Daýys

Aqyn, jazýshy, jýrnalıst Bazarbaı Isaev kózi tiri bolǵanda bıyl 70-ke keler edi. «Sosıalıstik Qazaqstan» (búgingi «Egemen Qazaq­stan») gazetinde 1970-1977 jyldary qyzmet atqarǵan qalamgerdiń «Otyzynshy kóktem», «Aq jaýyn», «Aq qaınar», «Kóktem shertken kúı», «Baqyt qusy», «Qaýyshý men qoshtasý», «Sezim seli», «Móldir», «Araına», óleńder jınaqtary, «О́ń men tús», «Jigit pen jendet», «Bozdalanyń bulbuly» sııaqty prozalyq ki­taptary kezinde jurtshylyq tarapynan jo­ǵary baǵa alǵan edi. Aqyn taqyrybynyń aý­qymy keń: otan, týǵan jer, tabıǵat, sulý­lyqqa ińkárlik, onyń ár óleńiniń arqaýy dese de bolady. Biz búgin Bazarbaı Isaevty eske ala oty­ryp, aqyn­nyń arhıvindegi birneshe óleńin oqyr­man naza­ryna usy­ný­dy jón kórdik. Batyrdyń  armany Bozdalada boztorǵaı Boz daýyspen boz án sap Júregimiz ezilip, Qabyrǵamyz sógilip, Bozdaýyna tóze alsaq. Balqan asqan el-jurttyń Joqtaý salǵan únindeı Barsha halyq baqyty Ushyp ketken bilinbeı. Taǵdyr artqan moıynǵa Tas qamytty laqtyryp Dushpan qanyn haýyzdyń Sýyndaı kókke shaptyryp, Ata jaýǵa attandy Artyndaǵy el-jurtyn Jaıaý qyrǵa baqtyryp. Dos bitkendi qushaqtap Toı dabylyn qaqtyryp Máz bolatyn kún qaıda...   Tulpar tilegi Jaýyńa shapsań, qyzyl órt bolyp qaýlaıyn, Qar kóshkinindeı saýlaıyn. Dushpanyń qashsa, qııalaı qýyp jeteıin, Al qýar bolsa, sytyla shyǵyp keteıin, О́zińe berik bola gór, qaısar batyrym! Ár istiń kútip aqyryn... Aqylǵa súıen, Taqymǵa ǵana súıenbe, Jaqynǵa ǵana súıenbe, Tilekke ǵana súıenbe, Bilekke ǵana súıenbe! Jele almaı qalsam, maǵan sert! Jeńe almaı qalsań, saǵan sert! Bozdalasynan bozingen bozdap bezgende, Eńsesin eldiń eńkeıgen kúnder ezgende, Qııaldyń qııa shatqalyn ereýil eles kezgende... Erlerim meniń! Namys otyna qarýyn qaırap zerlegen О́n boıyn yza kernegen. Dushpannan qorqyp kórmegen, Qasqyrdaı qorqaý kápirdi Tabanyna taptap jerlegen. Qapyda tilgen qylyshqa Qylsha moınyn berse de, Ata jaýyna atamekenin bermegen.   О́zenniń áni Ata jaýyńdy alty qyrdan asyryp qaıtqan, batyrym! Qamshy baspa atyńa, súrinip keter aqyryn!.. Aq kóbik qatqan omyraýyn aq tolqyn meniń saýsaǵym Aıalaı jýsyn, aıalda, Ámir et meniń jaǵama Jaıǵassyn jaýger shatyryń. Aınalaıyn batyrym! Men seni ańsap ótemin, О́ziń dep án sap ótemin. Jaǵama jaýdy jaılatpaǵanyń úshin, Mańaıym toly maıysqan maısa toǵaıdyń Ár butaǵyna bir-bir atyn baılatpaǵanyń úshin. Sýymnan qýat-nár alǵan Ulandarymdy quldyqqa aıdatpaǵanyń úshin. Aınalaıyn batyrym! Aqboz atyńnyń tuıaǵyn Emirene súıip óteıin. Elime qorǵan ózińdeı erdiń Sadaǵasy keteıin!   Tal besiktiń muńy Eı, adam! Men – besikpin! Men seniń ýildegen alǵashqy ýyz daýysyńdy esittim. Mynaý jalpaq jahanǵa tusaý kesip jibergende «al, shap! – dep, Balalyǵyńa qýandym beıkúná bir bal shaq dep. Jigittikke jetegińdi ustattym Sulýlardyń bárine serik bolýdy ańsat – dep...   Sosyn... sosyn úılendirdim bir qyzǵa Qabaǵyńda birde shýaq, endi birde turdy yzǵar. Bir kún jerge balań tústi shyr etip. Bóleı qoıdyń bóbegińdi shildehana qýanyshyn  jyr etip.   Saǵan ǵana jaraldym dep júrýshi em, Endi bildim: seniń balǵyn balalyǵyń Balapandaı qanattanyp ushyp ketken eken ǵoı Baıaǵyda pyr etip.   Men de tozdym, sen de tozdyń, qartaıdyń Aq júzińdi ájim basty, ár taıdy. Bel búgilip, aq qar ornap basyńa Ulyń ǵana marqaıdy.   Sen bir kúni sulyq jattyń tósekte Men senbedim adam bolmas degen sypsyń ósekke. Qaıran dúnıe-aı! Qartaıǵanda adamdardy qaıta bólep jasartyp, Ala almaımyz biz besikpiz, keremetpiz, qudiretpiz desek te...   Jer besiktegi aќyn úni Men ómirdiń ashy dámin kóp tattym, Mazaǵyn da, azabyn da kóp tarttym. Janym oǵan jasymaıdy, óıtkeni Baqyt úshin tartqan azap tátti-aq tym.   Bas ımeımin ajdahadaı búginge Búgin maǵan bas ıedi túbinde. Meniń arman, ar-uıatym, namysym, Júregime artqan aýyr júgimde.   Qushaǵyńdy ashpaı áldıge Jer besik meni áldıle...