Ońtústik Qazaqstan oblysynyń osydan 21 jyl burynǵy ekonomıkalyq-áleýmettik ahýalyn búgingi kúnmen salystyrsaq, qaı turǵyda bolsyn damýdy, qarqyndy ósimdi baıqaımyz.
Qala, aýyldardyń aýmaǵy ulǵaıyp halyq sany kóbeıýde. Jer ıgerý, aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý baǵytynda kooperatıvter qurylyp, shaǵyn jáne orta bıznes damýda. Osyǵan baılanysty turǵyn úı, áleýmettik nysandar qurylysy sońǵy jyldary qarqynyn údete túsken. Ekonomıkalyq damý, demografııalyq ósim syndy kóptegen oń ózgerister oblystyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysyn qaıta qaraýdy qajet etken-di.
Sońǵy jyldary jıi aıtyla bastaǵan bul máseleniń sóz júzinde qalmaı túbegeıli sheshimin tabýyna Elbasy N.Nazarbaevtyń bıylǵy «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty halyqqa arnaǵan Joldaýy negiz bolǵany anyq. Elbasy Joldaýynda Memlekettik ákimshilendirý kezinde kásipkerler men turǵyndardyń shyǵyndaryn qysqartýǵa baılanysty jumystardy jalǵastyrý qajettigi, eńbek naryǵynyń tıimdiligin qamtamasyz etip, árbir adamnyń óz áleýetin iske asyra alýy úshin jaǵdaı jasaýdyń mańyzy zor ekendigi aıtylǵan bolatyn. Osy oraıda, 2018 jyldyń 16 aqpanynda Saryaǵash jáne Maqtaaral aýdandarynyń ókildi jáne atqarýshy organdarynyń aýdan aýmaǵyn bólý jolymen aýdandar qurý, olarǵa ataý berý, ákimshilik ortalyqtary men shekaralaryn belgileý týraly birlesken sheshimderi qabyldanǵan bolatyn. Iаǵnı, Maqtaaral aýdanyn úsh aýdanǵa – Maqtaaral, Asyqata, Jetisaı, al Saryaǵash aýdanyn eki aýdanǵa – Saryaǵash, Keles dep bólip, burynǵy aýdan ortalyqtaryn qaıta qalpyna keltirý usynyldy. Aýdandardan kelip túsken usynys altynshy shaqyrylymdaǵy oblystyq máslıhattyń HH sessııasynda qaralyp, depýtattar tarapynan qyzý qoldaý tapty.
Osydan 21 jyl buryn, ıaǵnı 1997 jyly 24 sáýirde sol ýaqyttyń talabyna saı biriktirilgen aýdandardyń endi óz aldyna jeke shyǵýy jónindegi tarıhı usynysty turǵyndar ystyq yqylaspen qabyldaýda. Mysaly, óńirdegi halqy tyǵyz shoǵyrlanǵan jáne demografııalyq ósimi joǵary Maqtaaral aýdanynda turǵyndar sany búginde 304 684-ke jetken. Aýdanda 182 eldi meken, 1 qala, 3 kent jáne 20 aýyldyq okrýg bar. Turǵyndar Maqtaaral aýdanyn úshke bólý jónindegi sheshim Elbasynyń qoldaýyn tapsa, aldaǵy ýaqytta jeke shyqqan óńirlerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq hal-ahýaly jaqsara túsetinine senimdi.
Maqtaaral aýdanynan saılanǵan depýtat Sádý Bekenov ótken 21 jylda aýdanda atqarylǵan oń ózgeristerge keńinen toqtaldy. Mysaly, Maqtaaralda «ǵasyr jobasy» derlik birqatar qurylys nysandary paıdalanýǵa berilgen, Táýelsizdik kópiri salynyp, halyq aýdanǵa О́zbekstan arqyly qatynaý azabynan qutyldy. Maqtashylardyń aǵyn sý máselesi sheshildi. Kóptegen áleýmettik nysandar boı kóterdi. Jetisaı men Shardara qalalarynyń arasyn jalǵaıtyn jol salynýda. Depýtat óńirdegi osyndaı jetistikter Elbasy saıasatynyń nátıjesi ekenine toqtaldy.
Al, Saryaǵash aýdanynda búginde 326 915 halyq turady. Aýdan aýmaǵy 762 203 gektar. 154 eldi meken, 1 qala, 1 kent jáne 23 aýyldyq okrýgten quralǵan. Eki aýdan da О́zbekstannyń 10 aýdanymen shektesedi. Atalǵan qos aýdanda halyqtyń tyǵyz ornalasý sebebinen kásipkerlikti, aýyl sharýashylyǵyn óz deńgeıinde damytý úshin memleket tarapynan beriletin qoldaýlardy halyqqa sapaly jetkizý máselesinde túıtkilder bar. Shalǵaıda ornalasqan eldi meken turǵyndaryna der kezinde medısınalyq kómek kórsetý, aýdan ortalyǵyndaǵy aýrýhanalar men perzenthanalarǵa jedel jetkizý problemasy da joq emes. Ákimshilik-aýmaqtyq qurylymdy qaıta qaraýda osy syndy basqa da máseleler eskerilgeni anyq. Bul oraıda, halyq kútken tarıhı sheshimdi negizdeý úshin tıisti aýqymda sharalardyń júrgizilgenin jetkizgen oblys ákimi Janseıit Túımebaev usynys Elbasy tarapynan tolyq qoldaý taýyp jatsa, eki aýdandaǵy halyqqa memlekettik qyzmet kórsetý júktemesi azaıyp, bul ákimshilik aýmaqtaǵy barlyq baǵyttaǵy jumystardyń sapasyn kóterýge óz septigin tıgizedi dep esepteıdi.
Aldaǵy ýaqytta jańa qurylatyn aýdandarǵa ataý berý máselesi respýblıkalyq onomastıka komıssııasynyń qaraýyna usynylady. Maqtaaral aýdanynyń ákimshilik ortalyǵy – Myrzakent kenti, Asyqata aýdanynyń ákimshilik ortalyǵy – Asyqata kenti, Jetisaı aýdanynyń ákimshilik ortalyǵy – Jetisaı qalasy bolyp belgilenip otyr. Al Saryaǵash aýdanynyń ákimshilik ortalyǵy – Saryaǵash qalasy, Keles aýdanynyń ákimshilik ortalyǵy retinde – Abaı aýyly belgilendi. Bir aıta keterlik jaıt, Keles aýdany osymenen tórtinshi márte qaıta qurylmaq. Tarıhı derekterge júginsek, 1928 jyly qurylǵan Keles 1963 jyly taratylyp, Saryaǵash aýdanyna qosylǵan. 1969 jyly qaıta qurylǵan. 1988 jyly Keles ekinshi ret Saryaǵash aýdanynyń quramyna qosylyp, nege ekeni belgisiz, arada bar-joǵy bir jyl ótkende qaıtadan bólinip shyqqan eken. 1997 jyldyń sáýirinde Elbasynyń Jarlyǵymen aýdan úshinshi márte Saryaǵash aýdanyna qosylady. Endi mine, tórtinshi márte qaıtadan enshi alyp otyr.
Sessııany qorytyndylaǵan oblys basshysy máslıhattyń qabyldaǵan sheshiminen keıin Úkimet pen Prezıdent Ákimshiligine qujattar joldanatynyn, aýdandar Prezıdenttiń Jarlyǵymen qurylatynyn aıtty. Aýdandardy qaıta quryp, qosymsha shtattyq birlikter ashýdyń shyǵyny 15 mıllıard teńgege jýyqtaıdy eken. Onyń negizgi bóligin jergilikti bıýdjetten bólý kózdelip otyr.
Ǵalymjan ELShIBAI, «Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Qazaqstan oblysy