Til – ulttyń jany. Ulttyń bolmysyn eń aldymen sózinen kóremiz. Al muny saqtaýǵa osyǵan anyq kózi jetken kez kelgen ult ókili shyr-pyr bolmaq. «Eńbekshil qazaq» gazetiniń 1923 jylǵy №118 sanynda jaryq kórgen Sádýaqas Seıfýllınniń «Ne qyldyńdar?» maqalasy sonyń aıǵaǵy.
Qazaqstannyń ortalyq keńesi (sovet) komıtetiniń jańadan bolyp ótken 3-shi jalpy jıylysy «Qazaqstanda qazaǵy kóp jerlerde mekeme isteri qazaq tilinde júrsin, bul aldymen bolystarda bastalsyn» dep qaýly qyldy.
Bul týraly aldynda jazǵanbyz hám bul týraly 12-shi partııa jıylysynyń qaýlysy da bar.
Jáne bul týraly bizdiń Qazaqstannyń sot isterin basqaratyn ǵadilııa komıssarıaty hám Qazaqstannyń ishki isterin basqaratyn komıssarıaty da gýbernııa-gýbernııaǵa buıryqtaryn jiberdi. Buıryqtar tyǵyz.
Jáne qaǵazdan góri ıgi ǵoı dep bıyl jazǵa Orynbordan ár elge bara jatqan qazaq oqýshylaryna, stýdentterine Qazaqstannyń ishki isterin basqarýshy komıssarıatynan qaǵazdar alyp berip, bul isti tapsyryp jiberdik.
Mundaǵy maqsut – bular ár gýbernııaǵa barysymen qazaq tiliniń dúkenin ashyp jiberip, qaınatyp qazaq tilin júrgizip jiberer degen emes, áıteýir, adam barǵan soń gýbernııa-gýbernııalardaǵy, oıazdardaǵy qazaq eńbekshil tabynyń shyn ilgeri basýyn oılaǵan hám sol eńbekshil taptyń úkimetiniń shyn kórkeıýin, gúldenýin oılaǵan qaıratty azamattar bolsa, tura qalyp oılanyp, bul zor tarıhı iske belsenip kiriser me eken degen edi.
Aqmola, Semeı, Bókeı, Qostanaı gýbernııasyna jibergen jigitterden habar alyndy. Habarlary óte ýaıymdy. Báriniń aıtatyn sózderi: «eshbir jerde qazaq tilin eshkim iske asyrýǵa oılanǵan joq hám oılanatyn emes» deıdi.
Is qıyn, is ýaıymdy ekeni ras, kóp aqsha kerek ekeni ras. Biraq qandaı is bolsa da yntamen bolmaq. Sol ynta gýbernııalardaǵy, oıazdardaǵy ártúrli qyzmet basyndaǵy jigitterde bar ma?...
Kelgen habarlarǵa qaraǵanda, ondaı ynta, qalaı qylsaq ta boldyraıyq degen shyn kóńil joq.
Joqty bar qylady degen, aýyr qıyndyqtardy jeńedi degen qyzmet basyndaǵy jigitter qur ýaıym aıtatyn túri bar. Qur «buǵan qarajat kerek, buǵan anaý kerek, buǵan mynaý kerek» degen sózderdi aıtatyn túrleri bar.
Jalpy, ynta bolyp, jiger-qaırat bolsa, ózi-ózine sengen kámil ıman bolsa, erjigittiń isteı almaıtyn isi joq.
Qyzyl ásker jalpy jumylǵan yntanyń, qaıratty jigerdiń, erliktiń arqasynda, ımannyń arqasynda qamaǵan qalyń jaýyn jeńdi.
Qazaq tilin júrgizý isi qıyn bolsa sondaı-aq bolar.
Buǵan jalpy ynta, qajymas qaırat kerek.
Kelesi jalpy jıylysta gýbernııalardaǵy, oıazdardaǵy qyzmet basyndaǵy jigitterden bul is týraly ne qylǵanynan áıgili jaýap alynbaq. Gýbernııadaǵy hám oıazdaǵy halyqpen qatynasyp otyrǵan is bastaryndaǵy jigitter bul suraýǵa laıyqty jaýaptaryn daıarlaı berýleri kerek.
Daıyndaǵan Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»