Qyrkúıektegi qarbalas kúnder

Elimiz Birikken Ulttar Uıymyna múshe bolǵaly jahandyq qoǵamdas­tyq­ta óziniń laıyqty ári eleýli rólin odan ári bekitip keledi. Qazaqstannyń tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazar­baev­tyń álemdik bedeli men baıypty syrtqy saıası strategııasynyń arqa­syn­da halyqaralyq qoǵamdastyqta dıp­lomatııalyq zor tabystarǵa qol jetkizilip, el mártebesin kóterer maz­mundy is-sharalar júzege asyryldy. Elbasymyzdyń bastamasymen ótkizgen EQYU sammıti elimizdiń sózsiz úlken jetistigi bolyp tabylady. Qazaqstan búginde zamannyń kó­keı­kesti máselelerin sheshýde halyqara­lyq qoǵamdastyqtyń jaýapty ári to­lyqqandy áriptesi retinde qarýdy taratpaý tártibinen azyq-túlik qaýipsiz­digin qamtamasyz etýge deıingi kópte­gen bastamalarǵa belsene atsalysýda. Buǵan Qazaqstannyń 29 tamyz – Semeı polıgony jabylǵan kúndi Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyldyń halyq­aralyq kúni dep jarııalaý týraly usy­nysyna BUU-nyń qoldaý kórsetkeni naqty dálel bola alady. О́tken aptada búkil álem elimizdiń beıbitsúıgish saıasatyna taǵy da kýá boldy. Qazaqstan Prezıdenti Nursul­tan Nazarbaev Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń 66-sessııasynda sóılegen sózinde ıadrolyq taratpaý men ıadrolyq qyzmetti baqylaý sala­synda birqatar mańyzdy bastamalar toptamasyn alǵa usyndy. Elbasy óz sózinde ıadrolyq qarýǵa ıe memleket­terdiń odan bas tartýyna maǵynaly balamanyń joq ekenin aıtty jáne beıbit atom qýatyn qaýipsiz qoldaný qaǵıdalaryn qaıta qaraý týraly usynysyn jarııa etti. Sondaı-aq, elimizdiń Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanovtyń 18-24 qyrkúıek aralyǵynda Nıý-Iorkte ót­ken birqatar mańyzdy sharalar bary­syn­daǵy belsendi jumysy Elbasymyz basqarǵan otandyq delegasııanyń BUU Bas Assambleıasynyń 66-sessııasyna tyń mazmun qosty. Syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy 30-dan astam ekijaqty kezdesýler ótkizip, Iаdrolyq synaqtarǵa jappaı tyıym salý týraly sharttyń (IаSJTSh) kúshine enýine yqpal etý boıynsha Halyqaralyq konferensııa men joǵarǵy deńgeıdegi mańyz­dy jına­lys­tarda baıandama jasady. Qazaqstannyń BUU Bas Assamb­leıa­synyń 66-shy sessııasyna qatysýy mu­syl­man elderiniń aýyzbirshiligin nyǵaı­typ qana qoımaı, IYU-ǵa múshe memle­ket­terdiń birikken syrtqy saıası qadam­daryna uıytqy bolǵany málim. Sessııa barysyndaǵy mınıstrdiń alǵashqy kez­de­sýleriniń biri Islam Ynty­maqtas­tyǵy Uıymynyń Bas hatshysy Ekme­leddın Ihsanoǵlymen boldy. Áńgime barysynda taraptar IYU-ny jańǵyr­tý­daǵy birlesken tıimdi jumystardy quptap, Palestına, Taıaý Shyǵys jáne Soltústik Afrıkadaǵy ahýaldar men Somalıdegi gýmanıtarlyq daǵdarysty eńserý sııaqty ózekti máselelerdi tal­qy­ǵa saldy. Bul másele Qazaqstannyń tóraǵalyǵymen ótken IYU Atqarýshy komıtetine múshe memleketter syrtqy ister mınıstrleriniń Nıý-Iorkte ótken beıresmı kezdesýiniń nazarynda da bolǵan edi. Oryn alǵan pikir almasý IYU-nyń musylman úmbeti aldynda qoıylǵan ózekti máselelerdi sheshýge jáne Uıymnyń ustanymyn odan ári úı­lestirýge múmkindik berdi. Osy baǵytta Qazyhanovtyń tóraǵa­ly­ǵymen IYU-ǵa múshe memleketter syrtqy ister mınıstrleriniń jyl sa­ıynǵy úılestirý kezdesýi ótti. Sonyń barysynda IYU delegattary Palestı­nanyń jaǵdaıyna erekshe nazar aý­daryp, Qazaqstan tarapynyń usyny­sy­men 57 memlekettiń mınıstrleri al­dyn­da Palestına Prezıdenti Mahmud Abbas sóz sóıledi. Osy mańyzdy jına­lys­tyń sońynda Uıym bir aýyzdan Palestına memleketiniń BUU-ǵa músheligin qoldaý jóninde saıası qarar qabyldady. Qazaqstan tóraǵalyǵy arqasynda qol jetkizilgen osyndaı saıası aýyzbir­shilik musylman jáne halyqaralyq qaýymdar úshin óte mańyzdy serpilis boldy. Qazaqstan syrtqy saıasat ve­domstvo­synyń basshysy, sonymen qatar, Lıvııa­daǵy jáne Somalıdegi ahýalǵa qatysty basqo­sý­larda elimizdiń ustanymyn jarııalap otyrdy. Olardyń álemdik qo­ǵam­dastyq kózqarasymen úılesetini atap kórse­til­di. Bul oraıda E.Qazyhanovtyń EQYU-nyń «úshtigi» sheńberinde Lıtva Syrtqy ister mınıstri – EQYU Is ba­syn­daǵy tóraǵasy Aýdronıýs Ajýbalıspen, Iаdrolyq synaqtarǵa jappaı ty­ıym salý týraly shart uıymy (IаSJTShU) Daıyndaý komıssııasy­nyń atqarýshy hatshysy elshi Tıbor Totpen, t.b. kezdesýlerin de atap ótken jón. Máselen, T.Totpen kezdesýde suh­bat­tasýshylar Astana men Semeıde ús­timizdegi jylǵy 12-13 qazanda ótetin «Iаdrolyq qarýsyz álem úshin» halyq­aralyq forýmǵa daıyndyq jaıyn talqylap, osy is-sharanyń álemdik úderiste ıadrolyq synaqtarǵa tolyq­taı tyıym salý jolynda oń úderis qalyptastyratynyn atap ótti. Forýmnyń ótkizilýi Elbasynyń ıadrolyq qarýsyzdaný salasyndaǵy salıqaly bastamalaryn júzege asyrý­da halyqaralyq qaýymdastyqtyń na­zaryn erekshe aýdarýy tıis ekenin ata­ǵan abzal. Atom energe­tı­kasy jónin­degi halyqaralyq agent­tik­tiń dırek­tory Iýkıo Amano, Birikken Ulttar Uıymy Bas hatshysynyń qarý­syzdaný jónindegi arnaıy ókili Serjıo Dýarte, beıbitshilik salasyn­daǵy Nobel syılyǵynyń laýreaty, Ońtús­tik Afrıka Respýblıkasynyń buryn­ǵy prezıdenti Frederık de Klerk, «qyrǵı-qabaq soǵystyń» aıaqtalýyna zor úles qosqan Germanııanyń buryn­ǵy syrtqy ister mınıstri Gans Dıtrıh Gensher sııaqty saıasat sańlaq­tary qatysatyn keń-aýqymdy is-shara ıadrolyq qarýdan bas tartpaǵan jáne IаSJTSh-ny ra­tı­fıkasııalamaǵan mem­leketterge halyq­aralyq qysymdy kúsheıtý maqsatyn kózdeıtin bolady. Jalpy alǵanda, Memleket basshy­sy Nursultan Nazarbaevtyń aımaqtyq jáne jahandyq qaýipsizdikti qamtama­syz etýdegi tyń bastamalaryn júzege asyrý otandyq dıplomatııanyń qyzmetin­degi negizgi baǵyttardyń biri bolyp qala bermek. Al Qazaqstan Prezı­dentiniń jahan­dyq qaýipsizdik jáne ıadrolyq qarýsyz­daný jónindegi kóshbas­shylyǵy álem na­zaryn aýdaryp otyrǵany anyq. Sáýlebek KО́KShEULY.