Joqtan bar jasaǵan tulǵa

Adamzat órkenıetti damýdyń jańa bıigine kóterile bastaǵan HH ǵasyrdyń 40-shy jyldarynyń basynda Alataý baýraıynda bir erek perzentti – halyq bolyp qalyptasqaly tarıhtyń taıa­ǵyn jep, taǵdyrdyń tálkegin basynan keship kele jatqan qazaq jurtyna kúni erteń uly tulǵa bolatyn Nursultan Nazarbaevty dúnıege ákeldi. Ol 40 jastyń qyrqasynda-aq el basqarýǵa aralasty, ol 50 jastan asqanda halqy men eline zamanalardan beri eshqashan qoly jetpegen bes joqqa qolymyzdy jetkizdi. Olar: táýelsizdik, derbes memleket, ulttyq valıýta – teńge, Qarýly Kúshter jáne jańa astana. Endi osy atalǵandardy tara­typ aıtaıyn. Táýelsizdikti qazaq halqy men eline alǵashqy bes jyl­dyń ishinde-aq ornyqtyryp, saltanat qurǵyzdy. Sóıtip, Nursultan Nazarbaev birinshi joǵymyzdy HIH ǵasyrdyń aıaǵynda Alashorda kósemderi – Álıhan Bókeıhanov, Ahmet Baıtursynov, Mirjaqyp Dýlatovtardyń armandap, jerine jetkize almaǵan uly maqsattary – HH ǵasyrdyń basynda qurmaq bol­ǵan táýelsiz Qazaq memleketin qurý isin naqty júzege asyryp berdi. Ekinshi joǵymyz – qazaqtyń der­bes memleketin ekonomıkalyq re­formalardy bilgirlikpen júr­gi­zý arqyly 1991-2001 jyldar ara­syn­da álemdik qoǵamdastyqqa tanytty. Úshinshi joǵymyz – ulttyq valıýta – teńgeni ekonomıkalyq qıyn­dyq­tarǵa qaramastan, 1993 jylǵy 15 qarashada aınalysqa engizdi. Tór­tinshi joǵymyz – Qazaqstan­nyń derbes Qarýly Kúshteri bo­la­tyn. Memleket basshysy 1992 jyl­ǵy 7 ma­myrda Qazaqstannyń Qarýly Kúsh­terin quryp, ony 1992-1998 jyl­dary túbegeıli qaıta jasaqtady. Al besinshisi – elordamyz edi. Shyny kerek, kezinde el asta­na­lary bolǵan Orynbor, Qyzylorda jáne Almaty keńestik reńkte bol­dy. Jáne olar qazaq jeriniń dál ortasynda, júreginde emes edi. Elbasy osyny eskerip, jan-jaqty oılastyryp baryp, danalyqpen el astanasyn Saryarqa tósindegi Aq­mo­la qalasyna kóshirý týraly sheshim qabyldady. Al 1998 jyldyń 6 mamyrynda Aqmolany Astana dep ataý týraly Jarlyqqa qol qoı­dy. Astananyń bas arhı­tek­tory Nur­sultan Nazarbaev dep jaı­dan-jaı aıtylyp júrgen joq. Astana áli-aq Máskeý, Nıý-Iork, Pekın, Parıj, Londonmen terezesi teńesken ǵa­jaı­yp shahar bola­tynyna senimdimin. Nursultan Nazarbaev Qazaq­stan­nyń atyn álemge áıgili etken, halyqaralyq dárejege kótergen asa kórnekti tulǵa. Sonyń nátı­je­sin­de ótken jyldyń jeltoq­sa­nyn­da halyqaralyq bedeldi uıym – EQYU-nyń Sammıti Astanada sha­qy­rylyp, Sammıt joǵary deń­geı­de uıymshyldyqpen ótti. Nur­sul­tan Ábishuly óziniń mámi­le­gerlik qabilet-qasıetimen de bıikke kóte­ril­gen saıasatker. Ol osyn­daı iri saıasatkerligimen kór­shi­les iri memleketter Qytaımen, Reseımen or­nyq­ty yntymaq­tas­tyq ornatý ar­qy­ly 1998 jyly jeltoqsanda Reseımen 7591 sha­qy­rymdyq sheka­ra­ny, al 1999 jyly qarashada Qytaı Halyq Respýb­lı­kasymen 1748 sha­qyrymǵa sozy­lyp jatqan sheka­ramyz­dy naqty­lap, atalǵan eldermen sharttarǵa qol qoıdy. Bul eki shart Abylaı han za­ma­nynan bergi ýaqyttaǵy Qazaqstan úshin shekaralyq múdde jemisti sheshilgen dáýir oqıǵalary bolyp tabylady. Sonymen qatar, elimiz 1991-1996 jyldardy álemniń 34 memleketinde elshilik ashyp, 55 elmen baılanys ornatýǵa qol jetkizildi. Mine, osylar nebári bes jylda ǵana júzege asyryldy. Prezıdentimizdiń asqan kóre­gen­dik qasıeti kópetnosty Qazaq­standy yntymaq pen birlikke uıys­tyra bilgendiginen de erekshe daralanyp tur. Sonyń arqasynda TMD-nyń kópshilik elderinde oryn alǵan ultaralyq kıkil­jiń­der men janjaldar bizdiń elde kó­ri­nis bermedi. Qaıta kezinde elimizde tarıhı otandaryna qonys aýdarǵan keıbir ult ókilderi qaıta kóship kelip, Qazaqstanmen jylap kóriske­ni­ne kýá bolyp júrmiz. Munyń bári Elbasymyzdyń tole­rant­ty­lyq­ty danalyqpen saq­taýy­nyń ná­tıjesi. Onyń ústine N.­Á.Na­zar­baevtyń bastamashyly­ǵy­men 1995 jyldyń 1 naýry­zyn­da dúnıege kel­gen Qazaqstan hal­qy Assam­bleıa­sy bul kúnde kishi BUU ata­nyp, álem memleketterine halyq­tar dostyǵyn qalaı qalyp­tasty­rý­dyń úlgi-ónegesine aı­na­lyp otyr. Prezıdentimiz jańa júıe qu­rý­dyń kemeńger bilgiri. Ol 1991-1995 jyldary sosıalıstik júıeni na­ryq­tyq-ekonomıkalyq negizdegi jeke menshik júıe qurýdy tamasha iske asyrdy. Ony júzege asyrýda Shy­ǵys Eýropadaǵy Polsha, Vengrııa, Chehııa, Shyǵys Azııa­daǵy Koreıa, Japonııa, Taıland, sondaı-aq Indonezııa, Sıngapýr, Malaızııa memle­ket­teriniń tálimdi tájirı­be­le­rin iskerlikpen paıda­landy. Bú­ginde bul ózi­niń jemisin berýde. Memleket basshysy elimizdiń uzaq merzimge arnalǵan damýyn ózi­niń «Qazaqstan-2030» strate­gııa­lyq baǵdarlamasynda aıqyn­dap berdi. Qazirgi kezde stra­te­gııa­lyq baǵdarlama oıdaǵydaı júzege asy­rylyp jatyr. Endi ol Qazaq­standy álemdegi eń qýatty ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq jaǵynan da­myǵan elderdiń qataryna qosý mindetin qoıyp otyr. Bizdiń osy belesti ba­ǵyn­dyratynymyzǵa kámil senemin. Ábilfaıyz YDYRYSOV, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri. Almaty.