Al osy kelisimshart negizinde bólingen nesıe kólemi 3 trl 776 mlrd 5 mln teńgege jetken. Sondaı-aq, tólenbegenine 90 kúnnen asyp ketken kelisimsharttar sany 4,5 myńdy qurap, qaryz quny 442,7 mlrd teńge shamasynda bolyp otyr. Soraqysy, kepildikke baspanasyn qoıyp, saý basyna másele taýyp alǵandardyń sany da 3,3 myń adamǵa jetip, jalpy qaryz somasy 224,5 mlrd teńgeni quraǵan. Beti aýlaq, alda-jalda adamdardyń tólem qabileti aıaqasty tómendep ketetin bolsa, osynsha adamnyń úıi nesıe berýshiniń esebine sheshilip, adamdar qańǵyryp qalýy múmkin... Bizdiń qoǵamda birde-bir ret nesıe almaǵan adamdy kezdestirý qıyndaý. Jalpy, nesıe alý álem halyqtarynyń barlyǵyna tán úrdis. Kez kelgen memlekette nesıe saıasaty qoldanylady. Qajetti turmystyq zatty, kólikti, baspanany nesıege alý dástúri damyǵan elder úshin adamdardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa qyzmet etip qoımaı, turǵyndardyń qarjylyq saýattylyǵyn da kóterýge baǵyttalady eken. Iаǵnı, ekonomıkasy qýatty elderdegi nesıeleý júıesi turǵyndar úshin qol jetimdi ǵana emes, bankter men nesıeleý uıymdary tarapynan arnaıy saýattandyrý jumystarynyń júrgizilýimen erekshelenedi. Oǵan tólem qabiletin retteý, paıyz ólshemderiniń ara-qatynasy, boryshker men qaryz berýshi arasyndaǵy zań sheńberinde bekitiletin qarym-qatynas, táýekelge bas tigý arqyly utatyn, utylatyn tustar sııaqty názik jaǵdaılar boıynsha túsindirý jumystary jatady. Bul kóp jaǵdaıda turǵyndardy negizsiz nesıe alýdan, al bankter men qarjy uıymdaryn problemaly tóleýshiden saqtandyrady. Bylaısha aıtqanda, qarjylyq saýaty ashylǵan adam nesıe alý arqyly qanshalyqty táýekelge baratyndyǵyn baǵamdaı alsa, nesıe berýshi tarap memlekettiń qarjy saıasaty men áleýmettik jaýapkershilikti qurmetteı otyryp, óz jerlesteriniń quqyǵyn buzbaýdy da oılastyratyn bolsa kerek... Qyzyǵasyń da súısinesiń! О́kinishke qaraı, Qazaqstandaǵy nesıe berý saıasaty «qaraýsyz qalǵan orman» sııaqty beı-bereketsizdikpen alǵa jyljyp keledi. Bul jerde kezinde nesıeni joǵarǵy paıyzben alyp qoıyp, tóleı almaı otyrǵan jeke adam ǵana emes, qısapsyz qarjyny úlestirip berip, keri qaıtara almaı otyrǵan bankter men nesıe seriktestikteri de orasan zııan shegip otyr. Biraq, dál osy jerde nesıe berýshiler tarapy úshin qaryz alýshynyń meılinshe kóp bolǵany ári onyń tólem qabiletiniń deńgeıi tym tómen (!) bolǵany bas qatyratyndaı másele bolmaı otyrǵany anyq. Nege? О́ıtkeni nesıe berýshi taraptar tek bir jaqty, ústeme paıyz arqyly tabys tabýdy ǵana maqsat tutady. Kóp jaǵdaıda bankter men nesıe uıymdary qaryzǵa beriletin kapıtaldy basqa kózderden tómengi paıyzben nemese dotasııanyń esebinen ákeletinin eskersek, qaryz alýshylar armııasynyń meılinshe kóp bolýy men ústeme paıyzdardyń óte joǵary eseptelýin azdap túsingendeı bolamyz. Munyń syrtynda, ekinshi deńgeıli bankter men nesıe seriktestikteri qojaıyndarynyń eldegi eń aýqatty adamdar ekendigin jáne olardyń memlekettiń saıası-ekonomıkalyq damýyna yqpal etýshi topqa kiretindigi de belgili. Máselen, daǵdarys jaǵdaıynda qarjy qyspaǵynda qalǵan otandyq bankterge bıýdjet aqshasyn bólip, saýyqtyrý sharalaryn qolǵa alýdyń astarynda memlekettiń kommersııalyq uıymdardy saqtap qalýǵa degen umtylysy ǵana emes, jekelegen adamdardyń múddeleri de toǵysyp jatýy bek múmkin ǵoı... Bizdiń bul oıymyzben belgili ekonomıst, sarapshy-ǵalym Jangeldi Shymshyqov ta kelisedi. «Bankterge qatysty problema «aınanyń bergi beti» ǵana. Al bizdegi mıkrokredıttik uıymdar týraly, anyǵynda olardyń qaryz alýshylardyń esebinen kún kóretin uıym ekenin jurt áli bilmeı otyr deýge bolady. Jáne osy tektes uıymdardyń jyldam kóbeıip kele jatqany qorqynysh týdyrady. Máselen, mıkrokredıttik uıym qaryz alýshyǵa kúnine 3,8 paıyzben nesıe berdi deıik. Endi esepteıik: bir aıda 30 kún bar, ony 3,8 paıyzǵa kóbeıtemiz, al bul kóbeıtindini bir jyl ishindegi 12 aıǵa jáne kóbeıtemiz, sonda búgin alǵan 1 teńgeni jyl sońynda 1333 teńge qylyp qaıtarýǵa týra kelmeı me?» deıdi ekonomıst.
Qalmahanbet MUQAMETQALI, «Egemen Qazaqstan»