«Jazýshy men ýaqyt». Osyndaı ataýmen Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde belgili jazýshy, kınodramatýrg, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Smaǵul Elýbaımen kezdesý ótti. Bul týraly oqý ornynyń Baspasóz qyzmeti habarlady.
Qazaq ádebıeti kafedrasynyń muryndyq bolýymen uıymdstyrylǵan ádebı keshke Qyzdar ýnıversıtetiniń ujymy men stýdentteri, almatylyq ádebıet súıer qaýym qatysty.
Jıyndy bilim ordasynyń Oqý jáne tárbıe isi jónindegi prorektory mindetin atqarýshy Qaırat Júnis ashyp, qalamgerdiń qazaq ádebıetindegi orny men shyǵarmashylyǵy týrasynda sóz qozǵady. Sondaı-aq ol jazýshyǵa ýnıversıtet ujymy atynan alǵysyn bildirdi.
– Smaǵul Elýbaı shyǵarmashylyǵynyń negizgi ózegi – qazaq halqynyń keńestik dáýirde bastan keshken náýbetti kezeńderi men qıyn-qystaý ýaqyty. Jazýshynyń qalamynan týǵan «Minájat», «Aq boz úı» syndy romandary stalındik qýǵyn-súrgin, asharshylyq jyldaryndaǵy aýmaly-tókpeli ýaqytty qamtyǵan. Bul týyndylar óskeleń urpaqtyń ult tarıhyn tereńinen tanýǵa hám zerdeleýge múmkindik berdi. Búgingi bizdiń rýhanı oı erkindigimizge, kózdiń qarashyǵyndaı saqtap otyrǵan Táýelsizdigimizge ónegeli ómirimen, qalamgerlik qaıratkerligimen jastarǵa úlgi bolarlyq tulǵanyń biri – Smaǵul Elýbaı desek artyq aıtqanymyz emes. Ol tek ádebıet salasyna ǵana emes sondaı-aq, otandyq kıno óndirisiniń óristeýine de eleýli úles qosyp keledi. Bul aǵamyzdyń eline degen perzenttik paryzy, azamattyq boryshy ekenine eshqandaı kúmánimiz joq, – dedi ol.
Kesh shymyldyǵy jazýshy týraly arnaıy daıyndalǵan beınebaıanmen ashyldy. Bolashaq til mamandary qalamgerdiń shyǵarmashylyq zerthanasy týraly baıandama jasap, ózindik órnegi qalyptasqan jazýshynyń ádebı muralaryna keńinen sholý jasady. Sonymen qatar Qazaq fılologııasy jáne álem tilderi fakýltetiniń ónerli stýdentteri daıyndaǵan shaǵyn konserttik baǵdarlamaǵa da kezek berildi.
Jıynnyń ekinshi bóliminde qalamgerge stýdentter tarapynan suraqtar qoıylyp, suhbat-pikirtalasqa ulasty. Saýaldar qatarynda jazýshynyń shyǵarmashylyǵy, ádebı týyndylardyń jazylý tarıhy, din máselesi, urpaqtar sabaqtastyǵy, ulttyq sanany jańǵyrtý, tól tarıhymyzdy ulyqtaý jáne búgingi qoǵamdaǵy ózge de ózekti máseleler qamtylǵan. Sondaı-aq qazirgi kınodramatýrgııanyń damýy, ádebı syn, urpaq tárbıesi syndy jaıttar da tilge tıek etildi.
– Jıyrmasynshy ǵasyrdyń basyndaǵy qazaq dalasyndaǵy asharshylyq adamdardyń janyn aldy, tiri qalǵandardyń sanasyn aldy. Alapat ashtyq pen qýǵyn-súrginnen aman qalǵandary ózin-ózi rýhanı joǵaltty. Eń qasirettisi osy boldy. Keıin kele halyqta ujdanı bolmys ketti, rýhanı azǵyndaý – qylmys pen ımansyzdyq kúsheıdi. Tarıhı arman – Táýelsizdik alaqanǵa qonǵan kezde ǵajaıyp qazaq ulty bolyp ómir súrýimiz qajet. Ol úshin árqaısysymyzdyń ár kúnimiz ulttyq bolmysty saqtap qalý jolyndaǵy kúreske toly bolý kerek, – dep atap ótti Smaǵul Elýbaı.
Rýhanı mańyzy zor keshti Tárbıe jáne áleýmettik jumystar jónindegi departament dırektory Jańagúl Sultanova qorytyndylap, ulttyń ulylyǵyn ulyqtap júrgen jazýshyǵa izgi nıetin bildirip, syı-sııapat kórsetti.
Ádebı jıyn aıasynda qalamgerdiń shyǵarmashylyǵynan syr shertken arnaıy kitap kórmesi de uıymdastyryldy.
Aıta keteıik, Smaǵul Elýbaı 1947 jylǵy 9-naýryzda Túrikmenstanda týǵan. 1961 jyly Qazaqstanǵa qonys aýdarǵan. 1971 jyly QazMÝ-diń Jýrnalıstıka fakýltetin, 1975 jyly Máskeýdegi ssenarıster daıarlaıtyn 2 jyldyq joǵary kýrsty bitiredi. 1976 jyldan 1992 jylǵa deıin «Qazaqfılm» kınostýdııasynda shyǵarmashylyq jumystarda boldy. 1992–1995 jyldary aralyǵynda «Parasat» jýrnalynyń bas redaktory, 1995 jyldan bastap Pragada, AQSh-tyń «Azat Eýropa jáne Azattyq» radıosynda qyzmette boldy. «Oısyl Qara», «Sattar soqpaǵy», «Bilte shamnyń jaryǵy», «Jaryq dúnıe» hıkaıalar jınaǵynyń jáne «Aq boz úı», «Minájat», «Jalǵan dúnıe» romandarynyń, «Qyzyl otaý», «О́telmegen paryz», «Aı astyndaǵy úı», «Surapyl Surjekeı», «Batyr Baıan», «Kek» kórkem fılmderi ssenarııiniń avtory.
Jandar ASAN