Muǵalim de, oqýshy da qat bolyp tur...

Oblystyq bilim basqarmasynyń málimetinshe, qazir bul maqsatta tıisti jumystar júrgizilýde. Grant taǵaıyndaý konkýrsynda áleýmettik jaǵdaıy tómen jáne arnaıy toptaǵy jastar, aýyl mektebin bitirgender, múmkindigi shekteýli jastardyń da múddesi eskerilgen. Sondaı-aq mektepterde keń jolaqty ınternet jyldamdyǵyn arttyrýǵa 184,4 mıllıon teńge qarjy bólingen. Qazir óńirdegi balabaqshalarǵa baratyn balalardy qabyldaýdy jedel júzege asyrý, 1-synypqa keletin oqýshylardy elektrondy júıe boıynsha tirkeý, biryńǵaı aqparattyq júıe, sıfrly bilim berý kontentin engizý sııaqty jańashyldyqtar júrgizilýde. Sonymen birge memlekettik qyzmet barysyndaǵy jumystardaǵy jedeldik, jańartylǵan ulttyq bilim berý málimetter bazasyn jasaý, ustazdardyń bos orny týraly T-hunter mamandandyrylǵan júıesi, Smart-mektep, zamanaýı elektrondy Teacher office, jedel aqparattyq júıe jáne ákimshilik-sharýashylyq qyzmetti josparlaý sııaqty 10 joba iske asyrylady. Nátıjesinde, ata-analar onlaın rejiminde ótinishterin joldap, balalarynyń oqý úlgerimin baqylaı alady. Ulttyq bilim berý málimetter bazasynda árbir mektep boıynsha derek qory jınaqtalady. Josparlanǵan jobalardy tıisti tehnıkalyq jabdyqtarsyz júzege asyrý múmkin emes.

Bári de jaqsy-aq. Biraq aýyl, aýdan ortalyqtaryndaǵy mektepterde oqýshy sany azaıýda, kerisinshe, muǵalim sany kóp. Aýyldaǵy mektepte oqýshy joq bolsa, muǵalim kimge sabaq bermek? Oılanarlyq másele. Jyl saıyn oblys ortalyǵyndaǵy peda­go­gıkalyq kolledj ben ýnıversıtet bi­tirgen túlekterdiń aýyl, qalalar­daǵy mektepterge ornalasýy jaıynda júrgiziletin naqty málimetter syzbasy jasalýy qajet. Mysaly, «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy júzege asyrylǵan 2009-2015 jyldarda oblys mektepterine 2770 muǵalim keldi. Olar qazir qyzmet etip júr me?..

– Matematıka men aǵylshyn tili pánderi boıynsha jaǵdaı belgili, – deıdi oblys ákimi B.Baqaýov. – Kez kelgen adamnyń bul mamandyqty alyp ketýge múmkindigi jetpeıdi. Al bastaýysh synyp muǵalimderiniń jetispeıtini túsiniksiz. Bıyl bastaýysh synyp boıynsha – 63, matematıka boıynsha – 57 jáne aǵylshyn tilinen 50 pedagog jetispeıdi.

Bul rette oblys ortalyǵyndaǵy bastaýysh synyp muǵalimderin daıar­laıtyn B.Ahmetov atyndaǵy kolledj ben pedagogıkalyq ýnıversıtet basshylyǵy pán muǵalimderiniń jetispeýine taldaý jasaý kerek shyǵar. Bilim basqarmasynyń má­li­me­tinshe, qazir oblysta 29 mektepti oń­taılandyrý kútip tur. Olardyń 11-in jabý, oqýshylar sany 5 balaǵa jetpeıtin 15 mektepti jabý, 18-in qaı­ta qurý da usynyldy. Oblystyq bilim basqarmasynyń burynǵy basshysy Baqyt Bekseıitova byltyr aýyldardaǵy 25 mektep dırektorynyń orny bos turǵanyn, mysaly, Jas­qaı­rat, Tegistik aýyl­darynda, Shar­baqty aýdanynyń She­giren, Vo­lo­darskaıa, Nazarovskaıa, Ýspen aý­danynyń Qarataı, Kova­levskaıa jáne Maı aýdanynyń Ma­laısary, Abaı mektepterinde dırektorlar taǵaıyndalmaǵanyn jáne bul oryndar uzaq merzimde bos turǵanyn jetkizdi. Muǵalim bar. Biraq atalǵan mektepterde bala sany óte az. Oblysta aýylda da, qalada da úsh aýysymdy mektep máselesi múlde joq, óıtkeni aýyldarda bala sany azaıyp barady, ár synypta 5-6 oqýshy, birdi-ekili muǵalimmen qalǵan. Oqý bitirip kelgen jas muǵalıma eriksiz qalaǵa qaıtary sózsiz.

Oblys ákiminiń orynbasary Meıram Begentaevtyń aıtýynsha, óńirde 96 myńnan astam oqýshy 387 mektepte bilim alýda, al onyń 251-i shaǵyn mektepter. Aýyl ákimderi shaǵyn mektepterdi saqtap qalýdy ótinedi. Qazirgi másele – shalǵaı aýyl­dardan qatynap oqıtyn balalardy mektepke jetkizý, 20 shaqty oqýshysy qalǵan shaǵyn jabdyqtalǵan bastaýysh synyptary bar mektepterdi saqtaý men muǵalimderdiń eńbekaqysyn tóleý jaıy.

Bilim basqarmasynyń málimetinshe, bala sanynyń jetispeýine baılanysty 13 bastaýysh synyp, 2 negizgi mektep jáne Shaldaı mektep-ınternaty jabyldy. О́ńirde 251 shaǵyn keshendi mektepte bar-joǵy 16 myń­nan astam oqýshy bilim alady. Mysaly, Ekibastuz qala­synyń Qurylysshy aýyl­yn­- daǵy mektepte 2 oqý­shy oqyp, 9 adam jumys is­tese, Aqsý qalasynyń Tórt­qudyq aýylyndaǵy sha­ǵyn ortalyqta 3 bala ǵa­na qalǵany anyqtalǵan. Sapa­ly bilim, jahandyq jańa­shy­ldyq týraly aıtýdyń ózi muń. Shaǵyn mektepter oqýshylaryn jınap aýdan ortalyqtarynda ınternat ashý máselesi áli kúnge deıin kidirip tur. Byltyr óńirdegi aýdan ortalyǵy Aqtoǵaıda ashylǵan bilim berýdiń jańa­shyl úrdisterine saı jab­dyq­talǵan, jarqyraǵan, barlyq jaǵdaıy jasalǵan ınternatqa bar-joǵy 9 oqýshy ǵana kelipti. Shal­ǵaı aýyldarda turatyn ata-analar balalaryn ın­ternatqa bergileri kelme­gen. Aýyl balasynyń sha­ǵyn mekteptegi bilim deń­geıi tómen. Aýyl, aýdan ákim­dikteri shaǵyn mektepter ja­b­ylmaýdyń ornyna, bala­lar­dyń durys bilim alýyna qoldaý jasap, bos qalǵan aýyldaryna ońtústikten el kóshirýdiń tıimdi joldaryn oılastyrǵandary jón sııaqty.

Ekibastuz qalasy men qala aý­ma­ǵyn­daǵy aýyldar 129 ustazǵa muqtaj. Bas­­qa da mysaldar jetkilikti. Eli­mizde qabyldanǵan «Dıp­lo­mmen – aýyl­­ǵa!» baǵ­­dar­­la­­ma­synyń qalaı júzege asyp jat­qany osy mysaldan kó­ri­nedi. Oqý bitirgen mamandar daıyn úı men ákimdikter usyn­ǵan jeńildikter bolsa ǵana aýylǵa barady.

Ekinshiden, óńirdegi mektepterdi bitiretin túlek­terdi UBT-ǵa qatysýǵa yntalandyrý qajet. Aýdan-qala ákimderine mektep túlekterin UBT-ǵa qatystyrý kerektigi únemi eskertiledi. О́ıtkeni jyl saıyn mektep bitirer kezde UBT-ǵa qatyspaıtyn óńir túlekteri alys jáne j­a­qyn shetelderge oqýǵa atta­­nady. Byltyr 11-synyp­ty bitiretin óńirdegi 3738 oqý­shynyń 2676-sy nemese 71,5 paıyzy ǵana testileýge qatysqan. Negizi, UBT-ny tek qana elimizdiń joǵary oqý oryn­daryna túskisi keletin tú­lek­ter ǵana tapsyrýǵa min­detti delinedi. Mysaly, Ýs­pen aýdanynda byltyr mek­tep bitirgen túlekterdiń 52 paıyzy ǵana UBT-ǵa qatysqan. Aýdan Reseımen she­karalas bolǵandyqtan, mek­tep bitirýshiler sol jaq­qa jol tartatyn kórinedi. Ob­lystaǵy bilim berý sala­syna bólingen qarajat 61,6 mlrd teńgeni quraıdy. О́ńir­de orta bilim mazmunyn jańartý aıasynda «Nazarbaev zııatkerlik mektebi» derbes bilim berý uıymyna q­a­rasty pedagogıkalyq she­berlik ortalyǵynda 2 myń­daı muǵalim daıyndyq kýrsy­nan ótti. Muǵalimderge árb­ir sanat úshin memleket tarapynan eńbekaqyny arttyrý maqsatyndaǵy qar­jy­landyrý qarastyrylýda. Sanatqa laıyq bolý úshin atestattaýdan ótkizý barysynda portfolııa túrinde tom-tom qaǵaz jınaıtyn. Endi jańa teh­nologııa nátıjesinde ustaz­dar jeke kýáliginiń kó­shir­mesi men ótinishin berse jetkilikti. Aqparatty ult­tyq málimetter bilim be­rýdiń bazasynan alady. Bul qa­ǵaz­bastylyqtan arylta­dy. Jazǵy ýaqytta bas­taý­­ysh synyp, qazaq tili j­á­­ne aǵylshyn tili, fızı­ka, matematıka, bıologııa, hı­mııa, ınformatıka, geo­gra­­fııa, Qazaqstan tarıhy jáne dúnıe júzi tarıhy pánderiniń muǵalimderi bi­lik­­tiligin arttyrdy. Bi­raq, onyń nátıjesi baı­qal­maýda. Osy rette ob­lys ákimi mektep­tegi mu­ǵa­limder izdeýdi jáne oń­tú­s­tikten keletin qonys aý­darýshylardyń otbasyl­a­ry arqyly mekteptegi bala sa­nyn toltyrý jáne olarǵa jaǵ­daı jasaý bastamasyn je­del qolǵa alýdy tapsyrdy.

Farıda BYQAI,

«Egemen Qazaqstan»

Pavlodar oblysy