Muratyń halyq bolsa, aıyń jaryq bolady

Qaıǵysyz uıqy uıyqtatqan hanym-aı!                                                                                        Buqar jyraý   Birinshi syr: Qaıyrymdylyqtan asqan qasıet joq Onyń anasy ózinen góri ózgelerdiń jaıyn kóbirek oılaıtyn óte qaıyrymdy jan edi. Oǵan qosa halyqtyń qymbat qazynasy – aýyz ádebıeti­men aýyzdanǵandyqtan, ertegi men ańyz áńgimelerdi kóp biletin. Sol bilgenin baýyr eti balapanynyń qulaǵyna quıa berdi. Kip-kishkentaı aqquba qulyn­shaǵy da tyńdaýǵa qumar-aq. О́zi quımaqulaq. Ne aıtsa da qalt jibermeı qaǵyp alyp, anasynan estigenin ózimen tete oıyn balalaryna sol qalpynda aınytpaı aıtyp beredi. Kúnde keshkisin uıyqtar aldynda anasynyń ertegi aıtyp berýi bul es bilgeli bir úzilgen emes. Sol qalyptasqan qaǵıda boıynsha kezekti ertegisin aıtyp bolǵan anasy kúndegi ádeti­men kip-kishkentaı perzentin meıirlene aımalap: – Aınalaıyn botam, uıyqta endi, – dedi kórpesin qymtap. – Apa, taǵy bir ertegi aıtshy. – Ertegini kúnde tyńdap júrsiń ǵoı, men saǵan bir ańyz áńgime aıtyp bereıin. Jaraı ma, qulynshaǵym! – Jaraıdy, apa! – Jaqsylap uǵyp al. Bul ózi ańyz desek te, ómir­de bolǵan oqıǵaǵa kóbirek keledi. Al, tyńda. Kezinde qaıran anam aıtqan ańyz shertken syr bul. Ol eńsesin joqshylyq ezgen taqyr kedeı edi. Kúshi tasyp, aqyly asyp tursa da ómirdegi ádi­let­sizdikten joly bolmaǵan tepse temir úzetin jas jigit toıyp tamaq ishpeı, únemi túlkiqursaq bolyp júretin. Sol jigit sol kúni tipten ash edi. Qaltasyn qa­ǵyp, eń sońǵy tıyn-tebenine bir toıýdy arman­da­ǵan ol kóshede ótken-ketkenge alaqan jaıyp turǵan qaıyrshyny áýdem jerden kórip kele jatty. Ersili-qarsyly aǵylǵan adamdardyń arasynda qyzyldy-jasyldy kıinip, altynǵa malynǵan áıelder de, kıgen kıiminiń ózi bir qaralyq jigitter de bar edi. Alaıda, solardyń eshqaısysy qaıyrshynyń qalty­ra­ǵan alaqanyna tym bolmasa birer tıyn tastamaı, keýde kere kerdeń basyp óte berdi, óte berdi. Al, sińiri shyqqan kedeıdiń qaıyrshyǵa qaıyrylmaýǵa dáti jetpedi. Ol qaltasyndaǵy sońǵy tıyn-tebenin alyp, ashtyqtan kózi qaraýytyp, tizesi dirildep, qalt-qult etip qulaǵaly turǵan qaıyrshynyń kús basqan kúreń alaqanyna saldy. Sol sát ol kútpegen uly oqıǵa boldy. Kedeı ji­­git qınalǵanda túsinde aıan beretin Qyzyr ata­nyń sulbasyn kórdi. Aınala aıaq astynan jap-ja­ryq bolyp shyǵa kelgen qas-qaǵym sátte aspannan juldyzdaı aǵyp túsip, kedeı jigittiń qarsy al­dy­na tura qalǵan ol qaıyrshynyń ıyǵynan asyra oń qolyn alǵa sozdy. Sol sát quıryqty juldyzǵa uq­sa­ǵan qyzǵyltsary shuǵyla kedeı jigittiń kóz aldynan zý etip óte shyqty. Sol-aq eken Qyzyr ata­nyń sulbasy izim-qaıym joq boldy. Sol kúnniń ertesinde qaıyrshyǵa qaraılasqan kedeı jigit Qudaıdyń qudiretimen aıaq astynan at basyndaı altyn taýyp alyp, bir-aq sátte baıyp shyǵa keldi. Ertegi men ańyz áńgime aıtqysh ana Áljan bo­la­tyn. Anasy aıtqan sol ańyzdy kókiregine to­qyp alǵan sol kezde áli mektep esigin ashpaǵan búl­dirshin Nursultan, búgin ortamyzda aı mań­daıy jarqyrap júrgen jany jomart jaısań jan, búkil halyq saılaǵan Tuńǵysh jáne qazirgi Prezıdent Nursultan Ábishuly Nazarbaev edi.   Birinshi jyr: Ǵasyrdyń ǵajap oqıǵasy Tarıh úshin qas-qaǵymdyq qana sát 20 jylda 20 ǵasyrǵa júk bolatyn asýlardan asqan Táýelsiz Qa­zaqstannyń shejiresine altyn áriptermen jazy­lar aıtýly oqıǵalar az emes. Sondaı tarıhı kúnniń kóshin 1991 jyldyń on altynshy jeltoqsany bastap tur. Bul el tarıhyndaǵy eń baqytty kún, qutty kún. Sol kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik Táýelsizdigi týraly» Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Konstıtýsııalyq Zańyna qol qoıdy. Ata-babalarymyz ǵasyrlar boıy ańsaǵan asyl arman oryndaldy – ómirge táýelsiz Qazaq Eli keldi. Táýelsizdikke jetý qandaı qıyn bolsa ony saqtap qalý odan da qıyn. Basqarý júıesi jolǵa qoıylǵan baıaǵydan bar baı memleketti basqarý da ońaı emes. Al kúl-talqany shyǵyp qıraǵan, eko­no­­mıkasy qısaıyp qalǵan elde jańadan memleket qurý qııamettiń qyl kópirinen de qıyn ekeni anyq. Sol qıyndyqtan qııalap shyǵyp, Táýelsiz Qazaq memleketin qurý – taqyr jerde taý turǵyzǵanmen birdeı. Eline arqa súıegen Elbasy ózine tán kemel oıly kemeńgerlikpen táýelsiz memleket qurdy. Toqsan birinshi jyldyń sońynda taǵy bir tarıhı oqıǵa boldy. Ashhabadta basqosqan Qazaq­stan men Ortalyq Azııa memleketteriniń basshylary Táýel­siz Memleketter Dostastyǵyn qurdy. Sol májiliste Nursultan Ábishulynyń aldaǵyny kórip, alysty boljaıtyn kemeńgerligi taǵy da tanyldy. – Slavıan odaǵyna qarsy musylman memleketter blogyn qursaq, onyń sońy Balkan taýy men Karabahtaǵy qaqtyǵystan da asyp túsetin qasi­ret­ke aparady. Biz óz respýblıkamyzdyń turǵyn­daryn ǵana emes, Reseı men ózge memlekettegi qan­dastarymyzdyń da taǵdyryn, olardyń asy­ǵys, aǵat sheshimniń qurbany bolmaýyn oılaýy­myz kerek, – dedi Nursultan Ábishuly. Keńesip pishken ton kelte bolmaıdy degen osy. Osy áńgimeden soń Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev, О́zbekstan Prezıdenti I.Karımov, Tájikstan Pre­zıdenti R.Nábıev, Qyrǵyzstan Prezıdenti A.Aqaev Táýelsiz Memleketter Dostas­tyǵy quryl­ǵa­ny jaıly Ashhabad málimdemesine qol qoıdy. Ashhabad málimdemesi Keńestik keńistikte ǵana emes, búkil dúnıe júzinde jyly pikirler týǵyz­dy. Osy oraıy kelip turǵan ońtaıly sát, oń óz­ge­r­is­ti utymdy paıdalanyp qalýdy oılaǵan Nur­sul­tan bul odaqqa kórshiles slavıandar odaǵyn tar­týdy oılady. Alapat órt bolyp órshigeli tur­ǵan taıtalas otyn tutatpaıtyn eń tıimdi tásil osy edi. Sol sebepti de Nursultan Ashhabad málimdemesinde kóterilgen máselelerdi olarmen birlesip talqylaý úshin Al­ma­ty­da kezdesýdi usyndy. Bas­tap­qyda bul usynysqa kú­dik­pen qaraǵandar da boldy. Andreı Belyıdan qalǵan bir sóz bar: «Aqyldy adamdar yqpaldy bolady» degen. Bul joly da Nursul­tan­nyń aqyl-parasaty ús­tem­dik qurdy. Kóp oılanyp, kóp tolǵanǵan Elsın aqy­ry birqatar memleket bas­shy­larynyń kóshin bastap, Almatyǵa ushyp keldi. Sát­ti ótken kelissózderden soń Nursultan Ábish­uly jýrnalısterge bylaı dep habar­la­dy: «Al­dyn-ala muqııat daıyndalǵan qujat joba­lary jan-jaqty tal­qylan­ǵan­nan keıin Táýelsiz Memleketter Dostas­tyǵyn qurý jónindegi Kelisimniń hattamasyna burynǵy KSRO-nyń quramyna kirgen on bir táýelsiz memleketter basshylary qol qoıdy». On bir táýelsiz memleket basshylary qatysqan baspasóz máslıhaty aıaqtalysymen keńestik keńistik pen alys shet elderden kelgen uzyn sany alty júzge jýyq jýrnalıster óz elderine shuǵyl habarlar jóneltip jatty. Bárimiz bolmasaq ta, birazymyz kezinde TMD qurylǵan Almatydaǵy jıyndy kezekti bir bas­qosýdaı qabyldadyq. Sol kezdegi almaǵaıyp ýa­qyt pen alasapyran oqıǵalardy eske alsaq, TMD-nyń qurylýy Qazaqstan úshin apattyń aldyn alǵan kemel oıly kemeńgerlik edi. Sol sebepti bul da dúnıege táýelsiz qazaq memleketi kelýi sııaqty – ǵasyrdyń ǵajap oqıǵasy edi.   Ekinshi syr: Qııada jol tapqan er, qıyndyqty jeńgen el Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda qarsy aldymyzdan san qıyndyq samsap shyǵa keldi. Reseı Qazaqstanǵa habarlamastan baǵany yryqsyz­dan­­dy­ryp jiberdi. Soǵan oraı, biz de baǵany amal­syz bo­sattyq. О́ndiris úzdiksiz qysqardy. Dúken sóre­leri qańyrap bos qaldy. Eńbekaqy, zeınetaqy, jár­demaqy aılap berilmedi. Shahterler ereýilge shyqty... BAQ-ta «Batyl qadamdar qa­jet» degen t­aqyryppen Prezıdent N.Á. Na­zar­baevqa jarııa­lan­­ǵan Ashyq hatta: «Respýblıka qaýipti shepke taıaý qaldy... Esigimizdi baqyt­syz­dyq qaǵyp tur» de­gen ashy sózder aıtyldy. «El bop aıla taba almaı, er bop qaırat qyla almaı» tur­ǵan qıyn shaq­ta bıliktiń baǵyn emes, halyq­tyń qamyn oıla­ǵan Nur­sultan Ábishuly asa kóregendikpen eń batyl qadamdar jasady. Ereýilge shyqqan shahterlerge baryp, ashy shyndyqty ashyp aıtty. Halyqtyń ózge de toptarymen kezdesti. Eshkimge ótirik aıt­qan joq, tátti ýáde de bermedi. Qıyndyqtardy eń­se­rý­diń joldaryn kórsetti. Soǵan oraı, atqarýshy bılikke qatań eskertip, berilgen tapsyr­ma­lar­dyń der kezinde oryndalýyn talap etti. Aldyn-ala saqtyq sharasyn jasap, tól teńgemizdi jasa­typ, qıyn kezde aınalymǵa qosty. Shet elderge jıi baryp, elge qarjy quıdy. Sóıtip, eldi ushpaqqa qajyrly eńbek, ultara­lyq kelisim men tatýlyq bastaıtynyna halyqtyń kózin jetkizdi. Sondaı jankeshti eńbek etken kúlkisiz kún­der men uıqysyz túnderde Prezıdent qalamynan tó­men­degi joldar týdy: «Maǵan ary úshin janyn sadaǵa etetin osyndaı tekti halyqqa, meni ulym dep, perzentim dep tóbesine kótergen ha­lyqqa, arǵy-bergidegi qa­zaq balasynyń birde-biriniń peshenesine buıyr­ma­ǵan baqytty – tolyq­qandy, táýelsiz memleket qurý­dyń basynda bolý baqytyn buıyrtqan halyqqa qyz­met etýden artyq eshteńeniń keregi joq, osy jolda men boıymdaǵy bar qaırat-qabiletimdi, bilim-biligimdi aıamaı jum­saı­myn, qandaı táýekelge de bara­myn». Bul Nur­sultannyń jaltańy joq jan syry edi. Sol syrdy uqqan halyq qıyn qııadan jol tapqan Nursultan syndy kóregen kóshbasshynyń sońynan erdi. Oǵan sendi. Erdi de qıyndyqtardy jasampaz eńbekpen jeńdi.   Ekinshi jyr: Ajaldy aýyzdyqtaǵan er, semserden soqa soqqan el Tarıhta adam qanymen jazylǵan qaraly oqıǵalar, qaraly better az emes. Sonyń bir parasy soıqan soǵystar bolsa, bir parasy jarty ǵasyr boıy úzdik­siz jumys jasaǵan Semeı polıgonymen tikeleı qatysty qaıǵy-qasiret. Semeı polıgonynda jasalǵan bes júzdeı ıadro­lyq jarylys zardaptary­nan qaıǵy jutyp, qan qusty halqymyz. Aınala tol­ǵan jan shoshytqan sum­dyq. О́mirge kelip jatqan sábılerdiń biriniń eki aıaǵy, endi biriniń qoly, taǵy biriniń kóziniń qarashyǵy joq. Analar adam emes, qubyjyq týyp jatyr. Adam ǵana emes, mal da múgedek. Eki basty buzaý, eki aıaǵy joq qozy sonyń dáleli. On eki múshesi saý biren-sarań. Kóbisiniń aqyly kemis. Esi aýysqan, ózine-ózi qol jumsaǵan adamdar sany aı saıyn kóbeıip keledi. Osynyń bári qarǵys atqyr jarylys ákelgen qasiret... 1995 jyly mamyr aıynyń 26-juldyzynda tarıhı oqıǵa boldy: Semeı polıgonynyń aýmaǵy­n­da eń sońǵy ıadrolyq zarıad joıyldy. Aqyn, qoǵam qaıratkeri Oljas Súleımenov basqarǵan «Nevada-Semeı» qozǵalysyn qoldap, alty aıdyń ishinde eki mıllıon adam qol qoıdy. Olar Qazaq­stan­dy mekendegen júz otyz ulttyń ókilderi edi. Prezıdent Nursultan Nazarbaev budan jıyr­ma jyl buryn Semeı polıgonyn jabý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Álemde ajaldy aýyzdyqtaǵan bir er, semserden soqa soqqan bir el bar. Ol erdiń aty – Nursultan, eldiń aty – Qazaqstan. Birikken Ulttar Uıymynyń Bas hatshysy Pan Gı Mýn bylaı deıdi: «Nursultan Nazar­baev­tyń daryndy kóshbasshylyǵy arqasynda Semeı pol­ı­gony jarylystar epısentrinen úmit orta­ly­ǵyna aınaldy. Bul basqa elder úırenýge tıisti úlgi». BUU-nyń Bas hatshysy aıtqan «Nursultan Nazarbaevtyń daryndy kóshbasshylyǵy» jalǵyz Semeı polıgonyn jabýda ǵana emes, kóptegen tarıhı oqıǵalar tusynda da aıqyn tanyldy. Oǵan syrt kóz synshylardyń BAQ arqyly taraǵan pikirleri dálel. Onyń bárin tize bersek, sóz uzaı beredi. Sonyń bir parasyna ǵana zer salaıyq: Dmıtrıı Medvedev, Reseı Federasııasynyń Prezıdenti: Qazirgi Qazaqstannyń memleket qurý­da­ǵy, áleýmettik-ekonomıkalyq damýdaǵy, eldiń halyqaralyq arenada tuǵyryn bıiktetýdegi ta­bys­tary Sizdiń atyńyzben tikeleı baılanysty. Kóre­gen de dana saıasatker retinde Siz óz halqy­ńyz­dyń tanylǵan kóshbasshysy bedeline ıe boldyńyz. Sizdiń Reseı-Qazaqstan strategııalyq áriptes­ti­gin qalyptastyrý men tereńdetýge qosqan jeke úlesińizdiń orny tipti bólekshe. Hý Szın Tao, QHR Tóraǵasy: Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Prezıdentiniń laýazymynda Siz Qazaq­stan halqynyń arasynda jan-jaqty qoldaý men qurmetke ıe bolyp, Qazaqstandy ulttyq órken­de­tý isine asa kórnekti úles qostyńyz. Kóptegen jyl­dar boıy Siz Qytaı halqynyń úlken dosy bola otyryp, Qytaı-Qazaqstan tatý kórshilik, dos­tyq pen yntymaqtastyq qatynastaryn damy­tý­ǵa zor mańyz berip, ony tikeleı ózińiz yntalan­dyryp kelesiz. Nıkolıa Sarkozı, Fransýz Respýblıkasynyń Pre­zı­denti: Sizdiń dana basshylyǵyńyzben Qa­zaqstan TMD men Ortalyq Azııanyń eń damyǵan elderiniń birine, halyqaralyq arenada qur­met­teletin elge aınaldy. On eki jyldyǵy osy kúni atap ótiletin Astana da tańǵajaıyp damýǵa ıe fýtýrıstik elorda bolyp otyr, buǵan men Sizdiń shaqyrýyńyz boıynsha ótken jyly 6 qazandaǵy saparym kezinde ózim kóz jetkizdim. Prezıdent myrza, qymbatty dosym, Sizge degen aıryqsha qurmetim men dostyǵyma degen sendirýimdi qabyl alýyńyzdy ótinemin.   Úshinshi syr: Qala saldy er men el Bolar balanyń oıy ǵana emes, oıyny da ózgeshe. Nursultan áli mektep tabaldyryǵyn attamaǵan kezinde balshyqtan úı jasap, aǵashtan saraı soǵyp oınaǵan eken. Úlkender: «Bul ne dese?» bala Nursultan: «Bul úı, men óskende úlken qala salamyn» deıdi eken. Aýzyna Alla salǵan bolar, Elbasy el tizginin qolǵa alǵannan keıin as­tanany soltústikke kóshirip, saıyn Saryar­qa­nyń tósinde ózi bastap, eli qostap, kórkine kóz toımaı­tyn qala saldy. Nebári on jyldyń aınalasynda. Bul endi ańyz emes, aqıqat. Baıaǵynyń batyryndaı aı saıyn ósip, kún sanap qulpyrǵan jańa qalanyń aty – Astana. Álem kartasynda paıda bolǵan jas qalanyń bas sáýletshisi – Nursultan Ábishuly. Kemel oıly kemeńger saıasatker N.Á. Nazar­baev­tyń jańashyl darynymen, eldiń jasampaz eńbegimen ómirge kelgen Astana qalasyn kórgen nebir kónekózder men saıasat sahnasyndaǵy belgili, bedeldi tulǵalar talaı márte tań qalyp, tam­san­dy. Bir ǵana mysal, Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıev búı deıdi: «Men jańa astanany kór­dim. Meni qurylystyń qarqyny, adam qoly­men somdalyp jatqan sulýlyq qaıran qaldyrdy. Buǵan Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń sińirgen eńbegi orasan zor, ol kúlli qazaq halqy­nyń kúsh-jigerin jumyldyryp, is júzinde jańa qala, jańa astana ornatty. Biz bir-birimizge jaqyn, týysqan eldermiz, ha­lyq­tarmyz. Biz sizderdiń tabystaryńyzǵa ár­daıym qýanamyz». Astana qalasynyń ár ǵımaratyn aqyl tarazysyna tartyp, júrek súzgisinen ótkizgen Nursultan bylaı dep syr shertedi: «Dáýirdiń taby men máneri eki-úsh aıshyqty syzbamen belgilene beredi. Eıfıl munarasy, Vestmınster, Kreml... Bul astanalyq nyshandar – álem kartasynyń eń úzdik jolbasshylary. Olar bul kúnde solaı jaratylǵan sııaqty qabyl­dana­dy. Alaıda, olar belgili bir adamdardyń darynymen jáne eńbegimen jaratylǵan». Iá, Esildiń jaǵasynda álem kóz tikken ásem qala bar. Ol qalanyń aty – Astana, onyń avtory - Nursultan.   Úshinshi jyr: Tórge shyqqan tóbe bı Qalamdas dos, О́zbekstan Memlekettik syıly­ǵynyń laýreaty Nasyr Iýldashuly Fazylov aıt­qan bir sóz qalam ushyna oralyp tur. «Qazaq­stan­ǵa kelsem, ertegiler elinde júrgendeı bola­myn», – dep edi ol. Kózdi ashyp jumǵansha salynǵan Astana qalasy ǵana emes, eldiń nebári 20 jylda shyqqan shyńy da ertegi, ańyz sııaqty». Nasyr aǵa shyndyqty aıtyp tur. Qazaqstan Erine Eli, Eline Eri saı Táýelsiz memleket. Kúni keshe bodan bolǵan, ortalyqqa quldyq urǵan buǵaýdaǵy Qazaqstan búginde táýelsizdiktiń kók baıraǵyn Birikken Ulttar Uıymynda jelbiretken, elýlikke enýge batyl qadam jasaǵan, álem tanyǵan ǵajapstan. Eýropadaǵy Qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵaǵa saılanyp, tóbe bı bolǵan, órge shyǵyp, oza shapqan eńseli el. Eýropanyń tórine shyǵý bylaı tursyn, esiginen syǵalaı almaǵan qazaq tóbebılikten ári asyp, Astanada EQYU-nyń Sammıtin ótkizdi. Asa bedeldi halyqaralyq jıyndy ótkizip qana qoımaı, Astana Deklarasııasyn qabyldady. Álemniń eń iri, irgeli 56 eliniń lıderleriniń báriniń bas-ba­synyń tilin taýyp, Astana deklarasııasyna qol qoıǵyzyp, rızalastyrý, bir ústeldiń basynda basqosýy qıyn saıasatkerlerdi ortaq kelisimge keltirýden asqan qıyndyq bar ma? Tarqatylmaıtyn qıyn túıin­der­di tarqatyp, sheshilmesti sheshken Nur­sultannyń danyshpan­dy­ǵyn dosty bylaı qo­ıyp, dushpan da moıyn­dady. Prezıdentimizdiń syrtqy saıasattaǵy tarıhta teń­desi joq tamasha jeńisi jaıly syrt kóz synshylar tómendegishe tógiltti: Herman van Rompeı, Eýropalyq Odaqtyń Prezıdenti: Men Prezıdent Nazarbaevty EQYU-daǵy kóshbasshylyǵy úshin quttyqtaǵym keledi. EQYU-nyń Ortalyq Azııada ótip otyrǵan birinshi Sammıti – aıta qalarlyq oqıǵa. Biz úshin Qazaq­stan dástúrdi jalǵastyrý men ózgeristerdiń sım­vo­ly bolyp otyr. EQYU bizdiń qaýipsizdigimizdiń bir berik dińgegi bolyp qala beredi. Bul sammıt EQYU úshin jańa perspektıvalardy anyqtaýǵa múm­kin­dikter beredi. Búgingi kúndi sonyń bastal­ǵan kúni dep ataýǵa bolady. Eýropalyq Odaq biz­diń bolasha­ǵymyz – qaýipsizdiktiń eýroatlan­tı­ka­lyq jáne eýrazııalyq júıesimen tyǵyz baıla­nysty ekenin ábden anyqtap alǵan. Tarıh bul shyn­dyqtyń du­rystyǵyn kórsetip otyr. Men Qa­zaqstanǵa jáne Prezıdent Nursultan Nazar­baev­tyń jeke óz basy­na EQYU-daǵy tóraǵalyǵy jáne sammıtti jaqsy uıymdastyrǵany úshin alǵys aıtqym keledi. Pan Gı MÝN, BUU Bas hatshysy: Men EQYU-daǵy Qazaqstannyń tóraǵalyǵyn, sonyń ishinde, onyń Qyrǵyzstan problemasyn sheshýdegi isterin joǵary baǵalaımyn. On bir jyl boıy bolmaǵan sammıttiń ótkizilýi Qazaqstannyń kóshbasshy­ly­ǵyna ǵana emes, Nursultan Nazarbaevtyń jeke óz basyna berilgen úlken baǵa, onyń jahandyq ma­ńy­zy bar bastamalary men ıdeıalarynyń moıyn­dalǵandyǵynyń belgisi dep oılaımyn. Tarıh úshin qas-qaǵymdyq sát – bar bolǵany 20 jylda ushqyr qııal ǵana jetetin asýlardan asyp, ǵasyr júgin arqalaýdyń syry nede, qupııasy qaısy? Oǵan bir sózben jaýap bersek, Er men Eldiń tarıhı uly jeńisi – kóregendik pen kól-kósir eńbek jemisi der edik. Al, oǵan qýat bergen qaınar bulaq qaıda, ol qandaı qudiret desek, altyn dińgek – Birlik der edik.   Tórtinshi syr: Amanat júgi aýyr Bıyl jyl basynda Elbasy Almatyda zııaly qaýymmen kezdesip, oı bólisken edi. Meniń aǵa-do­sym Ázilhan Nurshaıyqov sol kezdesýde sóıleı­tin sózin maǵan faks arqyly jiberip edi. Den­saý­lyǵyna baılanysty sóıleı almaǵan sol sózi áli esh jerde jarııalanǵan joq. Sol sóz qazaq áde­bıe­ti aqsaqalynyń Prezıdentke ǵana emes, sońynda qalǵan urpaqqa aıtqan amanaty sııaqty. Sol sebepti de sol ári qysqa, ári nusqa sózdi oqýshy nazaryna usynýdyń oraıy kelip tur. Endi sol eń sońǵy sóz, eń sońǵy amanatqa zer salaıyq: «Memleketti Sizdeı basqaryp kete alatyn, Qazaqstannyń dúnıejúzilik ataǵyna ıe bolatyn eshkim joq. «At tuıaǵyn taı basar» degendeı, árıne, jastar da jetiler. Olar jetilgen kezde ornyńyzdy bireýi basar. Joq, Siz qartaıǵan joqsyz, Nureke. Aldyńyz­daǵy aǵalaryńyz ben apalaryńyzǵa qarańyzshy. Asanáli Áshimov 74 jasta. Áli kúnge deıin sahnada sańqyldap keledi. Kınoǵa tússe, at qulaǵynda oınaıdy. Bıbigúl apańyz 80-nen asty. Áýeni áli kúnge deıin kúmisteı syńǵyrlap, kórermenderdi qýantady. 85 jastaǵy Serkebaev Ermek aǵańyz án shyrqaǵanda, teatrdyń túndigin jelpiltedi. Al men 90-nyń tabaldyryǵyn attaǵaly tur­myn. Sonda da shaldarsha shapqylap júrmin. Byl­tyr shaýyp Astanaǵa baryp, О́z qolyńyzdan, áskershe adymdap, qasyńyzǵa baryp, orden alyp qaıttym. Bıyl Azıada alaýy О́skemenge kelgende sol alaýdy men de alyp qashtym. Alaýger atan­dym. Sertıfıkatym bar. Siz menen jıyrma jastaı kishisiz. Sizdiń 85-ke, tipti, 90-ǵa deıin eldi erkin basqarýǵa aqyl, parasat, kúsh, qýat, qaırat, qabiletińiz, jigerińiz jetedi. Qaıtalap aıtamyn: men Sizden osy aldaǵy saılaýda Prezıdenttikke kandıdat bolyp túsýi­ńiz­di ótinemin. Meniń bul ótinishimdi osy otyrǵan zııalylardyń bári, tipti búkil halyq qoldaıdy dep senemin. Meniń bul ótinishime osy arada jaýap berip ketýińizdi suraımyn. Qalaı, dostar, ótinish oryndy ma? Qostaı­syzdar ma osy ótinishti?! Men boldym». Ázilhan Nurshaıyqov. Uly Otan soǵysynyń ardageri, Qazaqstannyń halyq jazýshysy. 07.02.2011 jyl, Almaty». Ázaǵańnyń sońǵy sózin oqyp otyrǵanda meniń oıyma Margaret Tetcherdiń: «Men sharshamaımyn, ketpeımin. Al, Brıtanııaǵa men kerek bolyp tur­ǵan qazirgi kezde men eshqashan da sharsha­maı­myn» degen sózi oraldy. Biz Nurekeńe «Siz Qazaqstanǵa kereksiz, sharshamańyz, ketpeńiz» deımiz.   Tórtinshi jyr: Elmen birge tynystaǵan elbasy, erin qoldaǵan el Elbasy jaıly oıymdy telefon shyryly bóldi. Astanadan telefon shalǵan el gazeti «Ege­menniń» prezıdenti, qanatty qalamger, talantty uıymdas­tyrý­shy Saýytbek Abdrahmanov eken. Sózde jorǵa, iste júırik qalamdas dosym aman­dyq-saýlyqtan soń El men Elbasy jaıly maqala jazyp berýimdi ótin­di. Sol sát meniń oıyma Ázil­han aǵa Nur­shaıyqov­tyń eń sońǵy amanatyndaǵy: «Siz áli qartaıǵan joq­syz, Nureke!» degen sózi oraldy. Kógildir ekran­nan kórip júrmiz, Nureke áli tuǵyrdan taımapty. Sózi shıraq, eńbegi jemisti. «Nurekeń nege qartaı­maı­dy? Onyń sebebi ne, syry qaısy?» – dep oıladym. Sol sát meniń oıyma: «Adam eki nárse arqyly qartaımaıdy. Birinshisi – qaıyrymdy isi. Ekinshisi – meıirimge toly sózi» degen sáýleli sóz oraldy. Muny aıtqan Júsip Balasaǵun. Osy egiz uǵym, eki órim segiz emes, seksen qyrly Nur­sultan Ábishuly Nazarbaevtyń bir ǵana qyry. О́zge de ózgeshelikterin kókeıden ketpes kórkem sóz­ben kesteleý kólemi shekteýli gazet maqalasynyń emes, kúni erteń jas urpaq jazar jańa romannyń júgi. Nursultannyń muraty – halyq, sodan da onyń Aıy jaryq. Alla taǵala Elimiz ben Elbasynyń mańdaıyn súıip tur. Sodan da búgin Alash jurty­nyń kúni nurly, júregi jyrly. Endeshe, elmen birge tynystap, tynymsyz aqyl-qaırat tanytyp júr­gen Elbasynyń qadirine jeteıik, halyq basyndaǵy baqytty baǵalaı bileıik. Ábý Áli Ibn Sına aıt­qandaı: «О́z baqytyn baǵalaı bilmegen adam baqyt­syzdyqqa ushyraıdy». Onyń beti ármen. Alla ózi jar bolyp, aldymyzdan aq kún týa bersin! Sábıt DOSANOV, jazýshy, M.A.Sholohov atyndaǵy halyqaralyq syılyqtyń laýreaty. Almaty.