Ábish Kekilbaıuly. Ázelgi muratynan aınymaq emes (úzindi)

Burynǵy uzaq merzimdi dogma endi ýaqytsha ústemdik quratyn ótpeli dogmalarmen oryn almasýda. Qysqasy, azamattyq sana qalyptasqan qaǵıdalar ústemdiginen aryla almaı otyr. Adam bitken bankterde óz esepterin ashyp, bızneske óz aksııasyn salyp, óz qaltasyna eshkimge qol suqtyrtpaı ózi ıe bolýǵa tyryssa da, ómirde bolyp jatqandarǵa baılanysty óz kózqarasyn túıip, óz pikirin qalyptastyrýǵa sonshalyqty yntaly emes. Kóbine kóp bas­qalardyń yǵynda ketýge beıim. Ekonomıkalyq eman­sıpasııa ózine sáıkes áleý­mettik-moraldyq, rýhanı-kóz­qarastyq emansıpasııaǵa ulasa almaı keledi.

Bizdiń ǵasyrdaǵy elektro­nıkalyk, qaıta qarýlaný adam tirshiligin qaıtadan to­byrlandyryp bara jat­qan­daı. Úıinde ońasha otyryp ta, ıin tiresken kóshedegi kóp­­shiliktiń arasynda júr­­gendeı, basqalardyń yqpa­­ly­nan qutyla almaısyń. Kez kelgen telefon shyl­dy­ry seni úıińe órt tıgen­deı, esi­gińdi ury qaǵyp tur­ǵan­daı ábigerlendire alady. Kim kó­ringen jeke ómi­­­rińe qol suǵyp, kóńil kúıiń­di kúızeltip, aryń­dy saý­daǵa salyp, kóz­qa­rasy­ńa­ qy­sym, adamdyq kúsh-ji­ge­ri­ńe zorlyq-zombylyq jasaı alady. Syrt qaraǵanda de­mokratııashyl kóringen usy­nystardyń ar jaǵynda da: «Bizdi qolda. Olaı etpe, bylaı et!» – degen áleý­mettik ozbyrlyq qylań be­redi. Quddy bir tómennen ne qaptaldan bopsalaý jo­ǵa­rydan bopsalaǵandaı emes, áleýmettik qysymǵa jatpaıtyndaı. Qaıtken kúnde de, bizdiń zamandasymyzdyń ózimen ózi qalyp, óz jaǵdaıyn ózi oılanyp, ne istep, ne qylatynyn, eshkimniń aralasýynsyz, ózi anyqtap alýyna jaǵdaıy qalmaı, ýaqyty jetpeı barady. Sondyqtan kóbi ne kerektiń bárin ıemdenip otyryp, muqtajdyqtan, kim kerektiń bárin taýyp otyryp, jalǵyzdyqtan aryla alar emes.

Jurttyń ortasynda jú­rip jurttyń bári jalǵyz­dyq­tan japa shegýde. Paradoks. Biraq shyny solaı. Syrla­sar­ǵa dos, aqyldasarǵa aǵa­ı­yn joq. Onyń esesine to­by­ryna ilestirip áketkisi ke­­letin top kóp. Sondyqtan da dástúrli kollektıvızmnen góri shynaıy plıýralızm kóbirek keregip tur. О́ıtkeni topshyldyq adamnyń jeke pikiri men jeke basynyń múddesin basa-kókteıdi. Al plıý­ralızm alýan pikir ıe­leriniń arasynan ózińe uqsas pikirles izdetedi. Jeke basyńnyń qadiri men pikirin eshkim ezip-janshymaıdy. Endeshe osyndaı qaltqysyz suhbattas, qaıaýsyz pikirlestiń ornyn tek kitap qana toltyra alady. Ony oqyp otyryp, tek óz zamandastaryń men otandastaryń ǵana emes, jalpy adamzattyń búgingi jáne burynǵy urpaqtarynyń ómir tájirıbeleri men kóz­qa­rastarymen tanysyp, óz oılaryń men sezimderińdi óz­ge­lermen salystyryp, óz jan dúnıeńdi óziń elep-eksheleı alasyń. Adam jady men abyroı-na­mysyn kózdiń qarashy­ǵyn­daı saqtap, ar-ujdany men sezimin aıalaı syılap, aqyly men tájirıbesin úzdiksiz baıy­­typ, ádebıet áýel bas­tan­ bergi ámbege ortaq jana­shyr, ámbege ortaq ustaz mańyzyn odan ármen nyǵaıta bermek. Sol arqyly ázelden bergi kıeli mereıine qylaý tú­sir­meı, múltiksiz saqtap qala almaq.

Olaı bolatyny túsinikti. ...Adamzat izgilik pen jaqsy­lyqqa, adamgershilik pen gýmanızmge úzbeı tyrysý arqyly ǵana jer betinde ózin-ózi saqtap qala alyp otyr. Ádebıet te tek solaı etken jaǵdaıda ǵana adamdar yqylasyn aqtaı alady. Ázelden ádebıettiń peshe­nesine jazylǵany sol.

Ábish KEKILBAIULY