Oral qalasyndaǵy gaz, munaı jáne salalyq tehnologııalar kolledji ǵımaratynyń aldyna ardager munaıshy, Qazaqstan Respýblıkasynda tuńǵysh ulttyq gaz kompanııasyn uıymdastyrýshy, akademık, ekonomıka ǵylymynyń doktory Eset Raýatuly Ázerbaevtiń bıýsti ornatyldy.
Belgili munaıshy-ǵalym, «Eńbek Qyzyl Tý», «Halyqtar dostyǵy», «Qurmet» ordenderiniń ıegeri, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, birneshe kitaptyń avtory Eset Ázerbaevtyń ómir joly kúrdeli de qyzyqty. Arǵy atasy Ázerbaı qajyǵa birneshe baryp, ǵulama bilimimen «sheıh» atanǵan, áýleti Batys Qazaqstannyń Taıpaq óńirinde aıtýly baı, tóńkeristen buryn-aq tehnıka tilin meńgerip, lobogreıka paıdalanyp aty shyqqan eken. Bolshevıkter bılik alyp, aýqatty qazaqtyń basyna aqyrzaman ornaǵanda, týǵan jerinen túp kóterile kóshken jurttyń ishinde Ázerbaevtar áýleti de bar edi. Eset Raýatulynyń 1941 jyly bashqurt jerinde dúnıege kelgen sebebi sol.
1964 jyly Ýfa munaı ınstıtýtyn bitirgen Eset Ázerbaev Orynbor oblysyndaǵy Dombarov gaz kompressory stansasynda úsh jyldaı jumys atqaryp, Qazaqstanǵa, Atyraý oblysyna aýysqan eken. «Ortalyq Azııa» ortalyǵynda magıstraldy gaz qubyry Maqat aýdandyq basqarmasynda tórt jyl jaýapty qyzmet atqarǵan jas maman 1974-1981 jyldary salynyp jatqan «Orynbor-Batys Shekara» gaz qubyry Oral ákimshiligin, «Zakaspıısktransgaz» óndiristik birlestigin basqarǵan. 1981-1987 jyldary «Saratovtransgaz» óndiristik birlestiginiń bas dırektory bolsa, 1987-1989 jyldary alys Lıvııada eńbek etipti. 1989 jyldan «Iýgtransgaz» (Saratov) birlestigi bas dırektorynyń orynbasary boldy. «Oralyq-Azııa» ortalyǵynyń gaz qubyryn júrgizýmen qosa kezinde jeke mınıstrlik deńgeıde bolǵan «Qazaqgaz» kompanııasyn uıymdastyrdy. Osylaısha «Qazaqgaz» kompanııasy 1991 jyldyń 19 qyrkúıeginde, táýelsizdikten buryn quryldy. Keıin Eset aǵa «Batystransgaz» AQ, «Arqagaz» AQ-ny quryp, basshylyq etken elimizdiń gaz sharýashylyǵy salasyn damytýda aıtarlyqtaı eńbek sińirdi. Munaı ardageriniń óńirindegi «Eńbek Qyzyl Tý», «Halyqtar dostyǵy», «Qurmet» ordenderi shynaıy eńbegi men el qurmetiniń kórinisi edi.
Eset Ázerbaevtyń bıýstin ashý saltanatyna Qazaqstannyń Eńbek eri, «QazMunaıGaz» Ulttyq kompanııasy» AQ eks-prezıdenti, «Qazaqstan Injenerıng»birlestigi tóraǵasynyń orynbasary, akademık, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Uzaqbaı Qarabalın Astanadan arnaıy kelipti. Eset aǵamyzdyń 1991-1995 jyldary Oral qalasynda Ulttyq Gaz kompanııasynyń Prezıdenti, basqarma tóraǵasy, «QazaqGaz» memlekettik holdıng kompanııasy Prezıdenti qyzmetin atqarǵan jyldary «Qazaqgazdy» aıaǵynan tik turyp, respýblıkadaǵy 16 gaz tasymaldaý óndirisin biriktirip, jeke óndiris salasyna aınaldyrǵany, «Qarashyǵanaq» ken ornyn ıgerýge qatysyp, «Buhara-Oral», «Orta-Azııa-ortalyq», «Odaq», «Orynbor-Novopskov», «Gazlı-Shymkent-Bıshkek-Almaty» sııaqty iri gaz tasymaldaýshy óndiristerge operatorlyq qyzmeti, Ázerbaevtyń bastaýymen elimizdiń munaı-gaz salasyna alǵashqy shetel ınvestısııasynyń kelýi t.b. estelikter ortaǵa salyndy.
1993-1995 jyldary «QazaqGaz» gaz qory, tasymaldaý júıesiniń uzyndyǵy t.b. kórsetkishterimen álemdegi eń iri 10 gaz kompanııasynyń qataryna kirgen eken. Eset Raýatulynyń 1992-1997 jyldary gaz tasymaly týraly baıandamalary, ǵylymı maqalalary álemdik basylymdarda jarııalanyp turǵan. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń «Qazaqstan 2030» baǵdarlamasyna kirgen Elimizdi tolyq gazdandyrý, respýblıkalyq munaı-gaz salasynyń tujyrymdamasy E.Ázerbaevtyń basshylyǵymen jasalǵan. Atap aıtqanda «Rýdnyı-Kostanaı» men BQO aýdanaralyq gaz qubyrlary salyndy, «Atyraý-Samara» MQ-niń ekinshi jelisi gaz tasymaldaýǵa aınaldyryp, Jaıyqtyń oń jaǵalaýyndaǵy eldi mekenderge kógildir otyn jetkizildi. Bul týraly ardager dıplomat, qoǵam qaıratkeri Nájimeden Esqalıev, Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti Senatynyń depýtaty Narıman Tóreǵalıev, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, «Qurmet ordeniniń» jáne Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń ıegeri, aqyn Aqushtap Baqtygereeva, munaı salasynyń ardageri, E.Áserbaevtyń týysy Jaqsylyq Zakırov, respýblıkalyq «KATEK» jobalyq-zertteý kompanııasynyń bas dırektory, professor Qundyz Nupov jáne basqalary atap ótti.
Oral qalasynda jáne ardager munaıshynyń atajurty – Bazartóbe aýylynda Eset Ázerbaevtyń bıýstin qoıýǵa muryndyq bolǵan, qarjylaı qoldaý kórsetken - «KATEK» jobalyq-zertteý kompanııasynyń bas dırektory Qundyz Nupov bolsa, Oraldaǵy «Kondensat» AQ dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Valerıı Júnisov jańa alańqaıdy abattandyrýǵa atsalysypty. Al Oral gaz, munaı jáne salalyq tehnologııalar kolledjiniń dırektory Serik Muhambetálıevtiń qoldaýymen kolledjde Eset Ázerbaev atyndaǵy aýdıtorııa ashyldy. Buǵan qosa Qundyz Shamaquly kolledjdiń úzdik oqıtyn qos stýdentine 50 myń teńgelik Eset Ázerbaev atyndaǵy stıpendııa taǵaıyndady.
- Eset Ázerbaev alǵyr basshy, elimizdiń jáne onyń ishinde Batys Qazaqstannyń gaz sharýashylyǵy salasyna qosqan úlesi ólsheýsiz munaıshy edi. Aǵamyzdyń arab tiline jetik bolyp, Qurandy aýdarǵanyn, ólketanýshylyq baǵytta birneshe kitapqa avtor bolǵanyn da qalyń kópshilik bile bermeıdi. Eset Ázerbaevqa kórsetilgen qurmet – eń aldymen elimizdiń tarıhyna, ardager azamattardyń eńbegine berilgen baǵa dep esepteımin, - deıdi Qadyr Myrza Áli qoǵamdyq qorynyń dırektory, ánshi-kompozıtor Donedil Qajymov.
Qazbek QUTTYMURATULY, «Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan