Táýelsizdik tartýy

KERBULAQTYŃ  KÚLShESI-AI

Ejelden-aq, «As atasy – nan» dep halqymyz onyń bir túıirin jerge tastamaı qa­dir­lep, qasterlegen. Tipti, osy ta­ǵamnyń qadir-qasıeti jaıly «Altyn, kúmis – tas eken, arpa-bı­daı – as eken» dep sonaý qı­yn-qystaý kezeńderi asharshy­lyq­qa urynǵandar bir túıir dánniń qadirin bilgendigin aıt­saq ta bolar. Naryqtyq qaty­nas óz bıligin júrgizgen kezde Shaǵan taýynyń etegin jaıla­ǵan Kerbulaq aýdanynyń jurt­shylyǵy astyqty alqaptyń bererin arttyrýǵa jumylýy tegin emes. Munda, sala-sala bol­ǵan alqaptarda jaıqalǵan dáni badanadaı bıdaıdyń jáne arpa men sulynyń sortty tuqymyn ózge aımaqtardyń dıqandary satyp alyp, berekelerin ta­syt­qanyn kórýge bolady. Alqaptaǵy jaıqalǵan bı­daıdy unǵa aınaldyryp, naýbaıhana ashqandar qatarynyń moldyǵyn osydan izdegen jón. Máselen, astyqty aımaqtaǵy ortalyq naýbaıhana jeke ká­sipker Muratbek Ahmetjanov­tyń basshylyǵymen kúni bú­gin­ge deıin jumysyn jalǵas­tyrýda.  1996 jyly jeke menshikke alynyp, sodan beri naýbaıhanada nannyń toǵyz túri pisirilip keledi. Jańa ǵana qa­lyptan shyqqan taba nan, baton, tandyr, úı nany, qara nan, bıdaı nany, Kerbulaq toqashy, kirpish, jaı nan­nyń ıisi tanaýdy jaryp, tábe­tińdi ashady. Naýbaıhana ujymy kún saıyn úsh myńnan asa osyn­daı nan túr­le­rin pisirip, eldi mekenderdegi saýda oryn­daryna jóneltedi. Bólke nannyń baǵasy 47 teńge bolsa, ol saýda oryn­da­rynda 50 teńgeden satylady. Nan baǵa­synyń mundaı qoljetim­di­ligi naýbaıhana ujymynyń iskerligi men halyqqa degen janashyr kózqarasynan týyndaǵan. Baǵanyń turaqty bolýyn ká­sip­kerdiń qanaǵatshyldyǵynan izdegen jón. Máselen, ujymdaǵy 50 adam­nyń aılyǵyn, peshtiń toqtaýsyz jumys isteýin, nannyń jetkizilýin, janar-jaǵarmaı ba­ǵa­synyń ósýin qosyńyz. Jaı ǵana esepke júginsek, ónimniń ózin­dik quny satylymdaǵy baǵa­synan áldeqaıda qymbat bola­tynyn kóremiz. – Un baǵasy qymbat. Al, oǵan nannyń dámdi bolýy úshin qosy­la­tyn zattar bar. Osyǵan qara­mas­tan aýdan ákimdiginiń qol­daýy­men baǵa­ny turaqty ustaýǵa kúsh salyp kelemiz. Nan – qa­sıet­ti taǵam. Son­dyq­tan da tutyný­shy dastarhanynan tu­raq­ty ta­bylýy úshin iskerlik ta­nytýda­myz, – deıdi naýbaıhananyń ınjener-tehnology M.Ǵabdýllın. Kerbulaq toqashynyń dámi-aı, degen tutynýshy bergen baǵa osynyń aıǵaǵyndaı. Kúmisjan BAIJAN. Almaty oblysy.

* * *

QORDAIDAǴY QOŃYR JEL QÝATY

El Táýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵy qarsańynda qýattylyǵy 1500 kVt. Qordaı jel elektr beketiniń birinshi kezegi iske qosylyp, paıda­lanýǵa berildi. Qordaı jel elektr beketi elimizdegi jel qýatynyń alǵash­qy jo­ba­larynyń biri jáne jeldi paıdalaný arqyly elektr qýatyn óndi­re­tin birinshi ónerkásiptik nysan bo­lyp tabylady. Qordaı JES-niń  bi­rinshi kezeginiń qury­lysyna «Izen-Sý» kompanııasy 370 mln. teńge ınvestısııa  saldy.  JES qu­ry­lysy jobasyn iske asyrýǵa 40 ju­mysshy tar­tyl­dy. Al 500-den as­tam otbasy men olardyń jeke sharýashy­ly­qtarynyń elektr qýa­ty­na degen qajetin óteıtin bekette nebary 9 adam jumys isteıtin bolady. Prezıdent N.Nazarbaevtyń jań­ǵyrmaly qýat kózderin damy­tý týraly saıasaty jáne elimizde qalyptasqan jaǵymdy ınves­tı­sııa­lyq ahýal oblysqa otandyq jáne sheteldik ınvestorlardy tartýǵa jaǵdaı jasaýda. Sonyń nátı­jesinde al­daǵy ýaqytta  jań­ǵyrmaly energııa qýat­tary­nyń  11 jobasy júzege asy­rylady. Oblysta ótken jyly qýat­tylyǵy  1,5 MVt. Merki sý elektr beketi paıdalanýǵa berilgen bolatyn. Aǵymdaǵy jyly qarjylandyrý kózderi  arqyly T.Rysqulov aýdanynda  qýat­ty­lyǵy 2,1 MVt.  Qara­qys­taq sý elektr beketi jáne qýat­ty­lyǵy 9,2 MVt. Shý aýdanyn­daǵy Tasót­kel sý elektr beketi  qurylysy­nyń jumystary bastaldy. Bul 2 sý elektr beketteri kelesi jyl­dyń  tór­tinshi toqsanynda iske qo­sylady dep josparlanyp otyr. Kósemáli SÁTTIBAIULY. Jambyl oblysy.

* * *

JEZQAZǴANNYŃ JULDYZY JOǴARY

Elbasy jaqynda oblysta bol­ǵan jumys saparynda Jezqazǵan aımaǵyn damytýǵa arnalǵan baǵ­dar­lama  qabyldanatyndyǵy  týra­ly málim etken edi.  Memleket bas­shysynyń  tapsyrmasy boıynsha  aldaǵy bes jylda Jezqazǵan, Sát­baev qalalaryn  jáne Ulytaý aýda­nyn  áleýmettik-ekonomıkalyq da­my­týdyń keshendi jospary ázir­le­nip,  Úkimet qaýlysymen bekitildi. Onyń negizgi baǵyttaryn oblys áki­mi Serik Ahmetov  jergilikti jurt ókilderimen ótken kezdesýde tanys­ty­ryp, jan-jaqty baıandap berdi. Bul  baǵdarlamany iske asyrý shar­alaryna 130 mlrd. teńge bólin­gen. Ol 8 taraýdan turady. Atap aıtqanda, mıneraldyq-shıkizattyq bazany keńeıtý, ındýstrııalyq-ın­novasııalyq damýdy jandandyrý, kommýnaldyq sharýashylyq, tur­ǵyn úı qurylysyn óristetý,  kólik, áleýmettik ınfraqurylymdy jetildirý, qorshaǵan ortany qorǵaýdy jaq­sartý,   týrızmdi qalyptastyrý qa­rastyrylǵan. Soǵan sáıkes máse­len,  óńir  ken kózderine  geolo­gııa­lyq barlaý jumystary júrgiziledi.  Qazba baılyqtardyń   qosymsha qo­ry anyqtalyp, olardy óndirýdi  60-80 jylǵa deıin uzartýǵa múm­kindik týady. Sonymen qatar, tehnogendi mı­neraldyq túzilimderdi qaıta óń­deý júrgiziletin bolady. Munyń ózi  jyl saıyn 400 tonnadan asa qo­sym­sha katodty mys alýǵa yqpal etedi. Aldaǵy   jyly  3,4 mlrd. teńge kó­leminde jańa ınvestısııalyq jo­balar júzege asyrylady. Sonyń ishinde Jezqazǵan kenishterinen syrt­­qary ornalasqan  jerlerde  taý-ken kásiporyndaryn,   qus fab­rı­ka­syn salý, jeńil   óndiristi  keńeıtý qol­ǵa alynady. Sondaı-aq  tamshy­la­ta sýǵarý ádisin qoldaný arqyly  kókónis óndiretin jyly­jaı sharýa­shylyǵyn qurý, bos jatqan kvars kenishterinde fer­ro­qorytpa óndirisin qalyptastyrý  jobalanyp  otyr. Turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýa­shylyq salasyndaǵy qordalanyp qalǵan máselelerdi sheshý úshin Jezqazǵan jylý-elektr ortalyǵy jańǵyrtylyp, Sátbaev qala­syn­daǵy  №1 jylý stansasy tehnı­ka­lyq jaǵynan qaıta jaraqtan­dy­rylady. Jez­qaz­ǵanda «Qazaqmys» korpora­sııa­­synyń óndiristik qýat­ta­ry­nyń jylý júktemelerin qamta­ma­syz etý úshin eki shaǵyn qa­zandyqtyń, Úıtas, Aıdos, Es­qu­la  sý qubyrlarynyń qurylysy aıaqtalady.  Bulardan bólek Jez­qazǵandy aýyz sýmen qamtamasyz etý úshin   sý qoımasy salynady. Qala ishindegi sý qubyrlary jelisin jáne   tazalaý quryl­ǵy­la­ryn jańǵyrtý jumystaryn atqarý belgilengen. Budan da basqa  jumystar   az emes. Máselen,  Jezdi kentinde bos qalǵan   ǵımarattar, ınje­ner­­lik kommýnıkasııa men kó­liktik ınfraqurylym qalpyna keltiriledi.   Ulytaý aýdanynda týrızm damytylady. Aımaq  keleshegine jarqyn jol ashatyn atalǵan baǵ­dar­lama­ny jezqazǵandyqtar jyly qa­byldap, memlekettik kómek-qol­daýǵa rızashylyqtaryn bildirýde. Aıqyn NESIPBAI. Jezqazǵan.