Dinı ahýaldy turaqtandyrý úshin...

Qalaı degende de osydan bir jyl buryn Aqtóbe aımaǵynda dinı ekstremızmniń jeteginde ketip, «eldi ala taıdaı búldirgen» lańkesterdiń áreketi umytyla qoıǵan joq. Qazirgi kezde budan qandaı sabaq alyndy? Dinı ahýaldy turaqtandyrý úshin qandaı is-sharalar belgilendi?  Biz tómende osy saýaldar tóńi­reginde eki-úsh aýyz oı qoryt­qandy jón kórdik. Buǵan deıingi tájirıbede teris is-áreketter toleranttylyq sana-sezimniń tolyq qalyptaspaýy saldarynan oryn alatynyn kórsetedi. Bul ári dinı saýattylyq deńgeıiniń tómen ekendiginiń de basty bir habarshysy. Mine, dál osy tustan, dál osy ústirttik pen mákilikten dinı ekstremızm men terrorızm kó­rinisteri qyltıyp, boı kór­setetinin zerdeleý qıyn emes. Eger aýrýdyń aldyn ala bilse, kez kelgen dertten qulan-taza aıyǵyp ketýge bolatyny sekildi dinı fanattar men radı­kaldy toptardyń aldyn alsa boljamdy qaýip-qaterden saq­tanýǵa bolatyny da eshqandaı talas týǵyzbaıdy. Bul úshin dás­túrli emes dinı baǵyttarda júrgendermen tikeleı betpe-bet kelip túsindirý jumystary júr­gizilse, bul is belgili bir nátı­jelerge bastaı alary anyq. Osy oraıda Aqtóbe oblystyq din isteri basqarmasy janynan ashyl­ǵan «Ańsar» aqparattyq-taldaý ortalyǵynyń qyzmetine oń baǵa berýge bolady. – Bizdiń basty maqsatymyz – óńirdegi dinı ahýaldy retteý­ge jáne ony oń jolǵa qoıýǵa yqpal jasaý. Bul úshin birinshi kezekte aqparattyq-túsindirý toptarynyń qyzmetine sony serpin berýdi qajet dep taptyq. Bizdiń qyzmetimizdiń basym baǵyt­tarynyń biri top músheleri men jergilikti ımamdardyń bili­min jetildirý bolyp tabylady. Búgingi kezde qur jalań sózben ony aıaǵyna deıin jetkizý esh múmkin emes. Sondyqtan isti júr­gizýdiń ońtaıly tásilderi men joldaryna ıek artyp otyrmyz. Ártúrli semınarlar men dóńgelek ústelder uıym­dastyrý, aqparattyq materıaldar men shaǵyn stýdııanyń múm­kindigin keńirek paıdalaný osy baǵytta qolǵa alyndy, – deıdi «Ańsar» aqparattyq-tal­daý ortalyǵynyń jetekshisi Jandaýlet Súleımenov. Onyń aıtýynsha, dástúrli emes aǵymdardyń áreketin beıtaraptandyrý men teris aǵymnyń jeteginde ketkenderdi dástúrli ıslam dinine qaıtarýdyń basty joldarynyń biri – áleýmettik jelilerdi paıdalana otyryp túsindirý jumystaryn júrgizý. Ortalyq basshysynyń oı-tujy­rymyna qaraǵanda, olardyń uıym­dastyrǵan sharalaryna eli­mizdiń ózge aımaqtarynan kelgen bilikti teologtar da qatysqan. Osyndaı júrgizilgen san-alýan jumystardyń arqasynda des­trýktıvti dinı aǵymdardy jaq­taı­tyndardyń sany azaıa tús­keni baıqalady. Búgingi kúni dástúrli dinge qaıtyp oralǵan­dardyń sany 200-ge jýyqtaıdy. Munyń ózi, sóz joq, oń nátıje.  Alaıda, buǵan qarap óńirdegi dinı ahýal túbegeıli sheshimin tapqan desek, shyndyqqa kóleńke túsirip alarmyz. Bul rette tereń áleýmettik zertteýler júrgizý jáne jumystyń tyń da tıimdi ádisterin izdestirý aqtóbelik mamandar men teologtardyń tól isteri bolyp qala bermek.  Sondaı-aq, aımaqta dinı ádebıetter men dinı taqyryptaǵy aqparattardyń mazmunyn tereń­detý qajettiligi baıqalady. So­nymen birge, dinı maqsattaǵy zattardy taratý isine de baıypty kózqaras qalyptastyrý kerek ekeni ańǵarylady. Bul úshin óńirde arnaıy stasıonarlyq oryndar belgilengeni árıne jaq­sy nyshan. Áıtse de tek osyndaı oryndardy arqa tutýmen is bitpeıtini de neǵurlym nazarda bolsa, dinı ekstremızmniń aldyn alýǵa baǵyttalǵan maqsatty jumystar soǵurlym oń nátıje bere alady demekpiz. Terrorızm men dinı ekstremızm ıdeologtary óz arnasyn meılinshe keńirek jasaýǵa umtylatyny tabıǵı jaıt.  – Qazirgi kezde olardyń eń basty nasıhat quraly ınternet keńistigi ekeni aıtpasa da belgili. О́ńirdegi dinı ahýaldy saýyqtyrýmen aınalysyp júrgender buǵan qarsy is-áreket retinde oblys turǵyndarynyń dinı saýattylyǵyn jetildirýdi qolǵa alyp otyr. Jat aǵymdardyń toryna túsip qalatyndar birinshi kezekte jastar ekendigi de bel­gili. Sondyqtan olardy aldyn ala saqtandyrý maqsatynda ob­lystyq meshitter men pravoslavıe shirkeýlerinde arnaıy saıt­tar ashylǵany qoldaýǵa turarlyq másele dep bilemiz. Munda dástúrli din aıasynda jazylyp ilingen materıaldarǵa jas­tar selsoq, enjar qaramaıdy, – deıdi Aqtóbe oblystyq ortalyq «Nur-Ǵasyr» meshitiniń baspasóz hatshysy Indıra Izbashan.  Oblysta  joǵaryda aıtyl­ǵan «Ańsar» aqparattyq-tal­daý ortalyǵy dinı ahýalǵa tal­daý júrgizý isinde ózin oń qy­rynan tanyta alǵany úlken mereı. Oblystyq din isteri basqar­masy­nyń basshysy Joldas Qal­maǵambetovtiń aıtýynsha, osy baǵyttaǵy ju­mystardy zer­deleı alatyn «Ańsar» tektes or­talyqtar Muǵaljar jáne Temir aýdandarynda óz tıim­diligin kórsete bastapty. Qazir ob­lystyń barlyq aýdandarynda din isterimen aınalysatyn or­talyqtar ashý kózdelgen. Bul jóninde óńir basshysy Berdibek Saparbaev dinı birlestikter men baılanystar jónindegi keńestiń kezekti otyrysynda málimdedi. Qazir aımaqta jergilikti ımam­dardyń bilimi men biligin kóterý jóninde jańa joba júzege asa bastady.  Sońǵy derekter óńirde oblys ımamdarynyń 63 paıyzynyń joǵary nemese arnaıy orta dinı bilimi bar ekenin kórsetedi. Sondaı-aq, ótken jylmen sa­lystyrǵanda kadrlyq quramnyń sapasy 18 paıyzǵa  artqany da jańa jobanyń tıgizgen sha­paǵaty deýge bolady. Bıyl «Nur-Múbárak» ıslam mádenıeti ýnıverstıteti men elimizdiń úz­dik medreselerinen on eki túlek Aqtóbe meshitterine ımam bolyp taǵaıyndalypty. Onyń ús­tine, qazirgi kúnderi 80-ge jýyq aqtóbelik Qazan qalasyndaǵy Reseı ıslam ınstıtýtynda oqyp júr eken. Búginde elimizdiń barlyq óńirinde derlik teolog maman­dardyń jetispeıtini bıylǵy kóktemde Aqtóbede ótkizilgen Parlament Májilisiniń kóshpeli otyrysynda kótergen edi. Buıyrsa, óńirde aldaǵy jyldary bul másele oń sheshimin taýyp qalatyn túri bar. О́ıtkeni, Ta­tarstandaǵy Reseı ıslam ınstıtýtynda 37 stýdent oblys áki­miniń grantymen teologııa mamandyǵy boıynsha bilim alyp júrgeni osylaı dep tujyrym jasaýǵa múmkindik beredi. Al Aqtó­bedegi medreselerge kolledj mártebesi berilgeni de ja­ńa­­shyldyqqa qaraı jasalǵan taǵy bir oń qadam bolmaq.  Túptep kelgende, munyń bári din isterimen aınalysatyn kadrlyq korpýstyń sapalyq deńgeıin kóteretini haq.

Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan»

AQTО́BE