Saladaǵy ortaq problemalar

KÚSh BIRIKTIRIP KÚRESKENDE ǴANA OŃ NÁTIJESIN BEREDI Keshe Islam Yntymaqtastyǵy Uıymyna múshe memleketter Densaýlyq saqtaý mınıstrleriniń úshinshi Islam konfe­ren­sııa­sy jumysyn jalǵastyrdy. Gazettiń ótken nómirinde jazǵa­ny­myz­daı, konferensııanyń plenarlyq otyrystarynda qaty­sý­shy­lar Uıymǵa múshe elderdi qajetti dári-dármek túrlerimen jet­kilikti túrde qamtamasyz etý, vaksınalar óndirisin damytý, VICh/SPID-pen, týberkýlezben jáne bezgekpen kúres má­se­le­lerin talqylady. Retine qaraı sóz alyp, oı-pi­kir bildirgenderdiń sózderine qa­raǵanda, atalǵan aýrýlar Uı­ym­ǵa múshe elderdiń kópshi­li­gin­de úlken problemaǵa aına­lyp otyr. Keıbir memle­ket­ter­diń den­saý­lyq saqtaý salasy ha­lyqqa qajetti dári-dár­mek­pen, vaksınalarmen, sondaı-aq medısınalyq qural-jabdyq­tar­men jetkilikti deńgeıde qam­tamasyz etilmegen. Bul prob­lemalardy sol elderdiń bir ózi sheshe almaıdy. Son­dyq­tan adam ómirine asa qaýipti juq­paly aýrý túrlerimen kúresti birlesip, yntymaqtasqan jaǵ­daı­da júrgizgen jón. Dári-dár­mekter men vaksınalar óndi­re­tin zaýyt-fabrıkalar sanyn kóbeıtý qajet. Otyrysta alǵashqylardyń qa­tarynda sóz alǵan AQSh den­saýlyq saqtaý departamentiniń qyzmetkeri Denıel Mıllerdiń aıtýynsha, juqpaly aýrý túr­le­rimen kúres naqtylyqty, tııa­naqtylyqty qajet etedi. Atal­ǵan aýrýlarǵa qoldanylatyn dári-dármekter men vaksı­na­lar­dyń sapasyna erekshe mán ber­gen jón. «Qaýip-qaterge, ólim­ge dýshar etetin aýrýlar óte kóp, – dedi ol osy másele týraly. – Onyń ishinde qaterli tumaý da bar. Mysaly, tumaýdyń qaterli tú­rinen kezinde Bangladesh tur­ǵyndary kóp zardap shekken bolatyn». AQSh densaýlyq saqtaý de­par­tamentiniń ókili, sondaı-aq vak­sına túrlerin jetkizý prob­le­ma­lary­nyń da bar ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, osy prob­le­many uzaqqa sozbaı, birlese oty­ryp sheshý qajet. Al dári-dármek pen vaksına óndirisin damytý búginde birinshi kezektegi mańyzdy máse­le­­lerdiń biri bo­lyp tabylady. Osy­ǵan baı­la­nysty ol óz elinde vaksına ón­di­rý­diń qanshalyqty deń­geıde eken­diginen mysal keltirdi. Bıyl­ǵy jyly AQSh 200 mıllıon vaksına dozasyn ón­diripti. Aldaǵy ýaqytta onyń kólemin 600 mıllıon dozaǵa jetkizý josparlanyp otyr eken. Pákstandyq Kamına Kara óz sózinde vaksınalarǵa qoljetim­di­likti qamtamasyz etý máselesin kóterdi. Onyń atap ótýinshe, ón­dirilgen vaksınalardyń satylý quny óte qymbat. Oǵan árkimniń qoly jete bermeıdi, qaltalary kótermeıdi. Sondyqtan elde vaksınalar óndirýmen aınalysatyn kompanııalar onyń baǵasyn tó­men­detýdiń joldaryn qaras­ty­ryp jatyr. Sóz barysynda sheshen qazirgi kezde álemde 1,6 mıllıard adam qaýip-qaterli aımaqta turyp jatqanyn, olardy qajetti vaksınamen, medısınalyq qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etý kerektigin atady. Iraktyń Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Hamıs Hýseın Alı Irakta ana men bala ólimin azaıtý jáne óris alyp bara jat­qan bezgek aýrýymen kúres ba­ry­syna toqtaldy. Vıse-mınıstrdiń sózine qaraǵanda, qolǵa alynǵan naqty sharalardyń nátıjesinde bala óliminiń deńgeıi buryn­ǵy­men salystyrǵanda 24 paıyzǵa tómendegen. Búginde elde bezgek aýrýyn tolyq joıý mindeti qoıy­lyp otyr. «Degenmen, bizdiń elimizde isik aýrýymen aýyratyndar sany ósip kele jatqanyn jasyr­maı­myz, – dedi ol. – Oǵan qarsy emdeý sharalary qolǵa alynýda. IYU-ǵa múshe elderdiń kómegi qajet. Temeki shegýmen, sondaı-aq qyzylshamen, basqa da juq­pa­ly aýrýlarmen kúres jumystary júr­gi­zilip jatyr». Sheshenniń aı­tý­yn­sha, Iraktaǵy áıelderdiń 70 pa­ıyz­­dan astamy ózderiniń úıinde bo­sanýdy qolaıly kóredi eken. Akýsherler de jetispeıtin kórinedi. Aýǵanstan Islam Respýblı­ka­sy­nyń Densaýlyq saqtaý mınıstri Nadır Naıat sózine densaý­lyq saqtaý salasyndaǵy proble­ma­lardy arqaý etti. Uıymǵa qa­tysýshy elder men Dúnıejúzilik den­saý­lyq qorǵaý uıymynan qor­da­lan­ǵan problemalardy sheshýge kómektesýdi ótindi. «Aýǵan­stan­da densaýlyq saqtaý salasynyń damýy óte tómengi deńgeıde, – dedi ol osy jóninde. – Ásirese, bezgek pen týberkýlez aýrýla­ry­nyń taralýy úlken prob­lemaǵa aınalyp otyr». Buǵan mysal retinde mınıstr sońǵy jyldary týberkýlezben aýyra­tyn­dar sany 50 paıyzdan 70 paıyzǵa óskenin keltirdi. So­ny­men qatar, ol ózge de juq­pa­ly dertterdiń kóbeıe túskenin, negizinen olar eldegi aýyz sý men sapaly azyq-túlik túr­le­ri­niń tapshylyǵynan týyn­da­­ǵa­nyn atap ótti. Katar Respýblıkasynyń delegasııa jetekshisi Jalıl Ha­lıldyń habardar etýinshe, Katar memleketi ana men bala óli­min azaıtýda naqty jumys­tar­dy jú­ze­ge asyryp keledi. Bar­lyǵy memlekettik deńgeıde qa­byldanǵan baǵ­darlamalar boı­yn­sha júrgiziledi. Nátıje de jaman emes. Katar IYU-ǵa múshe elderimen jaqsy qaty­nas­ta, birqatar memleketterge qarjylaı kómek te kórsetti. So­nymen birge, ol Katar Respýb­lıkasynyń kezekti tórtinshi Islam konferensııasyn qabyldaýǵa ázir ekeninen de málim etti. Aljırdiń delegasııa jetekshisi Alı Abdolla ana men bala ólimin azaıtý, juqpaly aýrýlarmen kúres jáne dári-dármekterdiń baǵasyna qatysty pikirin ortaǵa saldy. Al Nıgerııa delegasııasynyń bas­shy­sy Ganı Abdýl Azız jáne basqa da sóz alǵan qatysýshylar Uıymǵa múshe elderdiń birqatarynda juq­pa­ly aýrýlardyń ósip bara jat­qanyna, ásirese, asa qaýipti dert – SPID-tiń taralýy jyl ótken saıyn óse túskenine alańdaý­shy­lyq bildirdi. Qaýipti juqpaly aýrýlarmen kúresti birlesip júr­gizý­diń naqty nátıje beretinin jetkizdi. Islam Yntymaqtastyǵy Uıy­myna múshe memleketter Den­saýlyq saqtaý mı­nıstrleriniń Islam konferensııasy búgin ju­mysyn aıaqtaıdy. Álısultan QULANBAI. --------------------------------- Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT.