǵa Jebreıl perishte arqyly Alla tarapynan ýahı etildi. Muhammed ǵ.s. dúnıeden ótkenshe 22 jyl boıy Allataǵala tarapynan aıan etilgen sol aıattardan Quran Kárim quraldy. Quran boıynsha da Allataǵala Bu Dúnıeni 6 kúnde jaratqan. Topyraqtan Adam Atany, onyń bir qabyrǵasynan Haýa Anany jaratqan. Olar­dy qaıǵy-muńsyz, joq-jitiksiz ómir sú­re­tin Jánnatqa ornalastyrǵan. Bir aǵashtyń mıýa­synan dám tatýǵa tyıym salǵan. Alaıda, áıel Saı­tan­nyń sózine erip Allataǵala tyıym sal­ǵan aǵash­tyń mıýasynan tatty. Adam Ataǵa da tat­tyr­dy. Sonda ǵana olar ózderiniń tuttaı jala­ńash ekendikterin kórdi, uıatqa qaldy. Allataǵala óz buıryǵyn oryndamaǵan Adam Ata men Haýa Anany jazalap Jánnattan qýdy. О́mir boıy bir tapqany bir tapqanyna jetpeı eńbektenip kún kóretin Jer betine túsirdi. Ibilisti de qýdy. Ibilis sol kúnnen bastap Allaǵa, onyń súıik­ti quly Adam Ataǵa jaýlasyp aldy. Adam Ata urpaǵyn zamanaqyrǵa deıin Allanyń aq joly­nan taıdyrýǵa sert etti. Muhammed s.ǵ.s Allataǵalanyń adamzatqa arnaǵan sońǵy sózi Quran aıattaryn mekkelikter arasynda ýaǵyzdaı bastady. Muhammed s.ǵ.s. Quran aıattary negizinde ózine deıingi Allanyń adamzat arasyndaǵy elshileri bolǵan 124 myń paıǵambardyń barlyǵynyń elshiligin rastady. Islam boıynsha Alla jalǵyz. Onyń 99 aty bar. Odan basqa Táńir joq. Allaǵa serik qosý eń úlken kúná. Bu Dúnıe – jalǵan. O Dúnıe – máńgilik. Bu Dúnıe Adam balasyna tek synaq úshin berilgen. Bu Dúnıeniń synaǵynan súrin­beı ótken pendesine Allataǵala O Dúnıede Jánnatty súıinshileıdi. Adamzat Allanyń aq jolymen júre almaǵan­dyq­tan da Qııametqaıym bolady. О́lgender tiriledi. Alla aldyna jına­lady. Tarazy qurylady. Ár pende bu dúnıede istegen jamandyqtary úshin jaza­syn alyp, jaqsylyqtarynyń saýabyn kó­redi. Qylkópir­den ótedi. Adamdar ajyratylady. Kúnaharlar – Dozaqqa, taqýalar Jánnatqa kiredi. Sóıtip, Alla ýáde etken ádildik saltanat qurady. Endi osy keltirilgen dinı qaǵıdattarǵa ortaq mátinderdi ortaǵa salyp kórelik: – Jaratqan Ie álemdi jaratqanda Adamdy qosa jaratqan. Saıtan Adamǵa qarsy shyqqan. Jáne ony zamanaqyrǵa deıin adastyra bermek. – Adam Bu Dúnıede Saıtannyń jeteginde ketken árbir qadamy úshin O Dúnıede Qudaı aldynda jaýap beredi. Jazalanady. Orny – Dozaq. – Adam Bu Dúnıede jasaǵan árbir jaqsylyǵy úshin jarylqanady. Orny – Jánnat. – Bu Dúnıedegi ómir ótkinshi, O Dúnıedegi ómir mángilik. – Kisi óltirme! – О́tirik aıtpa! – Urlyq jasama! – Zınaqorlyq jasama! – Ádil bol! – Ata-anańdy syıla! – Jaqynyńa jaqsylyq jasa! – Adam balasyna jaqsylyq jasa! – Adamdy súı! – Jan, tánińdi taza usta! – Oıyń, sóziń, isiń izgilikti bolsyn! – Bos sóıleme! Las sóıleme! – Qudaı taǵalanyń aıandaryn, kitaptaryn, paıǵambarlaryn moıynda! Aqyretke sen! – Adam qaıta tiriledi. – Barlyq dinder nápsige shek qoıýǵa shaqyrady. – Tákappar bolma! – Baı bolsań, qaıyrymdy bol! – Barlyq adamdar Qudaı aldynda teń. Osy dinı qaǵıdattardyń báriniń jalǵyz jáne basty maqsaty – Adamdy eki dúnıede baqytty etý. Sizdi Jaratqan Ieńizdiń de jal­ǵyz maqsaty sol. Shyndyǵynda dinı mátinderdiń ózara uqsas­tyǵy, paıǵambarlar tarıhynyń sońǵy dinderde qaıtalanyp otyrýy – bunyń bári barlyq dinı hıkmetterdiń qaınar kózi Jaratýshy jalǵyz Ie ekenin kórsetedi. Iаǵnı, kúlli dinı mátinderdiń (eger ol burmalanbaǵan bolsa) avtory Alla eke­niniń dáleli. Islamııat boıynsha, sonaý Adam Atadan bastap sońǵy paıǵambar Muhammed ǵaleıssalamǵa deıin 124 myń paıǵambar ótkeni aıtylady. Solardyń bárine de Allanyń adam­zatqa arnaǵan ýahıi túsip otyrǵan. Allanyń buıryǵy ár zamanda, ár halyqqa ár tilde túsip otyrǵan. Olardyń bizge jetkeni az da, kóbi tarıh jadynan óship ketken. Saqtalmaǵan. О́kinishke oraı, Alla aıany túsken halyqtar bolsa, Jaratýshyny jalǵyz óz halqy­nyń Qudaıy dep jańsaq qabyldap, oǵan óz tilderinde at qoıyp «je­keshelendirip» alǵan. Shyn­dyǵynda kúlli ǵa­rysh Iesi jalǵyz Qudaı­dy ár halyqtyń ózinshe at qoıyp bólshektep alýy esh qısynǵa syımaıdy. Adamzattyń aqyl-oıy damyǵan búgingi zamanda osy­naý uly aqı­qatty moıyndaıtyn kez keldi. Qudaı jalǵyz. Biz kóppiz. Biraq bárimizdi jarat­qan Danalyq Iesi jalǵyz. Onyń aty ár tilde árqıly atal­ǵanmen, zaty ózgermeıdi. Endigi jerde Jaratqan Iege serik qospaı onyń jalǵyzdyǵyn jáne kúlli ǵalamǵa ortaq ekenin moıyndaý paryz. Bir Qudaıǵa syıyný paryz. Jaratýshymyzdyń jalǵyzdyǵyn moıyndaý paryz. «Qudaı tabaraka ýataǵalanyń barlyǵynyń úlken dáleli – neshe myń jyldan beri árkim ártúrli qylyp sóılese de, bári de bir Qudaı bar dep kelgendigi, ýa hám neshe myń túrli dinniń bári de ǵadelet, mahabbat Qudaıǵa laıyqty degendigi» (Abaı. «Qara sózder») Endeshe, Adam Atadan taraǵan Adam urpa­ǵy­nyń birlikke, baýyrlastyqqa betteıtin kezi keldi.  AQYRZAMAN ALDYNDA Jaratýshy bu dúnıeni 6 kúnde jaratty deıdi. Quranda Allanyń árbir kúni Jer betindegi myń jylǵa teń ekeni aıtylady. Ǵylym Jer betindegi tirshilik alǵash sýda bir jasýsha kletka qalpynda paıda bolyp evolıýsııa sodan bastaldy deıdi. Alaıda, bir jasýshaly tirshiliktiń qaıdan, qalaı paıda bol­ǵa­nyn naqty túsindire almaıdy. Tirshilik bas­taýyna Jer betinde qolaıly tabıǵı jaǵdaı qa­lyptasty dep túsindiredi. Iаǵnı, ǵylym bo­ıyn­sha Jer betindegideı qolaıly tabıǵı jaǵdaı ǵaryshtyń qaı túkpirinde paıda bolsa sol jerde tirshilik mindetti túrde paıda bolýǵa tıis. Alaıda, ol «qolaıly tabıǵı jaǵdaı» óz-ózinen qalaı paıda bolady? Nemese ol jaǵdaıdy kim jasaıdy, o jaǵyna ǵylym barmaıdy. Al, kıeli kitaptar bolsa Jer betindegi «tirshilikke qolaı­ly jaǵdaıdy» Qudiret Iesi jaratty deıdi. Sonymen, ǵylym tirshilik óli tabıǵattan evolıýsııa nátıjesinde shyqty dep biledi. Tirshilikke tán jan men sana sol tirshilik ıesiniń evolıýsııalyq damýynyń nátıjesi dep biledi. Al, din bolsa jan men tándi bólip qaraıdy. Tán – tabıǵattan, jan – Alladan deıdi. Ǵylym men din arasyndaǵy osynaý ǵasyr­lar­ǵa sozylǵan alaman aıtysqa qarap otyryp, ǵylym betke ustap otyrǵan sol evolıýsııanyń ózi Jer betindegi Jaratýshy Jobasy bolma­sy­na kim kepil degen oı keledi. Quranǵa júginsek, ǵalamdaǵy ilim kilti – Allada. Olaı bolsa, adamzat balasynyń erteli-kesh ashqan ǵylymı jańalyqtarynyń bári Jer betindegi Jaratýshy Jobasynyń júzege asýy. Iаǵnı, sol tabıǵat zańdaryn bir-birlep tarqatyp kele jatqan ǵy­ly­mı qadamdardyń barlyǵy túptiń-túbinde óz Jaratýshysyna alyp baratyn taraý-taraý joldar. Árbir úlkendi-kishili ǵylymı jańalyq dú­nıeni taný jolyndaǵy, ıaǵnı aqıqatty taný jolyndaǵy baspaldaqtar. Ol baspaldaqtar bıiktegen ústine bıiktep, absolıýtti tanýǵa bastap ba­rady. Al, absolıýtti aqıqat – Haqtaǵalanyń ózi. Dúnıetanymdaǵy ǵylymnyń búgingi bıigi kvanttyq fızıka ashqan jańalyqtar. Sol bıikke alǵashqy kóterilgen ǵalymdardyń biri uly fızık Maks Planktiń kózi, eń aldymen, absolıýtti aqıqatqa tústi. О́z kózi kórgen osynaý aqıqatty álem aldynda ashyq moıyndady: «Vselennoı ýpravlıaet Vysshıı Razým ı vse v mıre soedıneno Ego vpolne realnoı, hotıa ı trýdnoýlovımoı energıeı» dep málimdedi. Bul málimdemeden neni kóremiz? Bul málim­demeden biz tabıǵat tuńǵıyǵyna tereń súńgigen zamanaýı ǵylym aldynan Joǵarǵy Sananyń shyqqanyn kóremiz. Qasıetti kitaptar Adam rýhynyń Alladan ekenin aıtady. Sonyń bir dáleli – Adamnyń jasampazdyǵy. Jasampazdyq – Allaǵa tán qasıet. Jalpy sana, Jaratýshyǵa tán sana bir orynda turmaıtyn, únemi qozǵalys, izdenis, talpynys ústinde bolatyn rýh. Úńgirde turǵan jabaıy dáýiriniń ózinde Adam mal tárizdi tek qaryn toqtyǵymen ǵana shektelmepti. Qolyna qashaý alyp, sol úń­gir qabyrǵasyna sýret salypty. Budan biz balań sananyń qorshaǵan orta týraly oılana bastaýyn, ony túsinýge talpyna bastaýyn kóre­miz. Nemese Adam shyǵarmashylyǵynyń, jasam­paz­dyǵynyń táı-táı basqan shaǵyn kóremiz. Sol talpynys, jasampazdyqqa degen myńdaǵan jyldyq talpynys Adam balasyn órge súırep búgingi órkenıetke alyp kelipti. Alǵashqy adamdar aldymen ózin qorshaǵan ortany tanýǵa talpynypty. О́z kózine kórinip turǵan tabıǵatty qudiret depti. Kúrkiregen kún, túnergen tún, alapat aspan, kók tiregen taý, japyraq jaıǵan aǵash, syldyraǵan sý – osynyń bári olar úshin tylsym da, túsiniksiz qudiret ıesi bolyp kórindi. Sondyqtan jabaıy Adamǵa jar­qy­raǵan Kún de táńir, aspandaǵy Aı da táńir, túnergen taý da táńir, jalyndaǵan ot ta táńir, syldyraǵan sý da táńir, japandaǵy jal­ǵyz aǵash ta táńir. Solarǵa tabyndy. Dúnıe­ta­nym jolyn­daǵy osynaý izdenisteri, alaıda, Adam­dy ańnan alystata berdi. Adamdyqqa bas­tady. Adam shyn Iesin tanı almasa da, sol Iesi jaratqan nárse­ler­ge tabyndy. Bul da bolsa progress edi. Damý adamzatty óziniń shyn Iesin tanýǵa alyp kele jatty. Damı kele Adam, Ja­ratý­shy jibergen paıǵambarlar arqyly óziniń shyn Iesin tanydy. Paıǵambarlar adamzatqa osynaý uly aqıqattan habar berdi. Alaıda, táni – jerden, jany-Haqtan jaratylǵan Adam ekiudaı ómir súrdi. Tán qoregi úshin kún qur­ǵat­paı alysty, arpalysty. Alaıda, jan qoregin taba almady. Adam baıǵus sharq uryp jan qoregin izdedi. Qudaıyn jerden emes, kókten izdedi. Adam jany, sóıtip, óziniń Iesin tegin izdedi. Osy tusta paıǵambarlar arqyly Jaratýshy olarǵa ýahı túsire bastady. Adam jáıli, álem jáıli uly aqıqattan habar bere bastady. Bu dúnıeniń basy men aıaǵy jáıli, Jer betindegi Adam mıssııasy jáıli habar edi ol. О́ziniń shyn Iesin tapqan adamzat úshin bul habar uly asý boldy. Adam Adam bolyp eńse kóterdi. «Oqy! Oqy! Oqy!» deýmenen Quranı-Kárim túse bas­ta­dy. Adam balasy ǵylymǵa boı urdy, tabıǵat zań­daryna úńildi. Ásirese, Renessans tusynda Adam zamanaýı dúnıetaný negizin qalady. 19 ǵa­syr­da ómirdiń paıda bolýy jaıly evolıýsııa teorııasy ómirge keldi. Evolıýsııanyń ómirge kelýi «ómirdi bizge Qudaı berdi» degen senimge soqqy bolyp tıdi. Adam Qudaıǵa kúmándana bastady. 19 ǵasyr aıaǵynda Frıdrıh Nısshe: «Qudaı óldi!» dep jar saldy. Ony estigen Fedor Dostoevskıı: «Eslı Bog ýmer, to cheloveký vse pozvoleno» dedi. 19 ǵasyr aıaǵynda ǵylymǵa, ınjenerlik tapqyrlyqqa negizdelgen ın­dýstrııal­­dy kapıtalıstik qoǵam tarıh sahnasyna shyqty. Al, kapıtalızmniń Qudaıy aqsha edi. Sol aqsha Qudaıyna tabynǵan ımperıalıstik jańa zaman jyrtqyshtaryna moraldik qaǵıdalary joǵary din kedergi bola bastady. Bárin amoraldi aqsha bılegen jyrtqysh zamanǵa Qudaı kedergi boldy. Sondyqtan odan qu­tylý kerek boldy. Qudaıdy odan ármen tómpesh­teý jańa 20-ǵasyr­da odan ármen beleń aldy. Qudaıdy qýdalaýda HH ǵasyr kommýnısteri aldyna jan salmady. Keńes Odaǵynyń alǵash­qy jyldary jastar arasynda «qudaısyzdar qoǵa­my» quryldy. Olar Qurandy órtedi, meshit, shir­keýlerdiń kúlin kókke ushyrdy. Nátıjesinde, Ke­ńes odaǵy shyn mánindegi «qudaısyzdar qo­ǵa­myn» qurdy. Alaıda, bul qoǵam Qudaıdyń qar­ǵy­syna ushyrap, kóp uzamaı óz-ózinen qulady. HH-ǵasyr aıaǵyndaǵy Batys álemindegi dinı ahýaldy amerıkalyq áıgili ǵalym-qaıratker Pat Bıýkenen «Batys ajaly» kitabynda bylaı baǵalady. «Eshe v 1950-h godah razvod byl skandalom, «potrıasenıem osnov», abort schıtalsıa prestýplenıem, a gomoseksýalızm – «lıýbovıý, ne smeıýsheı sebıa nazvat». Segodnıa polovına vseh brakov zakanchıvaetsıa razvodamı, a «lıýbov, kogda-to ne smevshaıa sebıa nazvat, nyne gromoglasno veshaet so vseh storon». «Bog rynka otodvınýl s pedestala Boga Bıblıı. Seks, slava, dengı, vlast, – vot novye bogı novoı Amerıkı». «Katolıkı, protestanty, pravoslavnye – vse onı ýchastvýıýt v grajdanskoı pohoronnoı prosessıı zapadnoı sıvılızasıı». «Iz soroka semı evropeıskıh stran tolko odna, mýsýlmanskaıa Albanııa demonstrırovala v 2000 godý ýroven rojdaemostı, dostatochnyı dlıa sohranenııa naroda. Ostalnaıa Evropa vymıraet». «Osvobojdaıa mýjeı, jen, ı deteı ot se­meı­nyh obıazannosteı, evropeıskıe sosıa­lısty ýstranılı obshestvennýıý potrebnost v seme. Kak sledstvıe ınstıtýt semı nachal ot­mırat. A s etım ınstıtýtom nachala otmırat ı Evropa». «Velıchaıshım peremeshenıem vtoroı polo­vıny HH veka stalo peremeshenıe jenshın ız domov v ofısy... Rasshepıv semıý-ıacheıký, eto peremeshenıe sýlıt v býdýshem voznıknovenıe «semı, kotoraıa ýje ne semıa. Koroche govorıa, rassvet femınızma sýlıt gıbel narodam ı smert Zapadý» («Smert Zapada»). Osy tusta áıel teńdigi degen uranmen Batys­tyń Shyǵysqa usynyp otyrǵan genderlik saıa­saty (áıel teńdigi ádemi uǵym. Oǵan eshkim qar­sy emes) Shyǵys elderindegi demografııalyq dúmpýdi tejeý kilti emes pe degen kúdik týyn­daıdy. Demek, genderlik saıasatqa dalaqtap ilese ketý – óz elińniń demografııalyq ósýine emes, óshýine úles qosý. Qazaqstanǵa da kelip jetken bul baǵdarlama maqsaty túptiń-túbinde qazaqtyń kóp balaly dástúrli otbasyn azaıtyp, salt basty, sabaý qamshy sheneýnik áıelder armııasyn kóbeıtýge ákeleri sózsiz. Muny biz Bıýkenen keltirgen mysaldardan uqtyq. Demek, kóp balaly otbasy degen uǵym salt basty, sabaý qamshy áıelder úshin olardyń mansap jolyndaǵy kedergileri bolyp kórineri haq. Biz órkenıet kóshin bastap kele jatqan bú­gin­gi Batys elderindegi Adam ahýalyna erekshe nazar aýdarý sebebimiz, búgingi Batys prob­le­malary kúni erteń Shyǵys aldynan da shyǵary sózsiz. О́ıtkeni, búgingi Batys – erteńgi Shyǵys. Sondyqtan, Pat Bıýkenenniń jan aıqaıyna taǵy da qulaq túrelik: «Otsıýda voznıkaet protıvorechıe: chem bogache stanovıtsıa strana, tem menshe v neı deteı, tem skoree ee narod nachnet vymırat. Obshestva, sozdavaemye s selıý obespechıt svoım chlenam maksımým ýdovolstvııa, svobody ı schastıa, v to je vremıa gotovıat etım lıýdıam pohorony. V nastýpıvshem stoletıı sýdba, vozmojno, kompensırýet kıtaısam, mýsýlmanam ı latyn­­amerı­kansam vse te tıagoty, kotorye ım prıshlos vynestı. I, vozmojno, ımenno etım narodam sýjdeno v skorom býdýshem stat vlastelınamı mıra. Razve ne skazano v svıashennom pısanıı: «Blajenny krotkıe, ıbo onı nasledýıýt Zemlıý». Batys órkenıeti óledi degen alǵashqy dıagnozdy HH ǵasyr basynda óziniń atyshýly «Evropa ymyrty» kitabynda nemis fılosofy Osvald Shpengler jasady. Adam óziniń tabıǵı ortasynan ketip úlken megapolıs-shaharlarǵa shoǵyrlana bastady. Jáne bul tendesııa barǵan saıyn údeı túsýde. Álimsaqtan jerge jaqyn bolǵan, búkil tirligi jermen bite qaınasqan Adam balasy endi jerden alystap alyp shahar­larda kóp qabatty úılerde tura bastady. Bul Adam psıhıkasyn túbegeıli ózgeriske ushyra­ta­tyn qadam boldy. Tabıǵat ananyń aıaýly aıasy­nan shyqqan Adam balasy tas úılerge shoǵyr­lanyp, ómir boıy tas úılerde jumys isteıtin boldy. Adam jerden jaratylǵan. Jáne Adam Adam bolǵaly onyń tabany jerden ajyra­ma­ǵan. Megapolıster Adamdy jerden ajyratty. Jerden ajyraý Adamdy baqytynan ajyratty. Onymen qoımaı megapolıster dástúrli máde­nıet, dástúrli otbasy, dástúrli dúnıetanymnyń da tamyryna balta shapty dep bildi bul fılosof. Shpenglerdiń túıindi pikiri tómendegideı: «Mırovaıa stolısa ı provınsııa» – s etımı bazovymı ponıatııamı vsıakoı sıvılızasıı poıavlıaetsıa sovershenno novaıa problema ıstorıcheskoı formy, kotorýıý my, nynejıvýshıe, kak raz ı perejıvaem bez togo, chtoby hot otdalenno eto osoznat so vsemı posledstvııamı. Vmesto mıra – gorod, vmesto polnoı formy srosshegosıa s zemleı naroda – novyı parazıt, obıtatel krýpnogo goroda, chıstıı lıshennyı tradısıı, bezrelı­gıoz­nyı, rassýdıtelnyı, besplodnyı, s glýbın­nym neraspolojenıem k krestıanstvý». «Mırovýıý stolısý obrazýet ne narod, a massa». «Mırovaıa stolısa oznachaet kosmopolıtızm vmesto rodıny». «Mırovye stolısy - eto schıtannye gıgantskıe goroda vseh zrelyh sıvılızasıı, kotorye prezıraıýt ı obessenıvaıýt kak provınsııý, materınskıı landshaf svoeı kýltýry». «Dýshevno sformırovannyı zemleı kýl­týr­nyı chelovek okazyvaetsıa polonennym svoım sobstvennym tvorenıem, gorodom, on stanovıtsıa ego porojdenıem, ego ıspolnıtelnym organom ı, nakones, ego jertvoı». «Chelovek mırovogo goroda ne sposoben jıt na kakoı-by to nı bylo pochve, krome ıskýsstvennoı, ıbo kosmıcheskıı takt ýshel ız ego sýshestvovanııa» (O.Shpengler. «Zakat Evropy»). Shyǵys elderi arasynan osyndaı zamanaýı órkenıetke qol jetkizgen el Japon eli ekeni belgili. Sózsiz, Tokıoda alǵash bolǵan Adam bu qala­nyń jalt-jult etken syrtqy kórinisinen kóz ala almaıdy. Biz de sondaı kúıdi bastan keshtik. Qa­laı qarasań da ınjenerlik oıdyń shyr­qap damy­ǵa­nyn kóresiń. Kóresiń de, osyn­daı damyǵan, álem­di artqa tastap ketken japondar netken ba­qytty dep tań qalasyń. Sóıtsek, bul alǵashqy áserden týyndaǵan aldamshy sezim eken. Damyǵan qalalyq órkenıettiń ekinshi betin ertesine baıqadyq. Túnde jerasty ótkelden ótip kele ja­typ, jerde karton qaǵaz tósenip jatqan eki júz­deı kisini kórdik. Bular ádeıi qarsylyq aksııasyn ótkizip jatqan jurt bolar dedik. Surap kórsek, olaı emes eken. Bul jat­qan­dar baspanasyz, ju­mys­syz, úısiz-kúısiz dalada qalǵan baıǵustar bo­lyp shyqty. Biz kórgen ótkel bul alyp shahardyń bir ǵana jerasty ótkeli! Al bul qalada jerasty ótkelder sany júzdep sanalady emes pe? Sonda dalada qalǵan baıǵustar sany tym kóbeıip ketpeı me? Sonda biz baqytty japondar týraly asyǵys baılam jasaǵan bolyp shyqtyq. Biz Japonııada júrgen kezde (26.09.10 – 02.10.10) Japonııa premer-mınıstri el parlamenti aldynda sóılep jat­ty. Baıandamasynda ótken 2009 jyly sýısıdpen 30 000 kisiniń ózin-ózi óltirgenin mysalǵa keltirdi. Eger biz Japonııany zamanaýı órkenıet kóshin bastap kele jatqan eldiń biri desek, Tokıony adam jáne aqsha resýrstary mol shoǵyrlanǵan álemdik astanalardyń biri desek, onda osy deńgeıge japa-tarmaǵaı umtylǵan damýshy elder erteńi qandaı bolatynyn beıne aınadan qaraǵandaı aıqyn kórýge bolmaı ma?! Paradokstyń kókesi sol – áli kúnge deıin adamzat damýdyń osynaý kapıtalıstik jolynan ózge joldy tappapty. Al osynaý bizderdi jar­qyn bolashaqqa bastap bara jatqan, tek aqshaǵa, tabysqa tabynǵan joldyń qandaı «baqytqa» alyp bara jatqanyn kórip otyrmyz. Para­doks­tyń kókesi osy emes pe?! Postsovettik keńistikte sol «jarqyn bola­shaqqa» bizben birge bettegen el – Reseı. Endeshe, reseılik zertteýshi Sergeı Valsevtiń osy taqyrypqa baılanysty pikirine den qoıalyq. Mysaldar onyń sońǵy shyqqan atyshýly «Zakat chelovechestva» kitabynan alyndy. «Eslı Nısshe govorıl: v HH-veke Bog ýmer», to, ıa govorıý: «V HH-veke ýmer chelovek» (Erıh Fromm). «V 1999 godý na Kannskom kınofestıvale demonstrırovalsıa dokýmentalnyı fılm, posvıashennoı dovolno ızvestnoı rekordsmenke. Geroınıa fılma prevzoshla prochıh v oblastı seksa, a rekord, prıchem, ofısıalno zare­gıs­trı­rovannyı, sostavlıal 251 partnera podrıad». «V 2005 godý pobedıtelıamı 37-go Venesıanskogo festıvalıa stal fılm, rasskazyvaıýshıı o dvýh kovboıah – gomoseksýalıstah, «Gorbataıa gora». «V San-Fransısko proshel marafon onanızma». «Vo mnogıh stranah sıvılızovannogo soobshestva – Danıı, Belgıı, Germanıı, Shvesıı, Norvegıı, Islandıı, Gollandıı, Fransıı, ı dr. – razresheno regıstırovat odnopolye brakı». «V Gollandıı ofısıalno zaregıstrırovano bolee 50 000 gomoseksýalnyh semeı. Ejemesıachno v odnopolyı brak vstýpaıýt ot dvýh do treh tysıach novyh par. Takım semıam bylo razresheno ýsynovlıat deteı». «Tolko v 2003 godý, posle grandıoznogo skandala, ne menshe 176 amerıkanskıh svıashennıkov, obvınennyh v seksýalnyh domogatelstvah nad detmı , bylı otstraneny ot slýjby v 28 shtatah SShA, v drýgıh 18-tı shtatah svıashennıkov-pedofılov poka ývolnıat ne sobıraetsıa». «Prımerno 19 mln. amerıkansev stradaıýt depressıeı, kotoraıa ıavlıaetsıa odnoı ız glavnyh prıchın jelanııa smertı». «V 1970 godý Serkov Satany byla prınıata v Nasıonalnyı sovet serkveı SShA». «Vot onı geroı nashego vremenı: bandıt, prostıtýtka, kıller, ılı aferıst – samye modnye geroı bolshoı pressy, knıg, fılmov, teleperedachı». «Globalnoe je ýslovıe dalneıshego razvıtııa sıvılızasıı – demontaj cheloveka». «Prımıtıvnaıa lıchnost – osnova prıbylnostı ı ýstoıchıvostı kapıtalızma». «Glavnaıa sel sıvılızasıı deneg – polýchenıe prıbylı. «Razbogateı ılı ýmrı» - nazvanıe amerıkanskogo fılma 2005 goda». «Za vremıa stroıtelstva kapıtalızma v Rossıı chıslo narkomanov vyroslo v 12 raz». Saıtannyń saltanaty emeı ne bul?! Baıqap otyrǵanyńyzdaı, biz batys, shyǵys zert­teýshileri bolyp qarǵap otyrǵanymyz kapıtalızm eken. Budan kelip Batystan basqa elderde prob­lema joq eken degen pikir týmaýy kerek. Áńgi­me, jalpy adamzattyń damyǵan bóligi búgin urynǵan, al damýshy bóligi erteń uryna­tyn indet týra­ly bolyp otyr. Bul indettiń kisi shoshyr­lyq­taı asqynýynyń birneshe sebepteri aıtyldy. Alaı­da, Adam azǵyndaýynyń basty sebebi bizdiń­she – qudaısyzdyq. «Eger Qudaı ólse, onda Adam bilgenin isteı beretin bolady» dep osydan 1,5 ǵasyr buryn Dostoevskıı aıt­qan kóregendik shyn­dyqqa aınaldy. Joǵary­da keltirilgen búgingi Adam azǵyndaýynyń qysqa ǵana kórinisteri. So­nyń ózi neni kórsetedi? Bul... Qudaıdan qutylǵan Adamnyń Adam aıt­qy­syz erkindikke qoly jetkenin kórsetedi. Sol erkindikti absýrdqa aınal­dyr­ǵanyn kórsetedi. Absýrdqa ǵana emes, júgen­siz­dikke aınaldyr­ǵa­nyn kórsetedi. Jer betinde Saı­tannyń salta­na­ty bastalǵanyn kórsetedi. Qudaı­dan qutylǵan Adam Saıtannyń jeteginde ketkenin kórsetedi. Alaıda, adamzat shyǵarǵa tesik taba almastaı tyǵyryqqa tireldi deýden aýlaqpyz. О́ıtkeni, Adamǵa Jaratýshy bergen potensıal-múmkindik tym zor, tym orasan. Ol múmkindik adamnyń materıaldyq emes, rýhanı sýbstansııasynda. Adam denesi – haıýannan, rýhy – Alladan. Adam materıaldyq sýbstansııa jeteginde kete berýi múmkin emes. Alystap baryp, tyǵyryqqa tirelip baryp Adam materıaldyq molshylyqtan jerip, óziniń rýhanı sýbstansııasyna bet burary sózsiz. Materıaldyq molshylyqtan baqyt taba almaǵan Adam joǵaltqan Jaratýshysyn qaıta izdeıtin bolmaq. Smaǵul ELÝBAI.