Dúnıe júzindegi barlyq 6 myńǵa jýyq tilderdiń arasynda qazaq tili óziniń tildik qory, aýyzsha, jazbasha damýy jaǵynan qalypqa túsken birizdiligimen jáne mádenı dástúrimen álemdegi memlekettik til mártebesine ıe 200 tildiń sanatynda, joǵary damyǵan elderdiń tilderimen qatar alǵashqy júzdikten oryn alýda.
Qazaq tiliniń memlekettik til mártebesine ıe bolǵanyna resmı túrde shırek ǵasyr ǵana bolǵanymen, onyń tamyry tereńde, jazba mádenıetine deıin ertede qalyptasqan. Qazaq memleketiniń negizin qalaýǵa atsalysqan dana babalarymyz Tóle, Qazybek, Áıteke bıler osy tilde sóılep, el bolýǵa, birigýge, syrttan kelgen jaýlarmen birigip kúresýge, ata-babalar amanatyndaı ulan-ǵaıyr elimiz ben jerimizdi qorǵaýǵa shaqyryp, keleshek urpaqqa úlgi bolar ónegeli ósıetterin qaldyrǵan.
Elimiz egemendik alǵan jyldardan beri ana tilinen adasyp qalǵan qandastarymyzben qatar, ózge de ult ókilderi tarapynan memlekettik tildi meńgerýge qulshynys bildirýshilerdiń qatary kúnnen-kúnge artýda. Tili basqa, tilegi bir tamyrlarymyzdyń qazaq tilinde mánerlep te, maqaldatyp ta sóılegen sózderinen kóńil lázzatyn alasyń. Bul – el tizginin ustaǵan azamattarymyzdyń qazaq tilin qalyń jurtshylyq arasynda keńinen nasıhattaý baǵytyndaǵy jumystarynyń jemisti nátıjeleri. Elbasy Qazaqstan halqyna Joldaýynda: «Barsha qazaqstandyqty biriktirýdiń basty faktorlarynyń biri – elimizdiń memlekettik tilin, barlyq qazaqtardyń ana tilin odan ári damytýǵa kúsh-jiger jumsaýy», dep basa aıtqan bolatyn.
Memlekettik tildiń odan ári órken jaıýyna súbeli úles qosý – árbir kámeletke tolǵan qazaqstandyqtyń qasıeti paryzy. Ana tilimiz búginde qoǵam men memleket ómirinen oıyp mańyzdy oryn alyp, onyń mártebesin kóterýge arnalǵan zańdar qabyldanyp, túrli baǵdarlamalar tıisti deńgeıde oryndalýda. Biraq memlekettik tildiń qoldanylý deńgeıi oıdaǵydaı dárejege jetpeýi kópshiliktiń kóńilinen shyqpaýda. Sotqa júginetin taraptardyń, olardyń sot óndirisiniń tilin tańdaýy ár azamattyń konstıtýsııalyq quqyǵy bolǵandyqtan, aryz sotqa qaı tilde tússe, sot isi sol tilde qaralýǵa jatady. Alaıda sotqa talap-aryzdy orys tilinde bergenimen, shyn máninde oıyn oryssha jetkize almaıtyn azamattar kóptep kezdesedi. Keıbir organdar bastamasymen qylmystyq isterdiń qozǵalýy kóbinese orys tilinde júretindigi de jasyryn emes. Ol bizdiń memlekettik qyzmetkerler men zańger, advokattardyń memlekettik tilge jete kóńil bólmeýin kórsetedi. Memlekettik qyzmetke taǵaıyndalatyn tulǵalarǵa memlekettik tildi bilý mindettilik talabyn engizý máselesin qarastyrý qajet. Aqyn Qadyr Myrza Áli aǵamyzdyń qazaq tiline qatysty «Ana tilimiz órken jaısyn desek, árqaısymyz memlekettik til aldyndaǵy jaýapkershiligimizdi sezinýimiz kerek» degen sózderin jadymyzdan shyǵarmaýǵa tıispiz.
Memlekettik til mártebesi Konstıtýsııanyń 7-babynda: «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik til – qazaq tili» dep aıqyn kórsetilgen.
Ata Zańda baıandy etilgendeı, ana tilimiz eń joǵary qoldanys deńgeıinde bolýy úshin «Máńgilik el bolýdyń negizi, máńgilik til ekenin» esten shyǵarmaýymyz asa qajet.
Baýyrjan ELEMESOV, Munaıly aýdandyq sotynyń tóraǵasy
Mańǵystaý oblysy