Eýroparlamenttiń resmı saıtyndaǵy málimetke súıensek, atalǵan máselege qatysty jańa zań jobasyn talqylaýǵa 560 adam qatysqan, onyń 35-i qarsy daýys berse, 28-i qalys qalǵan. Eýroparlament músheleriniń basshysy, joǵaryda atap ótken F.Rıs: «Bul zań 2030 jylǵa deıin Eýropadaǵy plastıkalyq lastanýdyń jobalyq quny boıynsha qorshaǵan ortaǵa zııan keltiretin shyǵyndardy 22 mıllıard eýroǵa deıin tómendetedi», dedi. Al Eýropalyq komıssııa teńizderdegi qoqystardyń 80 paıyzy plastık ekenin jetkizdi. Plastık qaldyqtary sýdaǵy janýarlar men balyqtardyń aǵzasynan tabylyp jatyr. Demek, mundaı qoqystar muhıt, teńiz ónimderin tutynatyn adamdarda da kezdesedi. Bekitilgen jańa zań «Lastaýshy tóleıdi» degen ustanymdy qatań saqtaýdy maqsat etedi. Bul degenimiz – plastıkalyq zattardy, ásirese paketterdi tutynýshy budan bylaı tegin bolsa, satyp alady nemese qymbatqa túsedi degen sóz. Iаǵnı, qorshaǵan ortaǵa zııan keltirýshi óteıdi.
Plastmassalar teńiz qoqystarynyń shamamen 80 paıyzyn qamtyǵandyqtan, EýroOdaq josparlanǵan shekteýlerdi bir jyldan az ýaqytta talqylady. Degenmen bul másele kóptegen elderde bir jaqty jolǵa qoıylǵan jáne onyń aıtarlyqtaı nátıjesi de bar.
Anglııalyqtar 2015 jyly 7 mlrd, 2016 jyly 500 mln bir ret paıdalanylatyn paket qoldanǵan. 1 jyldyń ishinde qalaı osynsha mólsherge azaıtty? Bar bolǵany 2015 jyldyń qazan aıynda plastıkalyq paketti qoldanýshylarǵa 5 pens kóleminde salyq salyndy. Basynda Shotlandııa men Ýelste synaqtan ótkizilgen bul joba keıin Ulybrıtanııanyń ózge de óńirleri men qalalaryna engizile bastady. Sonyń nátıjesinde, habr portalynyń málimetinshe, plastıkalyq paketterdi qoldaný úlesi 85 paıyzǵa tómendegen.
Jalpy osyndaı bir rettik polıetılen paketterin qoldanýǵa tyıym salýdan Afrıka alda kele jatyr. О́ıtkeni qurlyqta ekologııalyq problema kún tártibinen túspeıdi. Sol sebepti Afrıkadaǵy biraz elderde polıetılennen jasalǵan birrettik qaltalardy qoldanýǵa zańmen tyıym salynǵan. Plastıkterdiń ornyn matadan jáne qaǵazdan jasalǵan qaltalar basty. Tıisinshe sol taýarlarǵa suranys artqan. Kenııada mundaı paketterdi qoldanǵan nemese tutynýshylarǵa satqan saýda ortalyqtaryna shamamen 40 myń AQSh dollaryndaı aıyppul salynatyn kórinedi. Sonymen qatar Kamerýn, Gvıneıa-Bısaý, Malı jáne Ýganda sııaqty elderde de polıetılendi paıdalanýǵa qatań shekteý bar. Al Danııa úkimeti plastık qaltalardy qoldanýǵa sonaý 1994 jyly-aq shara qabyldaǵan. 25 jyldan beri danııalyqtar arasynda plastık paketterdi qoldaný úlesi 90 paıyzǵa deıin azaıǵan.
2017 jyly osyndaı sheteldik tájirıbelerdi zerdelegen burynǵy Investısııa jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek 2018 jyldan bastap elimizde mundaı qaltalar zań júzinde aqyly bolatynyn aıtqan. «Energetıka mınıstrligi halyqaralyq tájirıbeni saralaǵan soń elimizde polıetılen pakettiń qoldanysyna shekteý qoıý men tyıym salýdy kezeń-kezeńmen atqarý týraly bastama kóterdi. Birinshi kezeńde polıetılen paketterdiń tegin taratylýyna tyıym salý, ekinshi kezeńde polıetılen paketterdiń óndirisin toqtatý júzege asyrylady. Bul bastama jergilikti basqarý organdarynyń, «Kaz Waste» qaldyqtardy basqarý qaýymdastyǵynyń jáne «Atameken» UKP-tyń qaraýyna jiberildi», degen edi J.Qasymbek.
Bul álbette, Ulybrıtanııanyń engizgen ádisi. Alaıda bul bastamaǵa qulaq asyp, úles qosyp júrgen saýda ortalyqtary men dúkenderdiń qarasy az sekildi. Sebebi Magnum, Small sııaqty iri saýda ortalyqtarynan bastap shaǵyn dúkenderdiń ózi áli kúnge deıin polıetılennen jasalǵan birrettik qaltalardy tegin taratady. Sondyqtan Qazaqstan bastamashy aıtqan aýqymdy istiń, úlken bastamanyń nebári birinshi kezeńin de tolyq ótkergen joq.
Aıdana ShOTBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»