Túrkistan oblysy Saıram aýdanynda bilim berý bólimine qarasty mekemeniń basshysy tárbıeshini jumysqa qabyldaý úshin 450 myń teńge suraǵan. Osy aýdanda mektep dırektory shtattyq kestede joq «baǵbanshy» qyzmetin ashyp, bul orynǵa jumysqa turǵysy kelgen azamattan 300 myń teńge para alǵan. Aılyǵy az deıtin qarapaıym tárbıeshini jumysqa alýdyń «quny» 450 myń teńge, al oıdan quralǵan baǵbanshynyń «stavkasy» 300 myń teńge bolǵan soń muǵalim, dırektorlyq oryn úshin qansha para berý kerektigin ózińiz shamalaı berińiz.
Joǵary bilimdi, jaýapty qyzmettegi azamattardyń jemqorlyqqa barǵany jónindegi budan basqa da derekter Ádep jónindegi keńes otyrysynda málim etildi. Saıram aýdanynyń prokýrory O.Ábdiramanov bilim salasyndaǵy tekserý nátıjelerin jergilikti atqarýshy organdarǵa joldaǵan. Keńes otyrysyna negiz bolǵan da osy tekserýlerde anyqtalǵan bilim bólimindegi jaýapsyzdyq pen basshylar tarapynan baqylaýdyń tıisti dárejede bolmaýyna baılanysty mektep dırektorlary, balabaqsha meńgerýshileri tarapynan oryn alǵan zańsyzdyqtar. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres boıynsha bilim salasyna engizilip jatqan bastamalar men naqty tapsyrmalar da bul aýdanda oryndalmaı otyr. Osy arada eske sala keteıik, Elbasy N.Nazarbaev Astanadaǵy alqaly jıynda oblysta bilim salasyndaǵy paraqorlyqtyń asqynyp ketkeni sonshalyqty, dırektorlardyń eden jýýshyny da jumysqa paramen qabyldaıtynyn mysalǵa keltirgen bolatyn. Elbasy «basqa esh jerde ondaı joq, tek senderde bar» degen edi sol joly. Osy synnan soń Túrkistan oblystyq bilim basqarmasy mektepterdegi paraqorlyqty joıý úshin bilim mekemelerindegi bos oryndarǵa maman qabyldaýdy arnaıy portal arqyly júrgizýge kóshti.
Alaıda Saıram aýdanyndaǵy mektep dırektorlary maman qabyldaýdy portaldan tys, burynǵydaı júrgize bergen. Muny bálkim salǵyrttyq dersiz, álde ádeıi jeke múddeni kózdegen áreket bolar. Áıtpese bul bastama Astanadaǵy alqaly jıynda jerge qaraǵandaı bolǵan oblys ákimi Janseıit Túımebaevtyń tikeleı tapsyrmasy boıynsha engizilgeni málim. Aýdandyq bilim berý bóliminiń basshysy Asan Babashov bul tapsyrmany oryndaýǵa qulyq tanytpaǵan sııaqty. Olaı deıtinimiz, «jumis.sitcen.kz» portaly iske kiriskeli Saıramdaǵy bilim berý uıymdaryna 163 qyzmetker, onyń ishinde 13 dırektordyń orynbasary, 126 muǵalim, 24 tehnıkalyq maman portaldan tys, eski ádis-tásil boıynsha qabyldanǵan. Mektepke mamandardy portal arqyly qabyldaýdyń maqsaty jemqorlyqtyń, paraqorlyqtyń aldyn alý edi, al aýdandaǵylardyń nege «eski ádisti» qalaǵanyn tómendegi faktilerden keıin baǵamdaı berińiz.
Aýdannyń Qarabulaq aýylyndaǵy Dalabazar negizgi orta mektebiniń dırektory birinshi maýsymda mamandy jumysqa qabyldaý úshin para alý ústinde quzyrly organ qyzmetkerleriniń qolyna tústi. Aýdandyq sottyń shyǵarǵan úkimi boıynsha oqıǵany baıandap kórelik. Shymkenttik azamat jumys izdep, mektep dırektory H.Botabekovke jolyqqan. Qara bastyń qamy tereń oılanýǵa mursha bermegen dırektor mekteptiń shtattyq kestesinde joq, «baǵbanshy» degen qyzmet ashyp, álgi azamattan 300 myń teńge suraǵan. Dırektor 300 myń teńge parany alý ústinde ustalyp, sot ony 4,5 mıllıon teńge aıyppul tóleý jazasyna kesti. Aýdandaǵy týberkýlezben naýqastanǵan balalardy saýyqtyrýǵa arnalǵan bóbekjaıdyń dırektory eki azamatshany mekemege tárbıeshi jáne onyń kómekshisi shtatyna qabyldaý úshin para suraǵan. Dırektor tárbıeshiniń ornyn 450 myń teńgege, kómekshiniń ornyn 250 myń teńgege saýdalapty. Para alýǵa deldaldyq etken mekemeniń esepshisi 700 myń teńgeni Saıram aýylyndaǵy dámhanalardyń birinde alý kezinde quryqtalyp, paranyń dırektorǵa arnalǵanyn aıtady. Arada eki kún ótkende qyzmettik bólmesinde 700 myń teńgeni alý barysynda dırektordyń ózi ustalady. Ony úsh jylǵa bas bostandyǵynan aıyrǵan sot esepshige úsh jylǵa bas bostandyǵyn shekteý jazasyn taǵaıyndady.
Aýdanda 13 muǵalim dıplomyna sáıkes kelmeıtin pánderden sabaq berip kelgeni de tekserýlerden keıin belgili bolyp otyr. Mysaly, matematıka pániniń muǵalimi psıhologtyń mindetin atqarsa, syzý pániniń mamany tehnologııadan, bastaýysh synyp muǵalimi eńbekten sabaq berip kelgen. Saıram – jasóspirimder arasyndaǵy sýısıd oqıǵalary jıi tirkeletin aýdan. Al óńirdegi mektep psıhologtary ózderiniń jumystaryn qaǵaz júzinde júrgizedi. Sondaı-aq tekserý nátıjesinde aýdandyq bilim bóliminiń tender ótkizýde barmaq basty, kóz qysty áreketterge jıi baratyny, merdigerlerge atqarylmaǵan jumystar úshin qarjy aýdaryp jiberý faktileri anyqtalǵan. Osyndaı zańsyzdyqtar qaralǵan Ádep jónindegi keńes otyrysynda aýdandyq bilim bóliminiń basshysy Asan Babashov kinániń bárin mektep dırektorlaryna jaýyp, ózine shań jýytqysy kelmedi. Bólim basshysyn aqtaǵanymyz emes, osy oraıda senator Darıǵa Nazarbaevanyń jańa jyldyń aldynda óńirlerdegi bilim basqarmalaryn joıý jónindegi usynysy eske túsedi. Kópshilik arasynda pikirtalas týdyrǵan usynys negizsiz emes te sııaqty. О́ıtkeni búginde oblystyq, aýdandyq deńgeıdegi bilim basqarmalary men bólimderiniń aty dardaı mekeme bolǵanymen, mektepterge eshqandaı quzyry júrmeıdi eken. Tikeleı baǵynbaǵan soń dırektorlar basqarmanyń bastamalaryna, tapsyrmalaryna salǵyrt qaraıtyn sııaqty. Asan Babashovtyń meńzep otyrǵany da osy másele. Degenmen bul jaýapkershilikten jaltarýǵa negiz bola almaıdy. Endi aýdandyq bilim bólimi basshysynyń qyzmette qalý-qalmaý máselesin aýdan ákimi sheshetin bolady. Ádep jónindegi keńes áleýetti merdigerdiń oryndalmaǵan jumysyna qarjy aýdara otyryp, zańdy tulǵaǵa artyqshylyq kórsetkeni úshin Saıram aýdany bilim bóliminiń basshysy Asan Babashovqa «qyzmetine tolyq sáıkes emestigi týraly eskertý» túrindegi tártiptik jaza qoldanýdy usyndy.
Zańsyzdyqqa jol bergenderdiń bilimdi ekeni anyq. Osy bilimdi azamattardyń sybaılas jemqorlyqqa ne sebepti baratynyna baılanysty kóp joramal aıtýǵa da bolar. Ǵulama babamyz ál-Farabıdiń óz dáýirinen qaldyrǵan – «Birinshi másele – bilim emes, tárbıe. Tárbıesizge bergen bilim adamzatqa apat ákeledi» degen ósıeti de osyndaıda eske túsedi. Jemqorlyq qylmysqa barǵandardy tárbıesizder deýge de bolatyn shyǵar.
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Túrkistan oblysy