Batys Qazaqstan oblysynyń Aqjaıyq aýdanyna qarasty Býdarın aýyldyq okrýginde 2 myńdaı halyq turady. Átteń, «aýyldyń qurmetti azamaty» degen ataq joq qoı. Bolsa, osy eldi mekende 30 jyldan asa ýaqyt dáriger bolyp qyzmet etip júrgen Aǵaısha Qarenovanyń esimi bul marapatqa aldymen usynylar edi.
Aǵaısha Qarenova osy aýylda týyp ósti. 1985 jyly Býdarın orta mektebin bitirgen soń, Oral medısınalyq ýchılıshesine qujat tapsyrǵan. Oılaǵany bolyp, oqýǵa túsken soń ýchılıshe basshylyǵy birinshi kýrstyqtar arasynan 6 adamdy alysqa – Kostroma qalasyndaǵy ýchılıshege joldasyn. Ol kezde de oqý oryndary arasynda stýdent almasý, tájirıbe bólisý bolǵan ǵoı. Sol tańdaýdyń biri bizdiń keıipkerimizge túsipti. Sóıtip Máskeýdiń irgesindegi irgeli bilim ordasynyń tálimin alý buıyrdy.
Bul ári qyzyqty, ári jaýapty kezeń edi. Aýyldan shyqqan qarshadaı qyz ustazdarynyń úmitin aqtady. KSRO degen alyp memlekette «Qaıta qurý» atty kezeń bastalyp, álemde úlken ózgerister bolyp, úlken-kishiniń kóńilinde erekshe belsendilik, erteńge úmit ornaǵan jyldar edi ǵoı. Mine, jas maman – feldsher akýsher, jıyrma jastaǵy Aǵaısha Qarenova eńbek jolyn ózi týǵan aýylda osylaı bastaǵan edi.
Odan beri de otyz jyldan asyp ketipti. Sanaly ǵumyry bir aýylda, bir ujymda ótip kele jatqan aýyl dárigeriniń kórgen qıyndyǵy da, soǵan sáıkes elden alǵan alǵysy da az emes. Ásirese júkti áıelderdiń jaǵdaıy, ómirge adam ákelý, sábı saýlyǵy, qyz bala tárbıesi – munyń bári Aǵaıshanyń ómir tynysyna aınalǵan, uzaq jyldan beri júrgizip kele jatqan aǵartýshylyq qyzmeti dese de bolǵandaı. Bilikti mamannyń sózi, shyn júrekten shyqqan janashyr tilektiń orny árqashanda bólek.
Shaǵyn aýyl bolǵan soń bári de kóz aldyńda ótedi. Saqmannyń sanaǵyn qoıshy biledi, al Býdarın aýylynyń shildehana sanyn Aǵaıshadan artyq biletin jan joq. Aýylda jyl saıyn orta eseppen 20-30 sábı dúnıege keledi. 2014 jyly 42 bala ómir esigin ashypty. Aıaǵy aýyr áıeldiń júktilik merzimi, tolǵaq, bosaný – bári-bári Aǵaıshanyń aralasýymen, kómegimen, aqyl-keńesimen, qamqorlyǵymen oıdaǵydaı ótip jatady. Tipti Býdarın kelinshekteri «Aýylda Aǵaısha barda aıanbaý kerek!» degen ázil-shyny aralas uran da kóteripti. Qaljyń bolsa da ar jaǵynda akýsher dárigerge degen úlken senim, qurmet jatyr emes pe bul sózde?!
Árıne Aǵaısha bul bıikke ózim jettim demeıdi. Bul qurmet, bul abyroı birligi jarasqan ujymnyń, áriptesteriniń, alqalaǵan aýyldastarynyń arqasy degendi aıtýdy umytpaıdy. Eńbek jolyn alǵash bastaǵanda Anna Pogadaeva, Nıkolaı Efremov sııaqty aǵa býyn dárigerlerden tálim aldy, kóp nárse úırendi. Búginde olar ómirden ótip ketti. Biraq olardan alǵan úlgi-ónege Aǵaısha arqyly halyqqa áli qyzmet etip keledi. Biraz jyl áriptes, tálimger Jámıǵa Rashevanyń aqyl-keńesin qalaı umytady?! Janynda qazirge deıin birge júrgen áriptesteri de bir tóbe. Aldyńǵy tolqynnan alǵan bilim men tájirıbeniń óteýin izińdi basqan keıingi tolqynǵa, jas dárigerlerge berip qana óteısiń. Muny bizdiń keıipkerimiz júregimen túsinedi.
Aýylda turatyn jaqsy maman eń aldymen aǵartýshy da dep joǵaryda aıttyq. Shynynda da aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izde degendi ata-babamyz beker aıtqan joq qoı. Aýyldaǵy «Jas analar mektebiniń» jetekshisi Aǵaısha Qarenova salamatty ómir salty, juqpaly jynys aýrýlarynan saqtaný, júktilik aldynda erli-zaıyptylardyń júrek-qan tamyrlary, qant dıabeti, búırek, genetıkalyq, ınfeksııalyq aýrýlarǵa qarsy tekserýden ótýi, mekteptegi qyzdar tárbıesi, qazaq kelinshekteriniń «ulttyq dertine» aınalǵan anemııamen kúres syndy san-salaly taqyrypta dáris ótkizip, aqyl-keńes berýden sharshamaıdy. О́ıtkeni munyń artynda adam taǵdyry, urpaq saýlyǵy tur.
Aq jeleńdi jandardyń jumysy aýyr bolǵanymen, qýanyshy da jeterlik. Talaı áıeldi bosandyryp, kindigin keskenin eseptemepti de. Al Aǵaıshany resmı túrde «kindik sheshe» dep atap, tórge shyǵaryp qurmet kórsetetin býdarındikterdiń naqty sany jetpisten asty. Tipti bir úıdiń birneshe balasyn ómirge ákelip, áýlettiń qurmetti adamy atanǵan kezi de kóp. «Kúmis alqa» ıegeri Jarqynaı Orazǵalıeva «Aǵaıshanyń qolynan talaı «óttik». Onyń batyldyǵy, ózine sendire biletin qasıeti kúshti. Bilikti mamannyń boıyndaǵy senimdilik onyń aldyna kelgen naýqasqa da juǵady ǵoı. Buǵan talaı kýámiz. Aýylymyzdaǵy ardaqty adam aman bolsyn», deıdi aǵynan jaryla.
Býdarın aýyly Oral–Atyraý kúre jolynyń boıynda jatyr. Jol apaty qazaqtyń zor qasiretine aınalǵaly qashan?! Kóbinese oısyzdyqtan týatyn osyndaı oırannyń ishinde keıde ana men bala júretini ókinishti. Aǵaısha mundaı oqıǵalarǵa da talaı kýá bolyp keledi. Aýyldaǵy ár adam esepte, kimge qandaı kómek qajettigin aldyn ala boljaýǵa bolsa, mundaı tótenshe jaǵdaıda tez sheshim qabyldap, iske kirisýge týra keledi.
2010 jyly qyrkúıek aıynda Samal aýylynyń tusynda «Aýdı» kóligi aýdaryldy. Qıraǵan kóliktiń ishinde 4-5 jasar qyz bala shyrqyrap jatyr. Qulynymen jany birge sheshesi júr shyryldap. Mundaı sátke tap bolǵan kez kelgen adam abdyrap qalary sózsiz. Biraq dárigerge olaı etýge bolmaıdy! Tez arada jurtty uıymdastyryp, jigitterdi jumyldyryp, eń durys jáne qajetti qutqarý jumysyn uıymdastyrý kerek. Aǵaısha da sóıtti. Sóıtip basyna qaýip tóngen sábı qutqaryldy, alǵashqy dárigerlik járdem kórsetildi.
– Aǵaısha Sársenqyzynyń ár isi bizge ónege. Qıyndyq kóbinese kútpegen jerden keledi ǵoı. Sondaıda seniń bilimiń men tájirıbeń synǵa túsedi. Birde atyraýlyq jas áıeldi avtokólik ishinde tolǵaq qysty. Baǵyna oraı Aǵaısha tap kelip, aman-esen bosandyryp aldy. Sondaǵy álgi áıeldiń qýanyshyn kórseńiz. Biz áriptesimizdi maqtan tutamyz, – deıdi áriptesi Gúldarııa Saparǵalıqyzy.
Aǵaısha Qarenovanyń ózi de otbasy baqytyn sezinip, ulyn uıaǵa, qyzyn qııaǵa ushyrǵan baqytty áýlettiń otanasy. Eldiń alǵysy áli de aldynan shyǵar, kórer qyzyǵy kóp bolsyn deımiz.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy,
Aqjaıyq aýdany,
Býdarın aýyly