Baýyrlastyq bastaýlary Nevshehırde «Qazaqstan» býlvary ashyldy

Qarashanyń 29-y kúni Parlament Senatynyń Tóraǵasy Q. Mámı bastaǵan qazaqstandyq delegasııa Túrkııanyń kóne eskertkishterge baı Nevshehır provınsııasyna ushyp keldi. Nevshehır provınsııasynyń gýbernatory A.Savashpen bolǵan kezdesýde qazaqstandyq delegasııanyń basshysy túrkııalyq baýyrlardyń qonaqjaılyqtary úshin alǵys bildire kelip, ejelgi órkenıettiń otany sanalatyn óńirdegi mádenı jaýharlardyń qaı-qaısysy da adamzat balasy úshin baǵa jetpes baılyq bolyp tabylatynyn jetkizdi. Tarıhy, tili men dini, má­de­nıeti men óneri ortaq baýyrlas túrik eli biz úshin dáıim ystyq bolyp qala beredi. Qazaq eli egemendik alǵannan keıin qysqa ýa­qyt ishinde Qazaqstannyń táýel­sizdigin alǵashqy bolyp Túrkııa­nyń tanýy qazaq pen túrik jur­ty­nyń bir-birine degen dostyq peıili men adaldyǵynyń taǵy bir kórinisi edi. Al búginde eki eldiń ara­syndaǵy san-salaly baıla­nys­­tarymyz qarqyndy damyp, strategııalyq áriptestik deń­geıi­ne kóterilip otyr. Q.Mámı óziniń sózinde mundaı oń úrdiske tarıhy kóne dáýirden bastaý alatyn Nevshehır óńiriniń de qosyp jatqan ózindik úlesi mol ekenin atap ótti. Túrkııada birinshi bolyp qalanyń ortalyq kósheleriniń birine Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev esiminiń berilýi – osynyń aıqyn aıǵaǵy bolyp tabylady. О́z kezeginde elimizdiń rýhanı ortalyǵy – Almaty kósheleriniń biri Túrkııanyń 90-shy jyldardaǵy Prezıdenti Turǵyt О́zaldyń esimin ıelendi. Qazaqstan Túrik Res­pýblıkasyn ekonomıkalyq áleýe­ti zor, álemdik sahnada bedeli jo­ǵary, qarqyndy damyp kele jat­qan memleket dep tanıdy. Bul jetistikke jetýde týrıstik áleýe­ti jóninen Túrkııanyń jetekshi aımaqtarynyń biri – Nev­she­hır­diń de mańyzdy oryn alatyny sózsiz. Bul rette A.Savash basqaryp otyrǵan óńirdiń týrısterdi tartý men olarǵa barynsha qolaıly jaǵdaı jasaýdaǵy, osynda or­na­lasqan tarıhı eskertkishterdi saq­taýdaǵy baı tájirıbesimen tanysyp, úırený qazaqstandyq tarap úshin qashanda qyzyqty ekeni atap kórsetildi. Sondaı-aq Nevshehırdiń Qazaqstan qala­la­ry­nyń birimen baýyrlas­tyq baılanystaryn ornatýǵa bar­lyq múmkindikter bar ekeni de aıtyldy. Eki el arasyndaǵy yn­ty­maqtastyqtyń mańyzdy baǵyt­tarynyń biri – mádenı-gýmanı­tar­lyq saladaǵy qatynastar ekeni nazardan tys qalmady. Máselen, aıtar bolsaq, bú­gingi kúnge deıin túrik tiline 35-ten astam qazaq tilindegi týyn­dylardyń aýdarylýy shyǵarma­shy­lyq baılanystardyń munan keıin de úılesimdi jalǵasa beretinine sendiredi. Olardyń ishinde Abaı men Jambyldyń, Maǵ­jan men Muhtardyń, sondaı-aq qazaq ádebıetiniń qazirgi ókil­derinen Ábish Kekilbaev, Oljas Súleı­me­nov, Muhtar Shahanov sııaqty qalamgerlerdiń eńbek­teri erekshe oryn alady. Sony­men qatar, Elbasy kitap­ta­ry­nyń túrik oqyr­mandaryna jetýi osy salada jemisti jumystyń jalǵasyn taýyp jatqanyn aı­ǵaqtaıdy. Tek qana aýdarma salasy ǵana emes, taraptar ortaq tarıh, ádet-ǵuryp, mádenıet pen til bir­tu­tastyǵyn qamtıtyn gýmanıtar­lyq salalarda da kóptegen birlesken jobalardy júzege asy­rý­da. Bul ıgi dástúrdi jalǵastyrý maqsatynda búginde TÚRKSOI, Túrki akademııasy, Aqsaqaldar keńesi tárizdi zamanaýı jobalar aıasynda da jemisti ynty­maq­tastyq damyp keledi. Sonyń bir dáleli retinde jaqynda Astanada TúrkPA-nyń Áleýmettik, mádenı jáne gýmanıtarlyq máseleler jónindegi komıssııasynyń oty­ry­sy ótip, «Bilge-Qorqyt» baǵ­dar­lamasynyń jobasy qarasty­ryl­ǵany tilge tıek etildi. Bul túrki tildes elder azamat­tary­nyń keleshekte mádenı, bilim, ǵylym, tehnologııa salalarynda jan-jaqty bilim alýyna, sondaı-aq baýyrlas halyqtardy jaqyn­das­tyryp, ortaq tarıh, til men mádenıetti jandandyrýǵa jasal­ǵan biregeı joba bolyp otyr. Kezdesýden keıin qazaq­stan­dyq ókilder óńirdiń tarıhı-má­de­nı oryndary men kórikti jerlerin aralady. Nevshehırdiń ejelgi tarıhy onyń Nıssa, Mýshkara ataýlaryn alǵa tartady. Kóne zamanda negizin hetter qalaǵan shahardyń Rım men Vızantııa qol astynda myń jyldan astam bol­ǵanyn aıǵaqtaıtyn tańbalarmen qatar, 1071 jyly seljuqtar ıeligine ótkenin, odan keıin 1308 jyly mońǵol ılhandary ıemdengenin tarqatatyn tarıhtyń ótken izderinen Qaramanoǵullary men Dhýlqadyroǵullary bas­qar­ǵan kezeńniń de keskinderi kertilmeı jetken. Qalany HVI ǵasyr­dyń basynda osman túrikteri jaýlap alǵany, XVII ǵasyrda Mýshkara ataýynyń Nevshehır bolyp ózgergeni sııaqty derekter ta­rıh­tyń tylsym syrynda áli de arshylmaǵan jahuttar mo­lynan kezigetinine ılan­dy­ra­dy. Qalanyń qasyndaǵy Kappadokııa syndy áıgili jerasty shaha­ryn kórýge Jer sharynyń túk­pir-túkpirinen jyl saıyn san­da­ǵan týrıster aǵylyp kelip jata­tyn kórinedi. Seljuq za­manynyń biregeı sáýlet týyndysy Kaııa meshiti men qala sıtadeli, XVIII ǵ. salynǵan Damat Ibrahım Pasha kesheni, taǵy sol sııaqty kóp­tegen tarıhı qundylyqtar Nev­she­hırdiń mádenı dáýletine álem qyzyǵýshylyǵyn oıatyp otyr­ǵa­ny taǵy shyndyq. Zertteýshi-ǵa­lymdar qala aýmaǵynan bir mezgilde 6 myń adam syıatyn 30-ǵa jýyq labırınt taýyp, túrik ór­ke­nıetiniń órisin keńeıtip tas­tap­ty. Bir ǵajaby, sol labı­rınt­terdiń búginde jurtshylyq al­taýy­na kirip, tamashalaı ala­tyn bolǵan. Endeshe, tarıhı eskertkishterin túgendep jatqan Qazaq eli úshin de bul jaqtan úırener úlgi­ler az emes sııaqty. Tarıhtyń ta­ǵy­lymyn taban asty etpeı, talaı urpaqqa ta­bys­tap kele jat­qan osy sha­hardaǵy bir kósheniń Qazaq eli basshysy esimimen ata­lýy da tegin bolmasa kerek. Q.Mámıdiń Túrkııaǵa resmı sapary barysynda Nevshehırdiń Orta­qı­sar aýdanyndaǵy týrıster óte kóp ótetin qıylysta «Qazaq­stan» býlvarynyń tusaýkeser rásimi ótti. «Qazaqstan» býl­varynyń lentasyn qııar tusta Tóraǵa: «Bul – sımvolıkalyq jaǵdaı», eki eldiń qarym-qa­ty­nasynda mun­daı tarıhı oqı­ǵa­lar­dyń bo­lýy zańdy da, óıtkeni biz týys­qan eldermiz. Osyndaı she­shim qabyldaǵan túrik aza­mat­taryna rızashylyǵymyzdy bildiremiz», dedi. «Qazaqstan» aty berilgen býl­vardyń uzyndyǵy 8,5 sha­q­yrym. «Bul – biz úshin úlken qýa­nyshty jáıt. Qazaq-túrik yn­ty­maqtastyǵyn damytýǵa qosqan úlken úlesimiz bolyp tabylady», dedi tusaýkeserde Ortaqısar aýdanynyń meri Álı Ihsan. Osy kúni keshkisin Ankarada Parlament Senatynyń Tór­aǵa­sy Qaırat Mámı Túrik Respýb­lıka­sy­nyń Prezıdenti Abdolla Gúl­men kezdesti. Onyń sońy Qazaq eli Táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵy qurmetine uıymdas­ty­rylǵan qa­byl­daýmen, «Me­rıot» qonaq úı­in­de qazaq­stan­dyq óner sheber­leri­niń qaty­sýymen ótken konserttik baǵ­darlamamen jalǵasty. Qarashash TOQSANBAI – Túrkııadan.