Adasqannyń aıyby joq...

Búgingi kúni ondaılardyń betin beri qaratýdyń san alýan ádisteri men tásilderi qoldanylyp júr. Bul rette teolog-mamandardyń da tyndyryp júrgen isterin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Biz taıaýda o basta teris dinı ekstremıstik jolǵa túsip, alaıda keıin óziniń adasqanyn túsinip, dástúrli ıslam dinine bet burǵan súlikteı jigitpen kezdesip qalǵan bolatynbyz. 

– Qatelespesem, II kýrsta oqyp júrgen kezim edi. Osy tusta din­ge degen qyzyǵýshylyǵym oıanyp, óz betimshe ıslam jaıly ýa­ǵyzdardy tyńdaýǵa áýestigim aýa berdi. Keıin qaladaǵy «Nur­dáýlet» meshitine taıaý dúń­girshekterdiń birinen «Namaz oqyp úıreneıik!» degen kitapsha sa­typ alyp, onda aıtylǵan ta­lap­tardy buljytpaı oryndaı bastadym. Áýel basta osy kitap­tan kóńilge túıgenim boıynsha namaz oqyp júrdim. Biraq keı­in birer namazhan baýyrlarym bu­laı oqý durys emes dedi. Sóıt­ti de, ózderiniń oqylý tár­tibin úıretti. Solardyń aı­týy boıynsha, namazdy qaı­ta-qaıta qol kóterip oqýǵa ádet­ten­dim. Ámındi daýystap aıta­tyn boldym. Saqal qoıyp, balaq­ty qysqarttym. Áıelim de arnaıy nıqab kımese de, oramalynyń shetimen betin jaýyp, búrkenip júrdi. Qazir oı­­lap otyrsam, bastapqyda biz­der­de syrtqy kelbetke degen elik­teýshilik basym bolǵan sı­ıaq- ­ty. Solar ne jasasa, sony qaı­taladyq. Dinniń durysy osy dep oıladyq. Bir jaǵynan, ıslamdy endi tanı bastaǵanyńda kez kelgen aqparatty tez qabyl­daý­ǵa beıim turasyń ǵoı. Ári ol kezde dinı saýatymyzdyń deńgeıi de óte tómen edi.

Ras, bilim alýymyzǵa eshqan­daı kedergi bolǵan joq. Basynda di­nı kitaptardy satyp alyp on­daǵy neke, ıslamdaǵy otbasy já­ne sahabalardyń ómiri jaıly ta­raý­lardy oqıtynmyn.  Biraq meshittegi ımamdardan arnaıy sabaq alǵan emespin. Múmkin oǵan buǵan deıingi ortam áser etken shyǵar. Sebebi olar ımamdardy tyńdamańdar dep únemi aıtyp otyrýshy edi. 

Álgi ózińiz aıtqan ortanyń burys jolda ekendigine qalaı kóz jetkizdińiz dep saýal qoıdyq biz oǵan dál osy arada. 

– Byltyr kúzde Aqtóbege bi­raz teolog mamandar kelip, ja­ma­ǵat arasynda túsindirý ju­mys­taryn júrgizdi. Sonda Baýyrjan Álıuly esimdi ustaz menimen jeke sóılesti. Namazdy qalaı oqısyń, dáretti qalaı alasyń dep surady. Bárin jasyrmaı aıttym, qarsylyq tanytqan joqpyn. Keıin ol mázhab ustaný kerektigin aıtty. Maǵan buryn namaz úıretken jigitter adasyp júr dedi. Olardyń tek namazda emes, Allany tanýda da qa­te­lik­teri bar eken. Allany adam­ǵa uqsatady. Oǵan aǵza, meken be­redi degendeı. Shy­ny kerek, bul máselede meniń bi­li­mim az. Osy ýaqytqa deı­in ol týraly esh­­kimmen tarty­syp ta kór­mep­pin. Al Baýyr­jan de­gen ustaz maǵan osy­nyń bá­rin tú­sindirdi. Alla esh­bir ja­ra­ty­lys­qa uqsa­ma­ı­­tyn­dy­ǵyn, Oǵan aǵ­za berý du­­rys emes­tigin aıt­ty. Al­da­ǵy ýa­qytta saý­al týyn­da­ǵan jaǵ­daı­da habar­las, dep óz telefon nómirin qal­dyr­dy.

Osy kezdesýden keıin kóp oılandym. Onsyz da sońǵy kezde namazhan tanystarymnyń keı­bir isteri maǵan ersileý bolyp kó­­ri­netin. Sýnnamen júremiz deı­di, biraq eki sóziniń biri by­la­pyt-boǵaýyz. Keıbireýi anasha shegedi dep te estıtinmin. Qa­ryz alsa, qaıtarmaıdy. Kóz­de­rin­de túk meıirim joq, adamǵa op-ońaı jala jaba salady. Es­týimshe, Aqtóbe, Almaty qa­la­la­ryndaǵy terrorlyq is-áre­ket­terdi uıymdastyrǵandar osy­lardyń ýaǵyzyn tyńdaǵan eken. Shyny kerek, osydan keıin olardan jırenip kettim. Isteri musylmanshylyqqa múldem jat kórindi. Sýnnamen júremiz degenderi bos sóz ekenine ábden kózim jetti.

Qazirgi tańda da teologpen baılanysymdy úzgen joqpyn. Onyń ústine qazir ózime kerek aq­paratty meshit ımamdarynan surap-bilip júrmin. Jýyrda Qazaqstan musylmandary di­nı basqarmasynyń  ókil ıma­my Tólebı Ospannyń qabyl­daý­­ynda boldym. Ekeýmiz bir­sha­ma áńgimelestik. Sol kezde kó­keıi­mde júrgen kóptegen saýal­dar­dyń jaýabyn tapqandaı kúı kesh­tim.  «Brattar» aıtqandaı, ımam­dar jaman adam emes eken. Kerisinshe, ol kisiden ja­na­shyrlyq pen dostyq iltıpatty kór­dim. О́ńirdiń bas ımamy me­ni dinı saýatymnyń deńgeıin kó­terýge shaqyrdy. Qazirgi tań­da «Nur ǵasyr» meshitindegi din­ı­ saý­at ashý kýrsyna baryp, us­taz­­dardan sabaq alyp júrmin. Negizi qalada turmaımyn. Jeke kóligim bolǵandyqtan, aýyldan qatynaımyn. О́ıtkeni di­nı bi­limniń qajettiligi men ma­ńyz­dylyǵyn túsindim. 

Úıde tórt aǵaıyndymyz. Anam men jubaıym ǵana namaz oqı­dy. Ekeýi de mázhabty us­ta­nyp júr. Áıelim qazir bu­ryn­ǵy­daı betin búrkemeıdi. Qazir dástúrli dinimizge ja­ńa­dan bet buryp júrgen jas­tar­ǵa tıip-qashpaı, júıeli túr­de bilim alý kerek degim ke­ledi. Meshit ımamdary men teo­­- l­ogtardyń aıtqandaryna kó­ńil qoıǵannyń eshqandaı artyq­shy­­lyǵy joq degen túıinge ta­ban tiregim keledi. Elimizde din, ar-ojdan bostandyǵyna Ata Zańymyz boıynsha tolyq ruq­sat pen erkindik berilgen. Ári esh­kim de namaz oqyma, dindi us­tama demeıdi, sonyń qadir-qa­sı­etin túsine bilýimiz kerek dep aıaq­tady ol óz áńgimesin.

«Adasqannyń aıyby joq, qaı­typ úıirin tapqan soń» degen halyqtyq qaǵıda osyndaıda aıtylsa kerek. Sondyqtan ózi­niń qateleskenin túsinip, ony ózgelerdiń qaıtalamaýyn óti­n­gen órimdeı jigittiń basy­nan keshken shyrǵalań jaıttar óz­gelerge de oı salsyn de­gen nı­etpen ony gazet oqyr­man­da­rynyń nazaryna usy­n­ǵandy jón kórdik.

Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan»

AQTО́BE