Las-Vegastaǵy qandy jeksenbi

Jergilikti sherıftiń aıtýynsha, oqıǵa nátıjesinde 59 adam qaza taýyp, 527 adam túrli deńgeıde jaraqat aldy.

Oq atýshy Stefen Paddok 28 qyrkúıekten bastap Mandalay Bay qonaq úıinde 62 jasar Merılý Denlımen birge turǵan. Oqıǵadan soń sanaýly saǵatta polısııa ol áıeldi taýyp, onyń bul jaǵdaıǵa qatysy joqtyǵyn anyqtady.

Oqıǵa kúni Stefen Paddok qonaq úıdiń 32 qabatyndaǵy terezeni jaryp, konsertke jınalǵan 20 myń adamǵa toqtaýsyz oq atty. Kýágerlerdiń aıtýynsha, úzdiksiz atys 10 mınýtqa sozylǵan. CNN habarlaǵandaı, Sherıf Todd Fasýlo atqyshtyń qonaqúıdegi bólmesinen 23 qarý, 1 jarylǵysh jáne birneshe myń oq tabylǵan.

Sonymen qatar, Sherıf Djozef Lambardonyń aıtýynsha, qylmyskerdiń Nevada shtatyndaǵy úıinde 19 qarý jáne túsiniksiz elektrondy qurylǵylar tabylyp, zertteýge jiberilgen.

Oqıǵa izinen «Islam memleketi» ekstremısttik uıymy oqıǵanyń jaýapkershiligin óz moınyna alyp, atqysh birneshe aı buryn ıslam dinin qabyldady dep habar taratty. BBC habarlaǵandaı, Federaldyq tergeý bıýrosy (FTB) atqyshtyń ekstremısttik uıymdarǵa qatysyn ázirge rastamady.

Shabýyl jasaǵan adam kim?

Stefen Paddok buǵan deıin quqyq qorǵaý organdarynyń nazaryna túspegen. CBS telearnasynyń málimdeýinshe, ol amerıkalyq armııanyń quramynda eshqashan bolmaǵan jáne áskerı operasııalarǵa qatyspaǵan. Qylmyskerdiń aǵasy Erık Paddok CNN arnasyna bergen suhbatynda bolǵan jaǵdaıǵa sene almaı otyrǵanyn jetkizdi.

«Ol eshqashan oq pen qarýǵa qyzyqqan emes. Bundaı kólemde avtomattardy qaıdan alǵanyn túsinbeımin, » - dedi Erık.

Sondaı-aq, aǵaıyndy Stefen men Erık Paddoktardyń ákesi kezinde FTB-nyń eń qaýipti qylmyskerler tiziminde bolǵany belgili boldy. 1969 jylǵy qujatta onyń bank tonaýdy josparlaǵany jazylǵan jáne sýısıdke beıimdiligi atap ótilgen. 

Sebepter áli belgisiz

Stefen Paddok ne sebepten adamdarǵa ot ashqany ázirge belgisiz. Paddoktyń qandaı da bir uıymmen baılanysy týraly aqparat ázirge joq.

BBC-diń habarlaýynsha, Las-Vegas qalasy ornalasqan Nevada shtatynda qarý qoldaný týraly zań osal. Shtat terrıtorııasynda qarý satý ruqsat etilgen jáne ony alyp júrý úshin arnaıy lısenzııa kerek emes. 

Bıliktiń kómekke kelýi

Atys bitkennen keıin Klark okrýginiń bıligi jaraqattanǵandarǵa kóp mólsherde qan kerektigin jarııalady. Uzaq ýaqyt ótpeı, áleýmettik jelilerde donorlyq ortalyqtar aldynda jınalǵan adamdardyń sýretteri paıda boldy. Kómekke kelgen adamdardyń kóp bolǵany sonsha, eriktiler donorlarǵa tamaq pen sý ákele bastady. Memlekettik mekemelerdegi týlar túsirildi.

Kýágerlerdiń sózderi

«Jaýǵan oq eshqashan bitpeıdi dep oıladym. Aınalanyń barlyǵy qanǵa toldy. Joldasym ekeýmiz aman shyqqanymyzǵa sene almaımyn,» - deıdi Kımberlı Chılkot esimdi azamat.

Al Braıan Hopkıns esimdi áıel bolsa Mandalay Bay qonaqúıindegi muzdatqyshtyń ishine tyǵylý arqyly tiri qalǵanyn aıtty: «Muzdatqyshtyń ishine 30 shaqty adam bolyp tyǵyldyq. Bir birimizdi tynyshtyq saqtaýǵa shaqyrdyq.»

Atystyń taǵy bir kýágeri Korın Lomas konsertte bolǵan adamdardyń batyldyǵy týraly aıtty: «Barlyǵymyz oqtan tyǵylyp turǵan sátimizde, keıbireýler ashyq alańda oq tıip jaraqattanǵandarǵa kómektesýge tyrysyp, óz ómirlerin táýekelge býdy. Bundaı jaqsy adamdar kóp boldy.»

Stefen Paddok týraly málimetter

Sherıf Lambardo Washington Post basylymyna habarlaǵandaı, qonaq úıdiń qyzmetkerleri Paddoktyń bólmesinde eshqandaı kúdikti zattar kórmegen; bólmede tek 10-nan astam chemodan bolǵanyn aıtqan.

Qarý satyp alý qujattary boıynsha, Stefen Paddok birneshe jyl ishinde Nevada shtatyndaǵy Guns & Guitars dúkeninen 20-dan astam qarý satyp alǵan. Dúken qyzmetkerleri Paddok qarýlardy zańǵa sáıkes alyp, psıhologııalyq saý adam retinde kóringenin aıtty.

Paddoktyń týystary onyń eki ushaǵy jáne ushý lısenzııasy bolǵanyn aıtady.  Ol Las-Vegasqa konsert kórip, qumar oıyndar oınaýǵa jıi baryp turǵan eken.

Qylmyskerdiń kórshisi Don Djýdı onyń úıiniń ózgelerden esh aıyrmashylyǵy bolmaǵanyn aıtty. «Qabyrǵalarynda eshteńe joq, jıhazy da az edi. Onyń úıi stýdentterdiń jataqhanasyna uqsaıtyn. Bir kúni Stefen úıiniń aldyna «satylady» degen taqtaısha shyǵaryp, Las-Vegasqa ketip bara jatqanyn aıtty,» - dedi Djýdı.

Islam men terrorızmdi bólip qaraı bastady

Amerıkalyq Vox.com saıty Donald Tramp prezıdentikke kelgeli elde oryn alǵan shabýyldarǵa sholý jasady.

Internet-basylymnyń málimdeýinshe, bul ýaqyt aralyǵynda amerıkalyqtar kóbinese Islam dinine jáne ıslam terrorısterine qatysy joq amerıkalyqtardyń qoldarynan qaza tapqan.

Mysaly, 20 jasar Ogaıo turǵyny Sharlotsvıll qalasynda (Vırgınıa) ótken antı-rasıstik qozǵalysqa shyqqandardy mashınasymen taptap ótip, nátıjesinde 1 áıel qaza taýyp, 19 adam jaraqattandy. Sonymen qatar, 28 jasar aq násildi jigit Baltımordan Nıý-Iorkqa qara násildi adamdardy óltirý úshin arnaıy barǵan. Ol 66 jasar Tımotı Kogmandy atyp, terrorızm úshin aıyptaldy. Internet-basylym osy sekildi taǵy da birneshe qandy oqıǵalardyń tizginin keltiredi.

Amerıkadaǵy shabýyldarǵa qatysty Vashıngtondaǵy saraptamalyq ortalyq úlken zertteý júrgizip, 2001-2015 jyldary aralyǵynda amerıkalyq azamattar kóbinese óz elderinen shyqqan ekstremısterdiń qoldarynan kóz jumǵanyn kórsetti.

Al 2017 jyldyń maýsym aıynda Reveal and the Center for Investigative Reporting ortalyǵy «Radıkal ıslam terrorısteri kóbinese AQSh azamattary» degen málimdeme jasap, sarapatamalyq ortalyqtyń jańalyǵyn dáleldeı túsedi.

«Sońǵy 15 jylda oryn alǵan shabýyldardyń bireýin de AQSh-qa kirýge tyıym salǵan elderdiń azamattary jasaǵan emes. Zulymdyqqa toly ekstremıstik áreketterdi isteıtin tek musylmandar, ımmıgranttar nemese arabtar emes, bunyń barlyǵyn adam balasy óz qolymen istep otyr,» dep habarlady Vox.com.

Ázirlegen

Aıgúl ShERNIIаZ,

«Egemen Qazaqstan»