Qazaqty álemge tanytqan «Abaı» romanynyń jaryqqa shyqqanyna 75 jyl

Atalmysh týyndynyń jaryq­qa shyǵýynyń 75 jyldyǵyna oraı Ul­ttyq akademııalyq ki­tap­­ha­nada «Bir kitap» kórmesi jáne «Qulaq­tan kirip boıdy alar» at­ty dóńgelek ústel máslı­haty uıymdastyryldy. Oǵan el­orda­lyq zııaly qaýym ókilderi qa­tysty.

 Dóńgelek ústel basyndaǵy áńgimeni aqyn Almahan Muha­met­qa­lıqyzy júrgizdi. Ol «Abaı» ki­ta­bynyń jaryq kór­geni­ne 75 jyl, al uly aqyn­nyń óz shyǵarmalarynyń jarııa­lan­ǵanyna 120 jyl tolǵanyn atap ótti. «О́zderińizge belgili, bıyl Abaıdyń 1897 jyly jaz­ǵan 13 óleńine 120 jyl tolyp otyr. Onyń ishinde «Kók tuman aldyńdaǵy keler zaman», «Senbe jurtqa tursa da qansha maqtap», «Al­la degen sóz jeńil», «Qur aı­qaı baqyrǵan», «Men sálem jazamyn», «Ǵabıdollaǵa», «Qulaqtan ki­rip boıdy alar» syndy óleńder bar.

 Qazaqta Abaıdan kóp basy­lym kór­gen aqyn, zerttelgen danyshpan, zerdelengen ǵula­ma joq. Alaıda sońǵy júz jyl­dyń ishindegi basylymdar men zert­teýler, tekstologııalyq sa­lys­­tyrýlar men ózgertýler, dáıek­temeler men tujyrymdar únemi bir-birimen qaıshylasyp jatady», dedi ol.

Dóńgelek ústelge qatysqan zııaly qaýym ókilderiniń Abaıdyń shyǵar­mashylyǵyna qatysty pikir­leri tómendegideı ór­nek­­teldi. Eýrazııa Ulttyq ýnıver­sıtetiniń oqytýshysy Omar Já­lel Abaıdyń «Qudaıdan mal suraısyńdar, berse almaısyń­dar» degen sózin mysalǵa ala oty­ryp, oı órbitti. «Qudaı ne ber­di degenge Abaı: «Alla ta­ǵa­la senderge mal tabarlyq qýat ber­di»  deı­di. Sonda adam­­zat­­qa den­saýlyq mal tabý úshin berilgen eken. Eshkimge jal­taq­tamaı, tilenbeı ómir súrý úshin Alla adam balasynyń on eki múshe­sin saý, qýatty qylyp jaratty. Negizi árbir ata-ana ul balany mal tabýǵa, qyz balany ana bolýǵa tárbıeleýi kerek. Qazir tepse temir úzetin qanshama jigitter kedeı. Nege? Sebebi, olarǵa basynda tárbıe durys beril­megen. Qazaqta «on eki mú­sheń saý bolsa, kedeımin dep aıt­pa» degen sóz osy jaıttarǵa qa­tysty aıtylsa kerek», degen ol Abaı ulaǵatynyń astaryn ózin­she taldap berdi.

Sondaı-aq, kitaphananyń ǵalym-hatshysy Kamal Burhanov qazaqty taný úshin kez kelgen ultqa aldymen «Abaı joly» epopeıasyn oqý týraly usynys aıtatynyn jetkizdi. «Abaı – qazaq úshin uly ensıklopedıst ǵalym. Qazaqty tanyǵyń kelse aldymen «Abaı joly» romanyn oqy degen usynysymdy kez kelgen ultqa aıtar em», dedi ol.

 Jalpy, dóńgelek ústelge qatysýshylar Abaıdyń qazaq halqynyń rýhanı tirenishi ekenin, al, sondaı danany, ol ómir súrgen qoǵamdy halyqqa tanystyrýda uly jazýshy Muhtar Áýezov orasan zor eńbek sińirgenin atap kórsetti. Aıta keteıik, «Abaı joly» osy kezge deıin álemniń 116 tiline aýdarylǵan eken.

Aıgúl SEIIL, «Egemen Qazaqstan»