Adamǵa eń tıimdi kómek – densaýlyq saqtaýdy jaqsartý

Qazaq eli osyǵan deıin Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyqty abyroımen ótkizip, endi Islam Yntymaqtastyǵy uıymyna tóraǵalyq jasaýda. Keshe elordamyz Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda IYU aıasynda Densaýlyq saqtaý mınıstrleriniń úshinshi Islam konferensııasy ótti. Bul alqaly basqosýǵa 400-den astam delegat, onyń ishinde Islam Yntymaqtastyǵy Uıymyna múshe 57 el, birqatar halyqaralyq uıymdar, sondaı-aq baqylaýshy elderdiń ókilderi qatysty. Osy aıtýly is-sharanyń maqsatyna keler bolsaq, uıymǵa múshe musylman memleketteri arasynda densaýlyq saqtaý boıynsha yntymaqtastyqty damytý jáne nyǵaıtý. 2009 jyldyń naýryz aıynda Iran Islam Respýblıkasynyń astanasy Tehranda ótken osyndaı konferensııanyń qararyn oryndaý. Konferensııa musylmandyq rá­sim­men qasıetti quran oqýmen bastaldy. Buǵan deıin tóraǵalyq etip kelgen Iran eliniń delegasııa jetekshisi Nemattı Peı­man ótken 2 jyl ishindegi atqa­ryl­ǵan jumystarǵa jan-jaqty toq­tal­dy. Odan keıin ol Islam Ynty­ma­q­tastyǵy Uıymy Densaýlyq saqtaý mınıstr­leri­niń Islam kon­ferensııasyna tóraǵa­lyqty Qa­zaq­stanǵa saltanatty túrde tap­syr­dy. Onyń tóraıymy Qazaq­stan Res­pýblıkasynyń Densaýlyq saq­taý mınıstri Salıdat Qaıyr­bekova boldy. Konferensııanyń saltanatty ashy­lýy­na Qazaqstan Respýb­lı­ka­synyń Mem­lekettik hatshysy Q.Saýdabaev, Pre­zıdent Ákim­shi­ligi Basshysynyń oryn­basary M.Áshimbaev, Premer-Mınıstr­diń orynbasary E.Orynbaev, Syrtqy ister mınıstri E.Qazy­ha­nov qatysty. Alǵashqy sózdi Memlekettik hatshy Qanat Saýdabaev aldy. Ol Astana tó­rinde ótip otyrǵan ha­lyqaralyq kon­fe­rensııanyń ashy­lýymen quttyqtaı kele, bú­gingi basqosýdyń ıslam elderi úshin máni men mańyzy zor ekenin aıtty. Soń­ǵy jyldary Qazaqstannyń bas qalasy Astana osyndaı halyqaralyq jıyn­dardyń, forýmdar men kezdesýlerdiń basty alańyna aınalyp keledi. О́tken joly Qazaqstan álemdegi asa bedeldi de belgili halyqaralyq uıym Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıy­my­na tóraǵalyq jasap, ony abyroımen joǵary deńgeıde atqaryp shyq­ty. Osy ózderińiz otyrǵan már­te­beli zalda uı­ym­ǵa múshe elderdiń Sammıti Elbasy­myz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń tóraǵa­ly­ǵymen bıik dárejede ótkizilip, kúlli álem Astanaǵa kóz tikti. Memlekettik hatshy odan ári sol jıynda tórt­kúl dúnıege erekshe serpilis ákelgen Astana Dek­la­ra­sııasy qabyldanǵanyn atap ótti. – Endi Qazaqstan Islam Yn­ty­maqtastyǵy Uıymyna tór­aǵa­lyq jasaýda. Osyǵan oraı álem elderi ara­syn­daǵy yntymaq­tas­tyq­ty nyǵaıtýǵa barynsha kúsh salýdamyz. Uıymǵa múshe elder arasynda ózara is-qımyldy jú­ze­ge asy­rý baǵytynda aýqymdy jobalar qolǵa alynýda. Densaýlyq saqtaý máse­lesine arnalǵan bú­gingi halyqaralyq konferensııa osynyń aıqyn dáleli, degen Q.Saýdabaev. Odan ári táýelsizdik jyl­darynda Qazaqstan áleý­met­tik sa­la­ǵa kóńil bó­lý­di basty baǵ­dar etip us­tap otyrǵanyn, bul oraıda, Qazaqstan Prezıdenti Nur­sul­tan Nazarbaev ha­lyqtyń den­saýlyq saqtaý má­se­lesin eń basty orynǵa qoı­yp, úne­mi nazar aýdaryp, úz­diksiz qam­qorlyq jasap kele jat­qa­nyna toq­taldy. Osynyń nátı­je­sinde den­saýlyq saqtaý sala­syna bólingen qar­jy jyl ótken saıyn kóbeıtilip, ósip otyr. Respýblıkanyń barlyq óńirle­rin­de zaman talabyna saı emhanalar men aýrýhanalar, emdeý mekemeleri ashylyp, olar bilikti de bilimdi maman kadrlarmen to­lyǵý ústinde, degen Qanat Bek­myr­zauly Elbasynyń ar­naıy sálemin aıtyp, shyn kóńilden shyq­qan quttyqtaýyn oqyp berdi. Prezıdent Densaýlyq saqtaý mınıstrleriniń úshinshi Islam konferensııasynyń qatysýshy­la­ryna arnaǵan hatynda bıylǵy jyly Qazaqstan álemdegi bedeldi uıymǵa – Islam Ynty­maq­tastyq Uıymyna tóraǵalyq etip otyrǵanyn aıta kelip, Qazaq­stan ıslam álemi elderi ara­syn­da óńirlik jáne halyqaralyq qaýip­sizdik, ekonomıka jáne áleý­met­tik-mádenı damý sala­syn­daǵy yn­tymaqtastyqty ny­ǵaı­tý jo­lyn­da árdaıym múd­de­lilik ta­ny­tatynyna, búgingi tańda eko­nomıkadaǵy jahandaný úderis­te­ri, shıelenisti jaǵdaı­lar men qor­shaǵan ortadaǵy ahýal­dyń ózgerýi, halyqtyń kóshi-qony sııaq­­ty kúrdeli máseleler den­saýlyq saqtaý salasyn halyq­ara­lyq qarym-qatynastardyń bas­ty taqyrybyna aınaldyryp otyr­ǵanyna, densaýlyq saqtaý máselesi árdaıym jahandyq deń­geıdegi mańyzdy basymdyq­tar­dyń biri bolyp qala beretinine toqtalady. Densaýlyq saqtaý salasynyń kóptegen máseleleri halyqara­lyq mańyzǵa ıe bolýda jáne olar­dy birlesip qana sheshe ala­myz. Búgingi konferensııada jal­py adamzattyń densaýlyǵyn saqtaý problemalaryn qaras­tyrýdy usynamyz. Biz ana men balanyń den­saý­lyǵyn saqtaý, SPID indetiniń aldyn alý, týberkýlezge qarsy kúres salasyndaǵy máselelerdi sheshý jónindegi yntymaqtasty­ǵymyzdy arttyrýdy josparlap otyrmyz. Konferensııa syn­dar­ly pikir almasý jaǵdaıynda óte­tinine jáne onyń qorytyn­dy­lary tıisti mejeden kórinip, bo­lashaqtaǵy basym baǵyttar men birlesken is-sharalardyń tıimdi tetikterin aıqyndap beretinine kámil senemin. Kon­ferensııaǵa qatysýshylardyń ju­mysyna to­lymdy tabys, or­taq sheshimder tileımin, deıdi Prezıdent qut­tyqtaý hatynyń túıininde. Islam Yntymaqtastyq Uıy­my Bas hatshysy E.Ihsanoǵly­nyń hatymen onyń orynbasary Abdýl Moız Býharı tanys­tyr­dy. Táýelsiz Qazaq eline degen ózderiniń súıispenshiligin bildirip, Elbasy Nursultan Nazar­baev­tyń osyndaı alqaly jıyn ótkizýge múmkindik týǵyzǵanyna alǵystaryn bildirgen hatta Islam elderiniń arasyndaǵy ynty­maqtastyqty jandandyra berý máselesin alǵa tartypty, Adam densaýlyǵy qashanda basty kór­setkish bolatynyn, onyń aldyn alý joldaryn búkil jurt bolyp qarastyrý jaǵyn, bul úshin Islam akademııasymen kúsh biriktirý qajettigin aıta kelip, teo­rııa­ny tájirıbede júzege asyrý má­selesin de qozǵapty. Ásirese, álem jurtshylyǵyn alańdatyp otyrǵan SPID, týberkýlez, malıarııa keselderi qaýpiniń aldyn alý qajettigin, bul álem jurt­shylyǵyna ortaq indet ekenin aıtyp, ana men bala ólimin azaıtý jolynda ıslam elderi erekshe ynta tanytyp jatqanyn, buǵan jahandyq qor arqyly 51 el óz úlesin qosyp otyrǵanyn, IýSAID ta belsendilik kórsetkenin tilge tıek etedi. Sondaı-aq qazir juqpaly syrqattardyń bel alyp otyrǵanyn, buǵan turǵyndardyń 85 paıyzy shaldyǵatynyn, 2020 jylǵa deıin biz osy keseldiń aldyn alyp, azaıtý úshin birlese otyryp jan-jaqty qamtylǵan baǵdarlama jasaý qajettigi de aıtylypty hatta. Sol sekildi vaksınany jetkilikti shyǵarý men ony egý jumystaryn da birlikte qolǵa alý kerektigi atalyp ótilgen. Al Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynba­sary Erbol Orynbaev elimizdegi medısına salasyna jasalyp jat­­qan qamqorlyqtar týraly aı­typ, oǵan bólingen qarjy eselep ósip otyrǵanyn, salamatty ómir saltyn qalyptastyrý jo­lyn­da atqarylyp jatqan is-sha­ra­larǵa toqtaldy. Ol sonymen qatar, Elbasy bekitken «Sala­mat­ty Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda ár azamat medısınalyq mekemeni ózi tańdaýǵa, qalaǵan dárigerlerine qaralýǵa múm­kin­dik alǵanyn jetkizip, jeke emdeý mekemeleriniń kóbeıgenin atap ótti. Memleketimizde bilim berý isin álemdik deńgeıde júrgizetin Nursultan Nazarbaev ýnıversıtetinde medısına salasy boı­ynsha bilim alýmen qatar, zertteýler júrgiziletinin, ol Ulttyq medısınalyq holdıngte tájirı­be júzinde iske asatynyn, Ota­nymyzda 150 telemedısınanyń jumys istep jatqanyn, adam óli­miniń 12 paıyzǵa azaıǵanyn alǵa tartty. Densaýlyq saqtaý sa­lasyna ınvestısııa tartý isi­niń de ilgeri basyp otyrǵanyn, bul tek qana qalada emes, óńir­lerde de qarqyn alǵanyn jetkizdi. Týberkýlez, ózge de kesel­der­diń aldyn alý, medısınalyq qyzmettiń sapasyn arttyrý, jurtshylyqtyń talap-tilegine saı bolý jaıyn da nazardan tys qaldyrmady. Budan keıin Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanov sóz alyp, densaýlyq saqtaý salasy boıynsha ıslam el­deriniń elordada bas qosyp, osyndaı alqaly jıyn ótkizýi erekshe oqıǵa ekenin aıtty. Sondaı-aq ol búgingi kúnniń basty máselesi adam den­saý­lyǵy bolyp otyrǵanyn, qa­ter­li dertterdiń aldyn alý, bala men ana densaýlyǵyn saqtaý týraly jan-jaqty áńgime qoz­ǵady. Dúnıejúzilik densaý­lyq saq­taý uıymy Eýropa aı­maq­tyq bıýrosynyń óńirlik dı­rektory Jýjjan Jakab, ıslam elderi men Eýropa densaýlyq saqtaý salasy boıynsha birlikte jumys istese, óz jemisin beretinin tilge tıek etip, jahandyq den­saýlyq saqtaý máselesin qoz­ǵady. Eýropa jurtshylyǵynyń arasynda araq pen temekini joıý qolǵa alynyp jatqanyn, bul adam densaýlyǵyna qater tý­dy­ratynyn aıta kelip, adam den­saý­lyǵyn saqtaýdyń bir tıimdi joly tamaqtandyrý isin durys jolǵa qoıý máselesin, sol sekildi qorshaǵan ortany lastamaý, eń bastysy, sýdyń sapasyn art­ty­rý, ana men balanyń ómirin saq­taý úshin, birlese jumys isteý qa­jettigin jetkizip, bul myń­jyldyq mindetter dep biletinin tilge tıek etti. Konferensııanyń kún tártibi men baǵdarlamalary bekitilgen soń, III Densaýlyq saqtaý mınıstrleri Islam konferensııa­sy­nyń tóraıymy, Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Densaýlyq saq­taý mınıstri Salıdat Qaıyr­be­ko­va baıandama jasady. Mı­nıstr­diń atap ótkenindeı, Islam álemi elderimen  qatynastardy damytý Qazaqstan syrtqy saıa­satynyń mańyzdy basymdyq­ta­ry bolyp tabylady. Bizdiń  elimiz ben Islam elderi arasynda halyqtyń ál-aýqatyn jaqsar­tý­ǵa baǵyttalǵan ózara túsinistik bar. Eger 2010 jyly Qazaqstan halyqaralyq bedeldi uıym – EQYU-ǵa tóraǵalyqty oıdaǵy­daı atqarǵan bolsa, 2011 jyly biz­diń elimiz taǵy bir halyq­ara­lyq bedeldi uıym – Islam Yn­tymaqtastyǵy Uıymyn bas­qa­ryp otyr, dedi mınıstr. Osyn­daı joǵary qurmet bizderden erekshe jaýapkershilikti qajet etedi. Bul konferensııa osy jyl aıasyndaǵy erekshe orny bar halyqaralyq shara­lardyń biri bolady dep oı­laımyn. Sózin osylaı  bastaǵan Salıdat Qaıyrbekova ótken kezeń­der­de densaýlyq saqtaý sala­syn­daǵy Qazaqstannyń qol jetkizgen tabystaryna toqtaldy. Mınıstrdiń habardar etkenindeı, sońǵy 20 jylda Qazaqstan  densaýlyq saqtaý salasyn júıe­li túrde damytýǵa basa kóńil bó­lip keledi. Atalǵan salany qarjylandyrý 10 esege ósti. Tek 2005-2010 jyldary Densaýlyq saqtaý salasyn damytý jáne reformalaý jónindegi memlekettik baǵdarlamany júzege asyrýǵa bólingen qarjy  4,3 esege artyp, 566,9 mlrd. teńgeni qurady. Osy­nyń nátıjesinde medı­sına­lyq mekemelerdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy  nyǵaıty­lyp, 500-ge jýyq jańa den­saý­lyq saqtaý nysandary paıda­lanýǵa berildi. Ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý árqashan da Qazaq­stan­nyń densaýlyq saqtaý salasyn­daǵy negizgi basymdyqtary bo­lyp tabylady. Elimizde áıelder men balalardy profılaktıka­lyq jaǵynan tekserý júıeli túrde júrgizilip keledi. Olardy qajetti dári-dármek túrlerimen tegin qamtamasyz etý durys jol­ǵa qoıylǵan. Júıeli osyndaı is-sharalardyń nátıjesinde elimizde ana ólimi 1,5 esege, bala ólimi 15 paıyzǵa qysqardy. Memleket turǵyndardy qajetti barlyq me­dısınalyq qyzmet túrlerimen qamtý barysynda qarjy aıap jat­qan joq. Bulardyń  bári tıisti baǵdarlamalar boıynsha jú­zege asyrylýda. Memlekettik  baǵdarlamalar aıasynda tıimdi kardıologııalyq jáne kardıohırýrgııalyq qyz­met quryldy, dep jalǵastyrdy sózin Salıdat Qaıyrbekova. Tek 2010 jyldyń ózinde 10 myńǵa jýyq kardıohırýrgııalyq shara ótkizilip, 3 myńnan astam júrek operasııasy jasaldy. Bul – 2009 jylmen salystyrǵanda 1,6 myń­ǵa kóp. Osynyń arqasynda soń­ǵy 5 jylda qan aınalymy júıe­si aýrýynan qaza bolatyndar sany edáýir qysqardy. Atalǵan aýrýdyń aldyn alý maqsatynda jaqynda Astanada álemdik deń­geıdegi jańa kardıologııalyq or­talyq ashyldy. Ortalyqta jú­regi syrqat bolyp týǵan ná­res­telerge operasııa jasalatyn bolady. Mınıstr baıandamasynda son­daı-aq elimizde onkopatologııa­lyq aýrýdan qaıtys bolý deń­geıi­niń aıtarlyqtaı tómende­geni­ne de toqtaldy. Onyń keltirgen málimetterine qaraǵanda, onkopatologııalyq aýrýdan qaı­tys bolatyndar sońǵy 6 jyl ishin­de 18 paıyzǵa, jaraqattaný 26 paıyzǵa tómendegen. Elimizde týberkýlez aýrýynan qaıtys bo­latyndar sany 2 esege qys­qar­ǵan. Buǵan elimizdiń aımaq­ta­ryn­da jańadan iske qosylǵan týberkýlezge qarsy medısına­lyq mekemelerdiń ashylýy oń áser etken. Qazirgi kezde respýblıkada joǵary tehnologııany damytýǵa barlyq jaǵdaılar ja­salyp jatyr. Oǵan mysal retinde sheshen Memleket basshysy­nyń bastamasymen Ulttyq me­dı­sı­nalyq holdıng qurylǵanyn keltirdi. Atalǵan holdıng álem­dik deńgeıdegi alty iri medı­sı­na­lyq ortalyqty biriktiretin medısınalyq klaster bolyp tabylady. Konferensııa delegattary men qatysýshylary Salıdat Qaı­yr­bekovanyń densaýlyq saqtaý júıesin damytýdaǵy qolǵa aly­nyp jatqan ózge de aýqymdy ju­mystar týraly aıtqan sózin rı­zalyq sezimmen muqııat tyń­dady. Mınıstrdiń 2015 jylǵa deıingi «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy aıa­syn­da júzege asyrylǵan jáne júzege asyrylatyn irgeli sharalar jóninde ortaǵa salǵan má­se­leleri de qatysýshylardy qy­zyq­tyrdy. Bul baǵdarlama qa­zaq­standyqtardyń ómir súrý ja­syn uzartýǵa jáne azamattardyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa baǵyt­tal­ǵan. Aýyl turǵyndarynyń medısınalyq kómekke qolje­tim­diligin qamtamasyz etý úshin ozyq medısınalyq jabdyqtar ornatylǵan kóshpeli medısına­lyq keshender satyp alynǵan. Densaýlyq saqtaý mınıstr­leriniń Islam konferensııasyna tóraǵalyq etýshi IYU qyz­me­tiniń densaýlyq saqtaý sala­syn­daǵy kóptarapty ózara is-qı­myl­dy damytý mańyzdy baǵy­ty­nyń biri ekendigine de nazar aýdartty. Salıdat Qaıyr­bekova­nyń aıtýynsha, konferensııada Uıymǵa múshe elderdiń aldaǵy ýaqytta yntymaqtastyǵyn ny­ǵaı­týdy kózdeıtin birqatar qa­rarlarǵa qol qoıylmaq. Negizinen ol – ana men balanyń den­saý­lyǵyna, juqpaly aýrýlarmen birlesip kúresýge, halyqty dári-dármekpen qamtamasyz etýge, polıomıelıtti joıýǵa, taǵy basqa da ózekti máselelerge qatysty. Olar jıynnyń kún tártibine engizilip otyr. Sonymen qatar, kon­ferensııada IYU-ǵa múshe memleketterdiń densaýlyq saq­taý salasyndaǵy 2012-2022 jyl­­­­darǵa arnalǵan strate­gııalyq is-qımyl baǵdarla­ma­sy­nyń joba­sy da talqylanady jáne Astana deklarasııasy qa­byl­danady. Búginde elimizdiń densaýlyq saqtaý salasynda juqpaly aýrý túrleri – týberkýlezben, VICh/SPID-pen, qus tumaýymen kú­res negizgi basymdyqtardyń biri bolyp tabylady. Atalǵan juq­paly aýrý túrlerin joǵary teh­nologııalyq jáne jańa dıag­nostıkalyq ádisterdi engizýsiz joıý múmkin emes. Ol úshin den­saýlyq saqtaý mekemeleri men uıymdarynyń materıaldyq-teh­nıkalyq bazasyn jaqsartý qa­jet. Osyǵan baılanysty Qazaq­stan mınıstri Uıym elderi ara­synda atalǵan aýrýlar boıynsha profılaktıkalyq tájirıbeler almasý jóninde qazaqstandyq taraptyń birqatar usynystaryn atap berdi. Salıdat Qaıyrbekovanyń atap ótýinshe, VICh/SPID-tiń ta­ralmaýyna qarsy áreket etý, týberkýlez aýrýyn jáne odan qaıtys bolatyndardy tómendetý úshin kópsektoraldy sharalardy kúsheıtý, úkimetter men din lı­derleriniń, úkimettik emes uı­ym­dar men jeke sektordyń ara­synda únqatysý men áriptestik ornatýǵa yqpal etý qajet. Uıym elderi polıomıelıt aýrýynyń jańa oshaǵynyń oryn almaýy úshin qosymsha sharalar qabyl­daý, polıomıelıtke qarsy vaksınalar óndirý kólemin eselep arttyrý, aldaǵy ýaqytta vaksınalarmen qamtamasyz etýde óz­ara yntymaqtastyqty nyǵaıtý, birlesken zertteýler aıasynda dıagnostıkalyq quraldar men medısınalyq qyzmetter boı­yn­sha kómekter kórsetý kerek. Baıandamashy IYU-ǵa múshe memleketter arasyndaǵy ynty­maqtastyqty keńeıte otyryp, Myńjyldyq damýdyń maqsaty – balalar ólimin qysqartýǵa jáne anany qorǵaýdy jaqsar­tý­ǵa qol jetkizý jaıyn da ortaǵa saldy. О́ıtkeni, ana men bala óliminiń kórsetkishi arqyly ár­bir eldiń álemdik reıtıngi anyq­talady jáne ol negizgi ındı­ka­torlardyń biri bolyp tabylady. Osyǵan balanysty qazaq­stan­dyq tarap Uıymǵa  múshe el­der­diń analardy, balalardy jáne jasóspirimderdi qorǵaý jónin­degi saıasatyn Dúnıejúzilik den­saýlyq saqtaý uıymynyń stra­te­gııasyna negizdep, ıntegrasııalaý qajet dep esepteıdi. Mı­nıstrdiń habardar etýinshe, oǵan júktilik jáne týý kezinde qaýip­sizdikti qamtamasyz etý, otbasyn josparlaý, jastar men mektep oqýshylary arasynda medısı­nalyq túsinik jumystaryn júrgizý, taǵy basqalar kiredi. Búginde medısınalyq kómek­ter kórsetýde dári-dármektiń jet­kilikti jáne sapaly bolýy basty másele retinde kún tár­tibinde tur. Baıandamashy sózi ba­rysynda osy máseleni de kóp­shilik nazaryna usyndy. Onyń aıtýynsha, jasandy dári-dármek quraldaryn taratý ulttyq qaýip­sizdikke qater tóndiredi, tuty­ný­shylardyń dári-dármekke degen senimin joǵaltady. Osyǵan baı­lanysty Salıdat Qaıyrbekova elimizdiń Densaýlyq saqtaý mınıstrligi qatań sharalar qa­byl­dap jatqanyn, bul óz nátıjesin bere bastaǵanyn atap ótti. Qa­zaqstandyq tarap,  dedi ol osy másele týraly, memleketter arasynda sapasyz dári-dármek quraldaryn óndirýshilerge degen baqylaýdy kúsheıtýdi, vaksınalar óndirý kólemin arttyrýda áriptestikti nyǵaıtýdy, sondaı-aq negizgi dári-dármek qural­darymen qamtamasyz etý maq­sa­tynda elderde farmasevtıkalyq ónerkásipti damytý jóninde qo­symsha sharalar qabyldaýdy usynady. Sóziniń qorytyndysynda mı­nıstr qazaqstandyq tarap III Islam konferensııasyna qaty­sý­shylarǵa Densaýlyq saqtaý mı­nıstrleriniń yntymaqtasty­ǵy týraly deklarasııa daı­yndap jáne oǵan qol qoıý jó­ninde bastamamen shyǵatynyn da jetkizdi. Tústen keıin Densaýlyq saq­taý mınıstrleri Islam kon­fe­rensııasynyń delegattary men qonaqtary birinshi jáne ekinshi jumys otyrystaryn  ótkizdi. Bul otyrystarda Densaýlyq saq­taý salasynda 2012-2022 jyl­darǵa arnalǵan Islam Ynty­maq­tastyǵy Uıymyna múshe mem­le­ketterdiń is-qımyl strate­gııa­lyq baǵdarlamasynyń jobasy talqylandy. Sonymen qatar, balalar ólimin azaıtý, ana den­saýlyǵyn jaqsartý jónindegi Myńjyldyqty damytý maq­sat­taryna jetýde IYU-ǵa múshe memleketter arasynda ynty­maq­tastyq taqyryptary boı­ynsha ınteraktıvti sessııa ótti. Onda IýSAID, SESRIK, IýNISEF sııaqty halyqaralyq uıymdar­dyń ókilderi sóz alyp, Uıymǵa múshe elder arasynda densaýlyq saqtaý salalaryna qatysty ózekti de ótkir má­seleler jó­nin­de oı-pikir­lerimen bólisti. Búgin Densaýlyq saqtaý mı­nıstrleriniń Islam konfe­ren­sııasy jumysyn ári qaraı jal­ǵastyrady. Ondaǵy  otyrys­tar­da dári-dármek, vaksınalar ón­di­risi jáne onymen qamtamasyz etý jaıy, VICh/SPID-ke, týberkýlez ben bezgekke qarsy kúres týraly máseleler talqylanady dep kútilýde. Súleımen MÁMET, Álısultan QULANBAI.

* * *

KONFERENSIIаǴA QATYSÝShYLAR LEBIZI

Saıd MODASSER, Bangladesh Densaýlyq saqtaý mınıstriniń orynbasary: – Qazaqstan Islamdy damytýda álemde erekshe mańyzdy ról atqarady. Qazaqstan bizdiń elimizge qajetti materıaldar men resýrstar berý arqyly úlken kómek kórsetti. Qazaqstanda densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa basa nazar aýdarylyp kele jatqanynan bizder jaqsy habardarmyz. Álemdegi kóptegen memleketter densaýlyq saqtaý salalaryn damytýlarynda problemalar jetkilikti. Al Qazaqstan ózekti osy máselege basa kó­ńil bóle otyryp, oǵan jyl saıyn asa qomaqty qarjy bólip oty­rady. Onyń ústine elde medısınalyq qyzmet kórsetý tegin. Biz osy saparda Qazaqstan tarabymen medısına qyzmet­kerleri jáne stýdentter almasý múmkindigin qarastyrýdy maqsat etip otyrmyz. Jalpy, Islam elderinde halyqty medı­sınalyq mekemelermen, dári-dármekpen, qajetti jab­dyqtarmen qamtamasyz etýde problemalar da barshylyq. Bul problemalardyń bárin bolmasa da, birqataryn sheshýge osy konferensııa yqpal etedi degen nıettemiz.   Mansur Ál-HÝASI, BAÁ Densaýlyq saqtaý mınıstriniń orynbasary: – Konferensııada densaýlyq saqtaý salasyna baılanysty asa ózekti ári erekshe mańyzdy máseleler talqylanýda. Bul problemalardy birtindep sheshý múm­kin­dikteri ortaǵa salynyp jatyr. Jıynnyń Astana qalasynda ótýiniń ózindik máni bar ekenin atap ótkim keledi. О́ıtkeni, Qazaq­stan jıyrma shaqty jyldyń ishinde ózin álemdik qoǵamdastyqqa jaqsy jaǵynan tanyta bildi. Qazaqstanda densaýlyq saqtaý salasyna, ana men balany qorǵaýǵa memleket tarapynan erekshe qamqorlyq jasalyp jatqanyna kýá bolyp otyrmyz. Onyń barlyǵy eldiń ekonomıkalyq áleýetine baılanysty bolsa kerek. Islam álemi bul konferensııadan úlken úmit kútip otyr. Sebebi, Islam elderindegi densaýlyq saqtaý salalarynda qalyptasqan ózekti problemalardy birleskende ǵana sheshýge múmkindik týatyny belgili. Sondyqtan da bizder osynda jınalyp otyrmyz. Ol úshin barsha musylman elderi bir-birimen tıimdi yntymaqtastyq ornatqany jón. Onyń negizi qalana bastaǵany kóńilge qýanysh uıalatady. Týre FATOMATA, Gvıneıa Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń departament dırektory: – Bizdiń delegasııa Astanaǵa keshe kelgen edi. Astananyń kórki, qazaqstan­dyq­tardyń qonaqjaılylyǵy óte qatty una­dy. Alǵan áserimiz erekshe. Islam Ynty­maq­tastyǵy Uıymyna múshe memleketter Densaýlyq saqtaý mınıstrleriniń konferensııasy osymen úshinshi ret ótip otyr. Gvıneıa Respýblıkasynda turǵyndarǵa medısınalyq qyzmet kórsetýde problemalar jeterlik. Elimizde bala men ana densaýlyǵyn qorǵaý asa qıyn jaǵdaıda. Ásirese, analar men balalar ólimi kóp. Basqa da aýrý túrleri tyıylmaı otyr. Bul máselelerdi sál de bolsa jaqsartýǵa osy halyqaralyq jıyn oń áser etedi degen oıdamyn. Konferensııada barshamyzǵa ortaq ótkir de ózekti máseleler talqylanyp jatyr. Onda bizdiń eldiń delegasııa jetekshisi de sóz alyp, sol problemalardy qatysýshylar ortasyna salatyn bolady. Jetkergen ARZYQULOV, Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory: – Bul konferensııa elimizdiń medısına salasyndaǵy úlken oqıǵa deýge bolady. Men Kamerýn Respýblıkasynan kelgen ókildermen pikir almasqanda kóp nársege qanyq boldym. Qazir júrek-qan tamyr­lary aýrýlary azaımaı otyr. Soǵan oraı biz adam aǵzasyn almastyrý jumystaryn júrgizip jatyrmyz degende, olar elińizde medısına joǵary dárejede eken dedi. Bul biz úshin úlken abyroı dep bilemin. Shynynda, bizdiń Otanymyzda maman da, qarjy da olardyń quqyn qorǵaıtyn zań da bar. Tek halyqtyń senimi men kózqarasy jaqsarsa bolǵany. Muny aıtyp otyrǵandaǵy sebebim, ózimizde mol múmkindik bola tura keı azamattarymyz kóp jaǵdaıda syrttaǵy elderdiń emine umtylatyny bar. Bizdiń memleketimiz Shyǵys pen Batys ara-jigindegi altyn kópir sekildi. Sondyqtan da biz Shyǵystyń da, Batystyń da myqty jetistikterin ózimizge paıdalana bilýimiz kerek. Al myna jıyn ústinde bolatyn pikir almasýlar teorııalyq jáne tájirıbelik jaǵynan da bereri mol dep bilemin. Aqyldasyp istegen is adamzatqa qashanda jetistik ákeledi. Al medısına boıynsha, bul jıyn adam ómirin uzartýǵa, urpaq densaýlyǵynyń bolashaqta myqty bolýyna keń jol ashady. Hamıs Hýseın ALI, Irak Respýblıkasy densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri: – Men Qazaq eliniń astanasynda birinshi ret bolyp otyrmyn. Bul óte qýa­nysh­ty jaǵdaı. Al myna is-sharaǵa keletin bolsaq, memleketter arasyndaǵy, ásirese densaýlyq salasy boıynsha baılanysty nyǵaıtýǵa erekshe septigin tıgizetinine esh kúmánim joq. Táýelsizdigin alyp, sonyń 20 jyldyǵyn atap ótkeli otyrǵan memlekette osyndaı halyqaralyq konferen­sııanyń ótýin men qubylys dep sanaımyn. Qazir Irak eli ótpeli kezeńde tur. Kóptegen is-sharalardy, zań jobalaryn, quqyqtyq normalardy iske asyrý jaǵy qarastyrylýda. Ol birte-birte jetildirile beretin bolady. Irakta adam resýrsy óte joǵary. Biraq, el aýmaǵynda bolǵan soǵys memleketimizdi birshama artqa shegindirip tastady. Kóptegen qıyndyqtar bar. Biz sol qıyndyqtardy dostarymyzben birlese otyryp, sheshýge tyrysamyz. Qazaqstan elimen, Qazaqstan azamattarymen birinshi ret júzdesip otyrmyn. Biz ózge de álem elderimen, onyń ishinde Qazaqstanmen de qarym-qatynas jasaýǵa, birlikte jumys isteýge yntalymyz. Osy kúnderi Iraktaǵy densaýlyq saqtaý mekemelerinde úlken úrdister júrip jatyr. Alapat soǵys azamattarymyzdyń densaýlyǵyna da keri áserin tıgizdi. Ásirese, isik aýrýlary kóbeıip ketkeni baıqalady. Mine, osynyń bárin búkil aq nıetti azamattarmen birlikte jolǵa qoıýǵa bolady dep oılaımyn. --------------------------------- Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT.