Asýlardan asqanda

Kúnde daý-damaı. Qyzý jıyn. Qyzyl óńesh bop, qyzý sóılep jatqan halyq qa­laýlylary. Kóbine birin-biri tyńdamaıdy. Minberde turǵan sheshenniń sózin bólip nemese zaldan turyp, ornynan daýystap, óktem sóıleıdi. «Toqtasańyzshy», «Sabyr etińizshi!» degenderge qolyn bir-aq silteıdi. Keıde tipti, sóılep turǵan depýtatqa til tıgizip, shamadan shyǵyp ketetinder de bar. Qysqasy, ádepten ozyp, óziniń pikirine qaıshy keletinderge, ne bolmasa oǵan synı ýáj aıtqandarǵa óre túregelip, dúrse qoıa beredi. Sol-aq eken, zal qaq jarylyp, ekiudaı bolyp, buryn da qyzyp turǵan jıyn odan beter shıryǵa túsedi. Bul 1993 jyldyń qańtar aıy bolatyn. Men Joǵarǵy Keńeske jumysqa jańa kirisken qyzmetkermin. «Jazýshy» baspa­syn­da jıyrma bes jyl jumys istediń ǵoı, tájirıbeń mol. Bizge sen kerek bolyp tursyń» – dep, ataqty da azýly synshymyz, ádebıetimizdiń asa bilgiri, belgili uıym­das­ty­rýshy Zeınolla Serikqalıev osyn­da ju­mysqa shaqyrǵan bolatyn. Sóıtsem, Zekeń­niń bóliminen shyǵatyn Joǵarǵy Keńes jarshysy bir jarym jyldan beri jaryq kórmeı, toqtap qalǵan eken. Senim kimge bolsa da qanat bitiredi ǵoı. Bilekti syba­nyp, ynty-shyntymmen jumysqa kirisip kettim. Sóıtip, ekiudaı bolyp daýryqqan depý­tattardyń qyzý jıynynyń ústinen bir-aq shyqtym. Shynynda da, talqylanyp jatqan másele óz pikirińdi qyzǵyshtaı qoryp, qy­zylkeńirdek bolýǵa turatyn másele eken. Bul – týǵan tilimizdiń taǵdyry tarazy ba­syna túsken talaıly kezeń, taǵdyrly sát eken. Qabyldanǵaly jatqan jańa Konstıtýsııa – Ata Zańymyzdyń barlyq baby maquldanyp, depýtattar ózara kelisip, ortaq til tapqanda ólispeı berispeıtindeı tusqa – bir-aq bapqa – til týraly bapqa kep, tuıyqqa tirelgen shaq eken. Qazaq tiline memlekettik til mártebesi be­rilsin degen pikirge qarsy shyqqandar tipti, shyǵandap, shekten shyǵyp, «bul kýh­nıa­nyń (as úıdiń) tili» deýge deıin baryp, shaptyq­qany bar. Olardy ózimizdiń qarakóz máń­gúrt­terdiń qýana qoshtaǵany aıtpasa da túsinikti. Sondaı pikirtalastarǵa qatysqan­da asqan tózimdilik pen salıqaly sabyr ta­nytyp otyr­­ǵan Elbasy Nursultan Nazar­baev­tyń shydam­dylyǵyna óz basym qaıran qalatynmyn. Aqyry, qańtar aıynyń aıaǵyna da jettik-aý, ázer-áýpirimmen. Olaı deıtin sebebim, aıdyń aıaǵynda daý-damaıǵa núkte qoıylyp, qazaq tili memlekettik til degen bap qabyldandy. Biz, aýdarma bóliminiń qyzmetkerleri, Otanymyzdyń, halqymyzdyń, ultymyzdyń taǵdyryna tikeleı qatysy bar, tek qatysy bar deý jetkiliksiz, til taǵdyryn, ult taǵdyryn sheshetin uly mezetti balkonda turyp, baqylap kórdik. Mundaı tebirenip, tolqymaǵan shyǵar­myn. Kóz jasymdy tııa almadym. Bul – uly jeńis. Táýelsizdikti biz tek qazaq tili – memlekettik til damyǵan kúnde ǵana júzege asyra alamyz. Táýelsizdiktiń basty belgisi – til táýelsizdigi ekeni dáleldeýdi qajet etpeıtin aksıoma. Qazaq ulty osy jıyrma birinshi ǵasyr­ǵa aman-esen jetse – ol ana tilimizdiń arqa­sy. Eger tilimiz táýelsizdik bıigine shyǵa almasa, onda biz de ult retinde shyn máni­sinde táýelsizbiz dep aıta almasymyz haq. Elbasymyz bolashaqta astanamyz Aqmolaǵa kóshedi dep sheshim qabyldaǵanyna da birneshe jyl ótken kez. Kezinde bul sheshimge de kúmán keltirip, kúdikpen qaraǵandar da bolmaı qalǵan joq. «Jańa astanaǵa kóshe­miz» dep álektenip, aıaǵymyz aspannan kelip júrmesin!», «О́zimiz joq-jitik elmiz, aryq atqa qamshy aýyrdyń keri kelip júrmesin» deýshiler de tabyldy. Ol ol ma? «Ol sheshimdi Elbasynyń ózi de umytyp ketken shyǵar» dep keketkender de boldy. Sóıtip júrgenimizde astana Aqmolaǵa jeltoqsan aıynda kóshedi degen pármen burq ete qaldy. Bireý sendi, bireý senbedi. Biraq pármenniń aty pármen. Á degennen qaýyrt qımyl, jedel jumys bastalyp-aq ketti. Kóshi-qonǵa baılanysty neshe túrli mindetter júktelip, jaýapkershilik kúsheı­til­di. Sonaý otyzynshy jyldardan beri jaryq kórip kele jatqan «Joǵarǵy Keńes jarshysynyń» arhıvi bizdiń bólimde bo­latyn. Sektor meńgerýshisi bol­ǵandyqtan, «Jarshynyń» qolda bar danalaryn karton qoraptarǵa uqyptap salyp, tasymaldaýǵa daıyndaý maǵan júkteldi. Joǵarǵy Keńes basshylyǵy buǵan qosa bizdiń jyly kıim jaǵyn qarastyryp, oǵan arnaıy bólingen qarjyǵa jyly syrt kıim satyp alýymyzdy jiti qadaǵalap otyrdy. Biz bazarǵa baryp, dýblenka satyp aldyq. Tipti, ydys-aıaq sııaqty turmysqa qajetti nárselerdi de umytpaý máselesi eskertildi. Munyń bári keıinirek bolǵan jaǵdaı. Men úshin eń qıyn másele – Aqmolaǵa barý-barmaý boldy. Sol tusta «Vozrastnoı senz» degen tártip shyǵyp, Aqmolaǵa tek jastar barady eken degen dabyr-dubyr kóbeıdi. Men bolsam, sol jyly qyrkúıek aıynda alpysqa tolǵan edim. Endi jasy asyp ketken qyzmetkerlerdiń biri bolyp, Almatyda qalyp ketý qaýpi týdy. Kóshpeli babalardyń qany áli de tamyrlarymda lúpildep soǵyp turdy ma, qaıdam, áıteýir uly kóshten qalǵym kelmeı, Aqmolaǵa barǵym kelip, ańsarym aýdy da turdy. Endi shynymen muńaıyp, moııyn dedim. Salym sýǵa keteıin dedi. Qorǵansyzdyń kúı­­­in keshe bastadym. Oıǵa salyp kórsem, meni qorǵashtap, qanatynyń astyna ala­tyn­daı basshylar arasynda eshkim de kórinbedi. Endi sasaıyn dedim. Árıne, maǵan «Qa­latyn boldyńyz» dep, eshkim aıtqan joq. «Baratyn boldyńyz» degen de basshy bol­mady. Túngi uıqym tórtke bólinip, múlde beımaza kúıge túsken basym aqyry «Ne de bolsa, basshylardyń biriniń aldynan óteı­in, shapanymdy sheship almas» degen toq­tam­ǵa bekidim. Aqy­ry ol másele de or­­ny­­­­men sheshilip, al­­­ǵashqylardyń bi­r­i bolyp men de Aq­molaǵa attanatyn bolyp, kóshý qa­my­na qyzý da qum­byl kirisip kettim. Almatynyń ek­­­inshi vokzalynda mıtıng bolyp jatyr. Qa­­­lada kún sýyq. Biraq, ony baıqar emespin. Kóńil toq. Prezıdent ból­gizgen qarjyǵa bazardan satyp alǵan qara­ǵaıdaı qara to­nym ústimde. Ishimde qýa­nysh­qa oraı tastap alǵan júz gramm. Qara­qu­rym halyq. Aınala qorshaǵan qyzylja­ǵa­­­­­­lylar. О́ıtkeni, mı­tıngige jınalǵandar men jańa astanaǵa attanyp bara jatqan iza­sharlardyń shyr­qyn eshkim buzbaýǵa tıis! Mıtıng aıaqtalysymen biz kýpelerdegi óz oryndarymyzǵa jaıǵastyq. Vagonnyń ishi de ystyq, biz de ystyqpyz. Qýanyshtan júregimiz alyp ushady! Sonshama nemenege qýanady degen tańdanysty vokzalǵa shyǵa­ryp salyp, vagonǵa kirgizip turyp qoshta­syp qalǵan ulym Aıbastyń júzinen ańǵar­ǵanym ras. Shyǵaryp salýǵa qalamgerler qaýymy­nan kelgen adam bolmady. «Batpaǵy belýardan, masasy barmaqtaı» dep Aqmolany unatpaıtyndary osy tusta aıqyn sezildi-aý deımin ishteı. Olar turmaq, baratyn­dardyń tizimine ilige turyp, óz erkimen bas tartyp, Almatyda qalyp qoıǵandar qansha­ma! Tipti, meniń bedeldi bastyǵym Zeınolla Serikqalıevtiń osynaý uly kóshke ermegenine tań-tamasha bolǵanym ras. Perronda eki ret sýretke túsirip, kar­tochkasyn syılaǵan belgili fotograf, qazaq qalamgerleriniń fotoshejiresin jasaǵan aıaýly azamat Saılaý Pernebaevtyń sol eskertkishin sol bir qımas sáttiń, meniń sol bir juldyzdy mezetimniń kýásindeı kórip, kúni búginge deıin kózimniń qarashyǵyndaı saqtap kelemin. Oqta-tekte qarap qoıamyn. Sondaıda marqum Saılaýǵa ázil aralas, ekspromt túrinde shyǵarǵan bir shýmaq óleńim de eske túsedi: Ýa, meniń abzal dosym Pernebaev! Jiberdiń ataǵyńdy elge jaıyp! Murtyńnyń qarasyna sene berme, Minezi bul zamannyń almaǵaıyp! Bizdi aıaýly Almatymyz shyǵaryp sa­lyp, qol bulǵap qaldy. On alty jasymda oqýǵa kelip, otyz segiz jyl ǵumyr keship, jarqyldaǵan jastyq shaǵym ótken qala – meni aqyn atandyrǵan súıikti qalam. Sonaý Jetisaıdan, Qazaqstannyń eń kúngeı óńi­rinen qaıran anashym Jańylǵanym О́ken­qy­zyn kóshirip ákelip, otyz úsh jyl alaqa­nym­da álpeshtegen qalam endi, mine, 1997 jyldyń 8 jeltoqsanynda artymyzda qalyp barady... Qımastyq sezim baýraıdy, árıne. Aq basty Alataýyma men de qol bul­ǵadym. Kózime jas úıirildi: «Osydan bir jarym jyl buryn dúnıe salǵan anashy­m­nyń beıiti qalyp barady Alataýdyń baý­raıynda! Qosh bol! Baqul bol, Alataýdaı aıbarly Anashym! Úı-jaıdy da, otbasy, bala-shaǵamdy da kóshirermin-aý jańa astanaǵa. Biraq, seniń basyńa kelip, taýap etip turarym haq. ... Poezd birte-birte júrisin jedeldeteıin dedi. Álgi sáttegi kóz jasym yrshyp jerge tústi de, boıdy bılegen ýaıymym da, Almatydaı arý qalaǵa degen qımas sezim, saǵynyshym da sol ystyq jaspen birge ǵaıyp bolǵandaı... Beý, Almatym! Jyr terbetken besigim! Qosh bol endi! Keshirim et! Keshirim! Aldymda tur qushaq jaıyp Saryarqa! Qosh keldiń dep syldyraıdy Esilim! Biz túni boıy kóz ilgen joqpyz. Shat-sha­dyman kóńil. Ázil-áńgime. Tumanbaı aǵa­myz aıtqandaı, syrymyz da biter emes, jyrymyz da biter emes. Quddy bir ulan-asyr toıda otyrǵan­daı­myz. Birimizge birimiz sózge qonaq bermeı, bólip kete beremiz. Elbasyna rıza ekenimizdi jarysa baıandap, jarysa madaqtaımyz. Osy qystyń kó­zi qy­raýda qandaı memlekettiń basshysy Asta­nasyn kóshiripti?! Qaı eldiń patshasy, ne koroli ondaı bola qalǵan kúnde de oraı­yn keltirip, qarjymen qamtamasyz ete alǵan?! Tipti, Eýropa tórindegi eń myqty, ále­ýetti dep júrgen aldyńǵy qatardaǵy el – Germanııanyń ózi astanany Berlınge kóshi­rýdi birneshe jylda ǵana aıaqtamaq. Biz El­ba­syn arystan júrekti, keremet uıymdas­tyrýshy eken dep túıdik. О́ıtkeni, bizdiń eldegi bul jaǵdaı adamzat tarıhynda bol­ma­ǵanyn biz jaqsy bilemiz. Poezd zaýlap keledi tynbastan. Baı­qaýymsha, stansalarǵa aıaldap jarymaıdy. Endi biz vagondardy, kýpelerdi aralap, áriptesterimizben osy kóńil-kúıimizdi, keýdemizdi kernegen qýanyshymyzdy bólisý­­men boldyq. Ertesine, sáske muǵdarynda biz Aqmola­ǵa da jettik. Kún salqyn. Qar qylaýlap tur. Bizdi orkestrmen qarsy aldy. Shashý shashylyp jatyr. Keshegi saltanat búginge ulasty. Besinshi shaǵyn aýdandaǵy Parlament ja­taqhanasyna kelip ornalastyq. Aqmolaǵa kelgen soń, qaıran shabyt qu­sy kelip kóńilge qonǵandaı sezindim. Jyr joldary tógildi aq qaǵazǵa: Uly kóshten qalmasqa sert bergenmin, «Astanalyq» kýpesinde terbeldim. Almatylyq aqyndardyń ishinen Birinshi bop, Aqmolaǵa Men keldim... Alǵashqy izasharlardyń biri bop kelgenimdi maqtan tutatynym ras. О́mir baqı maqtan tutyp ótetin shyǵarmyn. Almaty­lyq kóp zamandastarym «Arqanyń qyryq gradýs aıazynda úsip óler jaıymyz joq. Seni onda qaı naǵashyń kútip otyr?!» dep meni de talaı qyjyrtqany bar. Bala kezimnen syrlas bir dosymmen qonys aýdarý týrasynda aqylda­syp, jigitter osylaı dep meni pushaıman qyl­dy» dep edim, dosym maǵan kúlip: «Olar­dy tyńdap júrgen sen de qyzyq ekensiń. Aqmolaǵa shaqyrmaǵan soń solaı demegende ne deıdi?!» degeni. Sóziniń qısyny bar. Naǵyz dostyń sózi osy shyǵar dedim ishteı. Sonymen Aqmolaǵa kelip, jumysqa kirisip kettik. Tańerteń jumysqa avtobýspen alyp ketedi de, túste qaıta kelip, aýqat­tanamyz. Keshke de sol avtobýs jataqhanaǵa ákelip salady. Olaı bolatyn sebebi, bul qalada kólik máselesi áli sheshilmegen qıyn túıin eken. Eptep kúnniń sýyǵyna da úırenip kelemiz. Endi esik aldyna shyǵyp, jataqhana or­na­lasqan mańaıdy aınala sholyp, aına­lany aralaıtyn boldyq. Bul – tórt ja­ǵy­nan tórt bes qabatty úıler qorshaǵan oram eken. Oram ortasyndaǵy tórt buryshty alańda maıalap úıgen shóp sııaqty bıik bir nárse tur. Iisi anadaıdan qolqańdy atady. Sasyq bolǵanda sumdyq. Qasynda kolıas­ka­daǵy sábılerdi terbetip otyrǵan qarııalar. Astaryndaǵy jıyrylmaly oryndyqtarǵa jaıǵasqan. Men qastaryna kelip: – Myna sasyq ıiske qalaı shydap otyr­syzdar? Sábılerge obal emes pe? – dep surap edim. Qatar tizilip otyrǵan kempir­lerdiń biri sózsheń eken. Jaýapty sol qaıtardy. – Nemene, aspannan tústiń be? Bul – birneshe jyldan beri turǵan qoqys. Jyl sanap bıiktep keledi. Sodan-aq bizdiń qa­lanyń basshylarynyń qandaı ońbaǵan ekenin bile ber! – Porfırevna, sen odan da gazdyń, elektrdiń kúnine sanaýly saǵat qana beriletinin aıtsaıshy! – dep onyń sózin bóldi qasyndaǵy qarııa. – Sen odan da adamnyń zárindeı sap-sary sýdy aıtsaıshy, – dep kúńk ete qaldy basynda kóne soldat bórki bar eńkish tartqan kópeı shal. – Birer teńgeden jınap, júk mashı­nasyn jaldasańyzdar, bir-aq kúnde tazartyp, alyp ketpeı ma myna qoqysty? – dedim men de qarap qalmaı. Bári maǵan jabylyp ketpesin. Nege aıttymǵa qaldym. – Sendeı baı emespiz! – Sendeı shikireıgenderdiń talaıyn kórgenbiz! – Áke-shesheń shirigen baı shyǵar! – Solardyń arqasynda shyǵar taltań­dap júrgeniń! – Joq! Bul osynda kóship kelip jatqan sheneýnikterdiń biri bolsa kerek. Syńaıy solaı! Quryp ketsin! Sábılerge sasyq ıisin ıisketip, ózderi de múńkigen boqtashaqty ju­typ otyrǵan myna qarııalardyń meni jep qoıatyn túri bar. Páleden mashaıyq qa­shypty degendeı, ún-túnsiz dereý jyly­sýyma týra keldi. Endi qaıtyp ol mańǵa jolamaıtyn boldym. Qaı qalaǵa, kentke ne bolmasa aýylǵa barsań da sol eldi mekendi jaıaý aralaıtyn ádetim bar. Bir kúni sol ádetime basyp, jataqhanadan Parlamentke jaıaý barmaq boldym. Sol kezdegi Karl Marks kóshesi, qazirgi Abylaı han-Kenesary kóshelerin boılap júrip kelemin. Qudaı-aý, mundaı qarań qal­ǵan kósheni kórmegen shyǵarmyn! Myqyr úıler belýarynan jerge kirip ketken! Trotýar nyspy joq. Kóshe quddy bomba túskende paıda bolǵan oı-shuńqyrlardyń uzynnan-uzaq tizbegi. Qazaqstandaǵy bir kezdegi 19 oblysty túgel aralaǵandyqtan bárin de biletin adamǵa sanaıtynmyn ózimdi. Joq! Bilmeıdi ekenmin. Ásirese, myna Aqmolany! Mundaı mesheý qala, meshel úılerdi kórmeppin! Kóńilim qulazıyn dedi. Iаpyr-aý, qaıda kelgenbiz! Jýkovka degen jerdiń tusynan ótip bara jatyp, birin-biri teńsele qoltyqtap, «Shý­mel kamyshqa» basqan úsh erkekti kór­dim. Aınalamda basqa tiri pende balasy kó­rin­bedi. Qorqaıyn dedim. Tezirek ótip kettim. Aqyry, ortalyq alańǵa da jettim-aý. Kelsem, on alty qabat parlament ǵıma­ra­ty­nyń aldynda qaýyrt jumys qyzyp ja­tyr eken. Qaptaǵan adamnan ıne shanshar jer joq. Bári jabylyp, tósemtas tósep ja­tyr, bordıýrmen shegendep, sándep jatyr. Álginde qulazyp kelip edim, endi bo­­ıymdy qýanysh bıledi! Edildiń boıy en toǵaı, El qondyrsam dep edim, Jaǵalaı jatqan sol elge, Mal toltyrsam dep edim! – degen batyr Mahambettiń, aqyn Mahambettiń jyr jol­da­ry esime tústi. Asan Qaıǵy, Qaztýǵan, Dos­pambet, Murat jyraýlar da armanda­ry­na jete almaı fánıden kúńirenip ótip edi... Uly babalardyń ańsaǵan armanyna jete almasa, sol armanǵa Elbasy jetkizbek! Álginde qulazyǵan kóńilim kóterip sala berdi! Berik senim paıda boldy. Ol – Elbasyna degen nyq senim bolatyn! Kókeıimde taǵy da jyr joldary oıandy. Kórdim Eldiń Ulan asý asqanyn, Bolashaqqa Batyl qadam basqanyn! Saryarqanyń qaqap turǵan qysyn da Jylytty kep, Qaısar zamandastarym!   Sherý tartyp, Asqar shyńǵa jónedik! Qatal qysty Shat kúlkige bóledik! Aıaǵynda jıyrmasynshy ǵasyrdyń Astanasyn aýystyrǵan el edik! 1998 jyldyń qańtar aıynyń aıaq sheninde Prezıdent óziniń Aq zalyna Parlament apparatynyń qyzmetkerlerin jına­dy. Elbasy shaqyrǵan soń taıly-taıaǵymyz qalmastan saǵat onnan erterek jınaldyq. Bir jaǵynan qýanyshty bolsaq, bir jaǵynan bizge ne aıtýy múmkin degendeı oıdamyz. Kóńilimiz kúpti. Jınalys mejeli ýaqytynda bastaldy. Elbasymyzdyń kóńili kóterińki. О́zi sóz sóıledi. Osynaý qıyn-qystalań shaqta, syn saǵatta maǵan berik senim bildirgen­deri­ńizge, alǵashqy izasharlar bolyp, aýa raıy­nyń qolaısyzdyǵyna qaramastan Arqaǵa qonys aýdarǵandaryńyzǵa shyn kóńilden rızashylyǵymdy bildiremin, – dedi Nur­sul­tan Ábishuly. – Al ýaqytsha qolaı­syz­dyqtar bolyp jatsa, oǵan shydarsyzdar. Sizderge arnalyp, ál-Farabı shaǵyn aý­da­nyn­da salynyp jat­qan úılerdiń quryly­sy aıaqtalýǵa jaqyn. Birdi-ekili bitkenderine kirip aldyńyzdar. Endi jýyq arada qo­nys toıyn toılaıtyn bolasyzdar, – dep só­zin jalǵady Elbasy. Qysqasy, eshkim de úısiz qalmaıdy, bá­ri­ńiz de pátermen qam­ta­masyz etiletin bo­la­syzdar, – dep sózin túıindedi Nureke. Biz ornymyzdan turyp kettik. Tik turǵan qal­pymyzda Elbasyna alǵysymyzdy jaýdy­ryp jatyrmyz. Ás­i­rese, men aıryqsha qul­shyna qol shapa­laq­tadym. Onyń er­ek­she sebebi bar-tyn. Munda kóship kelisimen arada eki apta ótkende Parlament appa­ratynyń úsh qyz­metkerine páterdiń kil­tin tabys etti basshylar. О́z kózime ózim senbedim. О́mirimde eki juma muǵdarynda úı alyp kórmegen edim. Senat apparatynyń basshysy Murat Qumaruly maǵan páterdiń kiltin usynyp turyp: «Qaıreke, páterińiz jaqsy, ókinbeısiz», degen edi. Aıtsa aıt­qan­­daı eken. Kirip barsam, daǵaradaı shar­shy korıdor. Oǵan ulasqan uzynsha korıdormen ketip baramyn, ketip baramyn. Endi abyr­jıyn dedim. «Eki bólmeli dep edi. Qate­le­sip, basqa úsh bólmeli úıdiń kiltin berip jibergen joq pa?!» degen oıǵa keldim. Sóıt­sem, eki bólmeniń kólemi 86 sharshy metr bolyp shyqty. Bátir-aý, bul Alma­ty­daǵy tórt bólmeli páterdiń kólemi ǵoı deımin ishteı. Ekinshi qabat. Uzynnan uzaq balkon. Páter ystyq, qaınap tur. Sol jyly qys tym qaharly boldy. Alaqanym aýyrǵansha qulshyna qol soqqan sebebim osy. Meniń ornymda kim bolsa da aıanbaı qol shapalaqtary kámil. Ústimizdegi jıyrma birinshi ǵasyrda uly oqıǵa boldy. Uly derjavalar bastat­­qan elý aldy eldiń, memlekettiń basshy­la­ry bas qosqan uly jıyn bolyp ótti bizdiń týǵan jerimizde. Darqan babalarymyzdyń keńdigin, Atymtaı jomarttyǵyn álemge pash etti bul oqıǵa. Asymyzdyń eń asylyn, taǵamymyzdyń táttisin týǵan balalaryna bermeı, uıatty qonaq keledi dep sarǵaıa saqtaıtyn qazekemniń myrzalyǵyn kózben kórip, tań qalyp, tańdaı qaǵysty. Jer-Ananyń shartarabynan qazaq jerine kep, at basyn tiregen mártebeli meımandar. Táýelsizdigimizdiń shuǵylaly tańy jar­qyrap atqanda birden ıadrolyq qarýdan bas tartqan Qazaqstanǵa jer sharyndaǵy memleketter qaıran qalsa, endi sanaýly jyl­dar­da salynǵan kún sáýletti Astanamyzdy kórgende tabyna tań qalǵandaryn jasyr­ǵan joq. Árıne, bul EQYU jıynyna qatysqan sheteldik qonaqtardyń, alýan tilde syr­lasqan, suhbattasqan jýrnalısterdiń áser-pikirleri basqa bir tolyǵyraq tolǵanýdy qajet eteri sózsiz. Búgin jaıyp, Keń dastarqan-Dalasyn, Barsha ultty qonaq etti Alashym! Jer-Ananyń bes perzenti – Bes qurlyq Suhbat quryp, Baýyrlasyp, Tarasyn! Munyń syrtynda Elbasynyń BUU-nyń bıik minberinen san ret sóz sóılegeni, talaı memleketterde resmı saparmen bolyp, elimizdi, jerimizdi tanystyra, tanyta júr­genin, sóıtip, qazaq eliniń, qazaq ultynyń dostaryn kóbeıte túskenin eske alsaq ta jetip jatyr. Atam qazaqtyń «Atyń barda jer tany jelip júrip, asyń barda el tany berip júrip» degen qaǵıdasynyń júzege asqany osy dep bilemiz. О́z elimizde de san márte tosyn oqıǵalar bolyp jatyr: Zilzala, sý tasqyny, qýań­shy­lyq jáne t.b. sııaqty náýbet kesiri mol jaǵ­daı­lar bolyp jatyr. Oǵan barshamyz da kýá­germiz. Sondaı qıly kezeńderden esen-aman shyǵyp, kemshinniń ornyn tolty­ryp jatyrmyz. Tabıǵattyń oqys minezine tos­qaý­­­yl jasap, jalpy halyq bolyp keýde tosa bildik. Bul – bizdiń táýelsiz memleketimizdiń damý, órleý ústinde ekeniniń dáleli ekeni daýsyz. Táýelsiz jıyrma jyl ishinde jetken jetistikterimizdi tizbelep jatýdy maqsat tutpadym. Bárin aıtyp shyǵý múmkin emes. Dúnıe júzin mekendegen halyqtardyń qos ókpesin qysqan daǵdarys synynan da biz syr bermeı esen-aman shyqqanymyz ámbege málim. Bul da bizdiń ult bolyp uıyp, halyq bolyp qalyptasqanymyzdyń bultartpas aıǵaǵy. Mine, osynaý asqaraly asýlardan múd­i­rissiz asyp kelemiz. Osyndaı kúrmeýi kóp qıyn kezeńderden Elbasymyz elin aman-esen alyp shyqqanyn otandastarymyz oryndy maqtan tutady. ...Men Astananyń Orynbor kóshesimen kele jatyrmyn. Aıbyndy Aqorda, Par­la­menttiń qos ǵımaraty kózime ystyq kórine­di. Mine, Mınıstrlikter Úıi. Bári kózime ystyq. Bári de kóz aldymda kúni keshe ǵana paıda bolǵan ǵımarattar. Osy qalada dúnıege kelgen Aqbota, Merýert, Alan, Haýaz, Aısulý, Dııar esimdi nemerelerim kúni keshe ǵana osy jer qala emes mıdaı jazyq dala edi desem, eshqaısysy da senbeıdi-aý dep oıǵa shomdym. Mundaı az ýaqyttyń ishinde elordasyn salǵan memleket tarıhta bolǵan emes. Nu­re­keń eline, halqyna bolashaqtyń qalasy – Astanany syılady. Bul máńgilik eskertkish. Mundaǵy ár ǵımarat «Men – táýelsiz­bin!» dep jahanǵa jar salyp turǵandaı. Men Astana kóshesimen baıaý júrip kelemin. Ertegiler elinde júrgendeımin... Qaırat JUMAǴALIEV, aqyn.