• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Ádebıet 16 Tamyz, 2017

Aqyn rýhyna qurmet

1140 ret
kórsetildi

«Jarbıǵan jaman ton, tymaq, Jabysyp ketti ústimde. Janaıyn degen bir shyraq, Jaltyldap ketti ishimde»-dep Ǵalı atty bala aqyn shamamen júz jyl buryn jyrlaǵan eken. Jetimdiktiń taqsireti, turmystyń jadaýlyǵy janaıyn dep turǵan shyraqty qaıdan óshirsin? Jyrshylardan óleń-jyr, qıssa-dastandar úırenip, el ishindegi aıtystardy jattap alyp, ony dombyraǵa qosyp aıtyp, jastaıynan «jyrshy bala» atanǵan Ǵalı Ormanovtyń jyr álemine ózindik órnek salmaýy múmkin emes edi. Ol órnekter qazaq ádebıetiniń tarıhyna aqynnyń esimin shegelep berdi dese de bolady. Bıyl aqynnyń týǵanyna 110 jyl tolypty. Soǵan oraı elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada «Ǵalı ǵıbraty» atty eske alý keshi ótti.

Keshti belgili aqyn, Memle­ket­tik syılyqtyń laýreaty Nesipbek Aıtuly júrgizdi. Ol Ǵalı Ormanovtyń qadir-qa­sıetin, ádebıettegi ornyn baıyp­pen áńgimelep berdi. Ult­qa,­ ádebıetke qyzmet etýdiń úlgi­sin kórsetken lırık aqyn­nyń sońynan sóz ermegen taza bol­mysyn aıta kelip, «onyń klas­sıkalyq jyrlaryn oqý kerek» dep bir toqtady. «Bizde klassık aqyndar óte kóp. Son­dyqtan biz olardyń qadirin onsha bile bermeımiz. Qazirgi zamanda kimniń artynda izdeýshisi bar solar kóp nasıhattalady da, basqa aqyn-jazýshylar umytylyp ba­rady. Biz olardy nasıhattaı bilýimiz kerek», dedi keshti júrgizýshi. 

Eske alý keshinde aqynnyń qyzy Jámıǵa Ormanova bir­shama qundy estelikter aıtty. Jas kezderinde Jambyldy kórgen­derin, qart jyraýdyń úıle­rinde birneshe ret qonaq bol­ǵanyn áńgimeledi. Ákesiniń Jambylǵa hatshy bolǵan kún­nen bastap qaıtys bolǵan kún­ge deıin latyn árpimen kúnde­lik júrgizgenin, biraq ol kúnde­lik­tiń esh jerde tolyqtaı jarııa­lanbaǵanyn, búginde ol kún­de­lik ózinde ekeninen habar­dar etti. Jambyl Jabaev qaı­tys bolǵan soń, 1946 jyly tuń­ǵysh ret onyń úsh bólimnen tu­ra­tyn shyǵarmashylyǵynyń aka­demııalyq tolyq jınaǵyn ba­syp shyǵarýǵa ákesiniń úlken eńbek sińirgenin de jetkizdi. Jal­py, Jambyl Jabaevtyń hatshysy bolǵan qalamgerler birnesheý. Olardyń qatarynda Qýandyq Shańǵytbaev, Taıyr Jarokov ta bar. Biraq, qart jyraýdyń Ǵalı aqynmen qarym-qatynasy, syılastyǵy jaıynda túrli estelikter, áńgimeler kóp saqtalǵan. 

Ǵalı Ormanov – lırık aqyn. Onyń lırıkasy Tuman­baı Moldaǵalıev, Iztaı Mám­betov, Saǵı Jıenbaev qatarly aqyndardyń shyǵarmashylyǵyna áser etkeni kesh barysynda aıtyldy. Eske alýshylar onyń syrshyl óleńderinde jasandylyq pen jaǵympazdyqtyń, jalań urannyń joqtyǵyn baıqam­pazdyqpen jetkizdi. Bul oraıda fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Serik Ne­gımovtiń pikirleri arqyly qazaq lırıkasy júıriginiń shy­ǵarmashylyq ereksheligi aı­qyndaldy. Jastaıynan aýyz áde­bıetinen habary mol bolyp, nebir uzaq dastandardy jat­qa aıta alatyn balanyń óse kele azamattyq lırıka men ta­bıǵat, mahabbat lırıkalaryn ush­tastyra jyrlaýy zańdylyq edi. 

Kesh barysynda túıgenimiz, eń alǵashqy «Sheńber» atty ki­tabynan keıin «Abysyn syry», «О́mir dastany», «Oı qa­naty», «Ot ózen» atty óleń jı­naqtaryn shyǵaryp, qazaq poe­zııasyna ózindik úles qosqan, M.Lermontovtyń, S.Esenınniń, Maqtymqulynyń, L.Tolstoıdyń shyǵarmalaryn qazaqsha sóılet­ken Ǵalı Ormanovtyń jaqsy aty eshqashan da óshpek emes. Ony aqynnyń jyrlaryn jat­qa oqyǵan Astanadaǵy Ǵalı Or­manov atyndaǵy №7 mekteptiń oqýshylary da dáleldegendeı boldy. Eske alý keshinde atalmysh mektepte turǵan aqynnyń zat­tary men kitaptary kórmege qoıyldy. 

Aıgúl SEIIL, «Egemen Qazaqstan»