«Áýeli sóz bolǵan...»
Odan keıingi sóz: «Oqy, oqy oqy...»
Joq, jazyp otyrǵanymyzdyń dinge, ýaǵyzǵa, jalpy aqıda aýylyna qatysy az. Mundaǵy muratymyz áýelgiden beri aıtylǵan nıet, tilek, buıryq, nusqaý, aqyl, keńes... jalpy aqparatty kózben kórip, oqýǵa laıyqtalǵan áripter jıyntyǵynan turatyn KITAP týraly sóz etý ǵana...
Osy ǵasyr basynda «Qaǵanatty kitap qulatty» degen áıgili maqalasyn jazǵan marqum, erýdıt Ámirhan Balqybektiń qyzyq paıymy bar: astekterdiń shekten tys kitap oqýy men kitapta jazylǵanǵa rııasyz senýi tutas halyqtyń, tipti órkenıettiń túbine jetti deıdi aqyn. Astekterdiń qandaı kitap oqyǵany, kitapta ne jazylǵany qyzyqtyrsa aqynnyń shyǵarmashylyǵymen tanysyp, maqalasyn taýyp, oqý esh qıyndyq týdyrmaıdy dep oılaımyz.
Ári oqymaýǵa sebep joq!
Endi ózimizdiń aıtpaq oıymyzǵa oralaıyq. Ańyzdaǵy astekterdiń áfsanasyna qarsy argýment retinde emes, aǵartýshylyq turǵysynan alǵanda biz «Adamzatty kitap qutqarady!» degen ustanymda bolýymyz kerek, árıne. Marqum aǵa-dosymyz Ámirhan da ádebıet týraly ádemi áńgimesiniń túıinin kitap oqýǵa úndeýmen aıaqtaıtyn. Negizi, kitap oqý – (jalpylama túsinikte muny aqparat alý dep túsingen abzal, bul týraly eń sońynan bir emeýrin tanyta ketermiz...) izgiliktiń belgisi ekeni anyq.
Biraq biz osy joldardy jazyp otyrǵanda bir salmaqty saýaldyń jaýabyn taba almaıtynymyzdy bilip, qynjylyp qaldyq. Kóńilge kirbiń túsirgeni myna bir derek: Qazaqstanda qolyna kitap almaıtyn adamdardyń úlesi 43 paıyzǵa jetip qapty... Naqty aqparat kózi Almatydaǵy Ulttyq kitaphana júrgizgen áleýmettik saýalnamadan shyǵyp otyr. Sál eskirgen shyǵar, biraq 2-3 jyldyń júzinde oqýǵa qushtarlar legi kóbeıip ketti degenge senbessiz endi. Jeke basymyz kerisinshe, oqyrman azaıyp barady degenge kóbirek nanyńqyraıdy...
Iá, oqymaýǵa sebep joq!
«Kitap oqylmaıdy! Oqyrman azaıdy!» dep úkim shyǵarýǵa erte. Oqyrman bar. Kitap oqylady. Siz suraqty basqasha qoıyńyz: «Kimniń kitaby oqylady, oqyrman talǵamy qandaı?» dep. Áıtpese, nanymyzdy adalynan taýyp jep otyrǵan tutas salaǵa kúıe jaqqan bolasyz. Mysaly, bizdiń turaqty tirkeýde turatyn 18 myńnan asa oqyrmanymyz bar. Olardy belinen bir syzyp, kitap oqymaıtyndar kóp degen ádiletti bola qoıar ma eken?» deıdi bizdiń oıymyzǵa qarsy ýáj aıtqan Almaty qalasy ortalyqtandyrylǵan kitaphana júıesiniń Jambyl atyndaǵy jasóspirimder kitaphanasynyń meńgerýshisi Ǵazıza Qudaıbergen. Taǵy bir derek: «Almatydaǵy Ulttyq kitaphanaǵa keletinder sany jylyna eki mıllıon oqyrmannan asady.
Olardyń ishinde «vırtýaldy oqyrman» mıllıonǵa jýyq. Kelýshilerdiń 12,5 paıyzy – ǵalymdar, 5,5 paıyzy – qyzmetkerler, 77 paıyzy – stýdentter, al 5 paıyzyn basqa sanattaǵylar quraıdy...». Bálkim, biz osy sanaqtaǵy 5 paıyzdyń úlesiniń azdyǵyna qarap ýaıym jeıtin shyǵarmyz. Bolmasa, ǵalymnyń derek izdep, stýdenttiń tanym izdep kitaphana jaǵalaýyna qýanyp otyra berý de kúlkili...
Sonda kitapty kim oqıdy ózi? Bizdińshe, kitapty tárbıeli adam ǵana oqıtyn sııaqty. Ras, myna zamanda bilimsiz adam joq. Biraq bilimdi bolý degenińiz tárbıeli ekendigińizdiń ólshemi emes qoı. Naqtylaǵanda, kitap oqyrmandy tárbıeleıdi. Oqysa, árıne...
Demek, oqymaýǵa sebep joq!
Bizdiń býynnyń balalyq shaǵy Berdibek Soqpaqbaevtyń «Meniń atym Qoja» kitabymen ótti. Tárbıe quraly da sol boldy. «Túbi adam bolatynymyzǵa» senimdi edik. Biz, tipti «Myń bir túndi» tyǵylyp oqysaq ta, tárbıelik mánin uǵyppyz. Jáne kitap oqýǵa barlyq múmkindik bar qazir. Túptelgen qaǵazdy qomsynsańyz, smartfonǵa tolyǵymen júktep alyp, saýsaqpen túrtseńiz jetip jatyr. Demek, oqymaýǵa sebep joq!
P.S. Jalpylama túsinikte kitap oqý degenimiz – aqparat alý ǵana! Al aqparatty senimdi derek kózinen alǵanyńyz ońdy. Tańdaýsyz, talǵaýsyz aqparattyń zııany tutas órkenıettiń túbine jetkeni jaıly joǵaryda aıttyq. Kitap, eń bolmasa «Egemen Qazaqstandy» oqyńyz. Baspasózge jazylý naýqany aıaqtalýǵa jaqyn qaldy...
...Báribir, oqymaýǵa sebep joq!
Qalmahanbet MUQAMETQALI, «Egemen Qazaqstan»