Esimi tutas elge jaıylmasa da, óziniń týǵan jeri, aýyly umyta almaıtyn jandar bolady. Bul týraly Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda da naqty aıtyldy.
Maqaladaǵy «Árbir ólkeniń halqyna sýyqta pana, ystyqta saıa bolǵan, esimderi el esinde saqtalǵan birtýar perzentteri bar. Týǵan jerge degen súıispenshilik... Týǵan elge – Qazaqstanǵa degen patrıottyq sezimge ulasady» degen sózderi Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Kúrshim aýdanynyń Qoıtas degen aýylynda týǵan, Uly Otan soǵysyna qatysyp, erlik kórsetken, soǵystan keıin sharýashylyqty qalpyna keltirý isinde elge úlgi bolǵan Aqmysh Qaıshantaevty eske salǵandaı bolady. Aqmysh aqsaqaldyń ómirden ótkenine jarty ǵasyr toldy. Biraq erdiń esimi umytylǵan joq, aǵa urpaq ókilderi bas qosqan jerde Aqmysh týraly áńgime áli de aıtylady.
Buǵanasy qatpaǵan bala 4-synypta oqyp júrgende-aq aýyr jumysqa jegiledi. Aqmysh eńbekten qashqan emes, sonyń arqasynda aýzyn ajdahadaı ashqan ashtyqtan aman qalady, kommýnıstik partııa qataryna ótedi, jańa uıymdastyrylǵan Qoıtas kolhozynyń tóraǵasy bolady. Qazaq dalasyn sansyratqan 30-jyldardan keıin soǵys bastalady da, ol 1942 jyly 13 sáýirde maıdan dalasynan bir-aq shyǵady. 1942 jyly 25 qarashada Lenıngrad qalasy úshin shaıqasta A.Qaıshantaev sol aıaǵynan jaralanady. Emdelgennen keıin 1944 jyly maýsymda Keńes Odaǵynyń Joǵarǵy Bas qolbasshysy I.V.Stalınniń buıryǵymen 310-atqyshtar dıvızııasy quramynda qurylǵan 1082-atqyshtar polkine aýystyrylady. Oq qarsha boraǵan, ár qadam saıyn ajal aldynan qarap turǵan soǵysta jaýyngerdiń ár batyl qımyly erlikke para-par edi.
310-Novgorod Qyzyl Týly atqyshtar dıvızııasynyń komandıri polkovnık N.V.Rogovtyń jaýyngerlik estelikteriniń úzindileri qazaq balasynyń batyldyǵy men batyrlyǵyna kýá ispettes. «...1945 jyly 3 mamyrda jol boıyndaǵy Vollın qalasyn azat etý kezindegi urystardyń birinde qyzyl áskerler A.Qaıshantaev pen K.Plotnıkovqa jaýdyń atqylaýshy núktesin joıý týraly buıryq berildi. О́ıtkeni nemis pýlemeti atqyshtar rotasyna kedergi boldy. Qyzyl áskerler qoıylǵan mindetti joǵary kásibı deńgeıde oryndap shyqty. K.Plotnıkov ǵımarattyń birinshi qabatyn qol granatamen alsa, A.Qaıshantaev óziniń jeke qarýymen jaýdyń 3 soldatynyń kózin joıdy. Ekinshi Belarýs maıdanynda Vollın qalasyn (Germanııa) basyp alý urystarynda kórsetken erlikteri úshin 310-Novgorod Qyzyl Týly atqyshtar dıvızııasy 1082-atqyshtar polkiniń qyzyl áskerleri A.Qaıshantaev pen K.Plotnıkov «Eren erligi úshin» medalimen marapattaldy» dep jazady dıvızııa komandıri N.V.Rogov.
A.Qaıshantaev – keskilesken shabýyldarmen Berlınge deıin jetip, jeńisti fashıstik Germanııa jerinde qarsy alǵan jaýynger. Ol soǵystan keıingi jyldary Kúrshim aýdanynyń Kamyshyn (Quıǵan) aýyldyq keńesiniń tóraǵasy bolyp taǵaıyndaldy. Yńyrshaǵy aınalǵan aýyr kezeńde keńestik sharýashylyqty qalpyna keltirip, ilgeri júrgizý ońaı boldy deısiz be? Beınetke pisip ósken Aqmyshtyń aınalasyn úıirip áketetin minezi bar edi ári ózi damyl kórmeıtin eńbekqor bolatyn. Mine, osyndaı tabandy jigit 1947 jyly «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattaldy. Biraq balalyq qıyn kúnder, ashtyq-joqshylyq, maıdandaǵy qar jastanyp, muz tósengen jyldar, aýyr jaraqaty, soǵystan keıingi tynymsyz eńbek Aqmysh aǵamyzdyń densaýlyǵyna zardap tıgizbeı qoımady. 1953-1954 jyldary densaýlyǵyna oraı jeńil jumystarǵa aýysýyna týra keldi. Týǵan halqynyń beıbit ómiri men Otanynyń ósip-órkendeýine aıanbaı qyzmet etken ardager 1968 jyly qańtarda ómirden ozdy.
«Aǵa, maıdanda qalaı soǵystyńyz?» dep suraıtyn edik. «Áı, qaraqtarym-aı, soǵys degen kıno emes. Eki jaq ta boratyp atyp jatady. Kimniń oǵy tıip, kimniń oǵy tımegenin kim biledi? Al tylda eńbek etip, jeńis úshin bárin bergen adamdardyń eńbegi soǵystan kem bolǵan joq» deıtin», dep eske alady Aqmysh aǵasy jaıynda Qazaq KSR oqý-aǵartý salasynyń úzdigi, uzaq jyl mektep basqarǵan ulaǵatty ustaz Keńesbek Qurmanǵalıev.
Aqmysh atamyz ben Qazıza ájemiz alty bala tárbıelep ósirdi. Qazir Qaıshantaev áýletinen taraǵan urpaq qoǵamnyń barlyq salasynda áke salyp ketken izgilikti jolmen adal eńbek etip keledi.
Otan úshin aıanbaǵan, týǵan jerdi túletý úshin qajyrly qaırat etken erlerdi umytpaı, olardyń esimin bolashaq urpaqqa jetkizýge mindettimiz. Sonda keler urpaq ta erlik pen eńbekke qurmetpen qaraıtyn bolady.
Qabdirahym AITQALIEV, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty О́SKEMEN