El Prezıdenti Mańǵystaý jurtshylyǵymen kezdesip, elimizdi damytý jónindegi oılarymen bólisti

Qasym-Jomart Toqaev bul sapary­nyń mańyzdylyǵyn aıtyp, tarıh­tyń asa jaýapty sátterinde mańǵys­taýlyqtardyń el basshylyǵyna árdaıym qoldaý kórsetkenin erekshe atap ótti.

Memleket basshysy Qazaqstan­nyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń basshylyǵymen eli­miz­diń táýelsizdik jyldaryndaǵy qol jetkizgen jetistikterine arnaıy toqtaldy.

– Barshańyz bilesizder, Elbasy tarıhı sheshim qabyldap, Qazaqstan órkendeýdiń jańa satysyna qadam bas­ty. Biz Tuńǵysh Prezıdent aıqyndap bergen strategııalyq maqsat-mindetterdi júzege asyrýdy odan ári jalǵastyra beremiz. Osy jyldar ishinde egemen elimizdiń saıası basqarý júıesinde sabaqtastyq dástúrdi qalyptastyrdyq. Elimizdi odan ári ilgeriletip, damytý – bizdiń aldymyzda turǵan mańyzdy mindet, – dedi Memleket basshysy.

Qazaqstan Prezıdenti óz sózinde memleketti odan ári damytý úshin asa qajet qoǵamdyq qundylyqtardyń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy.

– Memleketshildik pen dástúr sabaqtastyǵy – elimizdi órkendetýdiń basty kepili. Men osy ustanymdarǵa aıryqsha mán beremin.

Onsyz turaqtylyq ta, damý da bolmaıdy. Sondyqtan qoǵam turaqtylyǵyn nyǵaıta otyryp, ekonomıkanyń qýatyn eseleý – basty maqsatymyz. Bul oraıda Uly dala demokratııasynan bas­taý alatyn ádilettilik prınsıpi qatań saqtalýy tıis. Ony joǵal­typ alý adamzat úshin de, ult úshin de ózin-ózi joǵaltýmen teń,  –  dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev son­daı-aq qoǵamdy mazalap júrgen zań aldyndaǵy azamat­tardyń quqyqtyq teńdigi, áleýmettik teńdigi týraly aıtty. Olar saq­tal­maǵan jerde ádildik bol­maı­­tyndyǵyn eskertti. Son­dyq­tan búkil qoǵamdy ádiletsiz­dikpen jumyla kúresýge shaqyrdy.

Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa talaptary

Memleket basshysy tehno­logııanyń qarqyndy damý dáýi­rin­de alystaǵyny alatyn al­ǵyr­­lyq, qııadaǵyny shalatyn qyra­ǵylyq kerektigin aıtyp, jańa tehnologııa úrdisine ilesý ma­ńyz­dylyǵy jaıly sóz etti.

– Barǵa qanaǵat etip, qol qýsy­­ryp qarap otyrýǵa bolmaı­dy. О́rkenıet kóshinen qalyp qoı­maı, zaman talabyna saı alǵa jyl­jýymyz kerek. Áıtpese tarıh ta, bolashaq urpaq ta bizdi keshirmeıdi. Sondyqtan jańa­shyl úrdisterge jol ashý elimiz­diń ósip-órkendeýi úshin asa mańyzdy, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy buǵan deıin óz suhbattarynda aıtqan bılik pen halyq arasyndaǵy baılanys taqyrybyn taǵy bir ret másele etip kóterdi. Jergilikti óńir basshylary halyqpen tyǵyz baılanys ornatyp, qarapaıym adamı qarym-qatynas jasaýǵa erekshe mán berýi kerektigine nazar aýdardy.

– Ákim bolý, eń aldymen, halyqqa jaqyn bolý degen sóz! Eń basty mindet – adal qyzmet etip, eldiń seniminen shyǵa bilý! Ákim­der eseptik kezdesýlerde ǵana emes, halyqpen apta saıyn, aı saıyn turaqty júzdesip, eldi mekenderdi túgel aralaýy tıis. Barlyq deńgeıdegi jergilikti aımaq basshylary turǵyndardy tol­ǵandyrǵan máselelerdi ýaq­tyly sheshýi kerek. Sonda ǵana bılik pen halyq arasynda syndarly dıalog ornaıdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

 Batpandap kirip, mysqaldap shyǵatyn dert

Prezıdent elmen baılanys jasaýǵa kedergi keltiretin qubylystyń biri – sybaılas jemqorlyq ekendigin, ol mem­lekettiń ornyqty damýyna, ulttyq qaýipsizdikke qater tóndi­retinin tilge tıek etip, jemqor­lyqpen qoǵam bolyp kúresý qajettigi jaıly sóz qozǵady.

– Bizdiń qoǵamymyzda jem­qorlyq, ásirese aýqymdy jym­qyrý­shylyq naǵyz uıat nárse retinde sanalýy tıis. Sybaı­las jemqorlyqqa jol bergen tulǵa­lardyń barlyǵy qatań túrde jazalanady. Alaıda, jemqorlyqqa qarsy kúresti naýqanshyldyqqa aı­naldyrmaý qajet, degen Pre­zı­dent bul istiń sanasy sergek, oıy taza óskeleń urpaq tárbıesi úshin máni zor ekendigin basa aıtty.

Mańǵystaý jurtshylyǵymen kezdesý barysynda Memleket basshysy bıyl jarııalanǵan Jastar jylynyń mańyzdy­ly­ǵyn, ony tıimdi ári paıdaly etip uıymdastyrý týraly sóz etti. Sebebi sońǵy kezde Jas­­­­tar jyly aıasynda taǵy da san­­syz jınalystar, forýmdar ótkizile bastaǵanyn qoǵam ókil­­deri, ásirese áleýmettik jeli paıdalanýshylary jaza bas­ta­ǵan edi. Budan bólek, jas ma­man­dard­y qabiletterine jáne jetis­­tik­terine qaraı ósirýdiń arnaıy memlekettik baǵdarlamasy ázirlenetindigi aıtyldy.

– Sonymen qatar taǵy bir ma­­ńyzdy máselege nazar aýda­­ra­myn. Jastar jylynda naýqan­shyl­dyqqa, kózboıaý­shy­lyqqa jol berýge bolmaıdy! Bólingen bıýdjet qarajaty, shyn máninde, paıdasy bar sharalarǵa jumsalýy tıis. Bul másele meniń tike­­leı ba­­qy­­­laýymda bolady, – dedi Prezıdent.

Adal kásipker – memlekettiń tiregi

Memleket basshysy budan ári qoǵamda jeke kásippen aınalysý ıdeıasyn nasıhattaı berý kerektigin, kásipkerlik halyqty jumyspen qamtý arqyly áleý­mettiń ál-aýqatyn arttyrýǵa úles qosatynyn aıtty.

Iá, adal kásipker – Úkimettiń serigi. Ol zańdy oryndaýshy, salyq tóleýshi jáne azamattarǵa jumys ornyn usynýshy. Iаǵnı, olardyń sany qansha kóp bolsa, qoǵam men Úkimet te sonshalyq onyń paıdasyn kórýi múmkin. Sondyqtan Prezıdent shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa barynsha qoldaý kórsetý qajet dedi. Sóz arasynda Qytaıda bızneske kedergi ja­sa­ǵandarǵa qylmystyq jaza qol­danylatynyn mysal retinde keltirdi. Bıznes júrgizý­degi tosqaýyldardy alyp tas­taý­­da «Atameken» Ulttyq ká­sip­­ker­ler palatasyna úmit ar­tyl­­maq. Búginde otandyq kásip­­ker­­­lerdi qoldaýda aýyz tol­ty­­rar­­lyq jetistikter bar. О́ndiristi jańadan nesıeleý 40,3 pa­ıyzǵa, saýdany nesıeleý 17,6 pa­ıyzǵ­a ósken. Al teńgedegi nesıe mól­sher­lemesi 12,4 paıyzǵa kemigen.

Investısııa – ekonomıkany jeteleýshi faktor

Prezıdent ekonomıkany damytý máselesin odan ári jal­ǵas­tyryp, ınvestısııa ta­qy­rybyna keńi­nen toqtaldy. Elimizdiń áleý­mettik-ekono­mıkalyq qýatyn arttyrý úshin ınvestısııa tartý jumystaryn laıyqty deńgeıde júrgizý kerektigin, sheteldik valıýta óz-ózinen kele salmaıty­nyn eskert­ti. Alaıda, memlekettiń qol­­­daýy tek sheteldik qana emes, otandyq ınves­torlarǵa da qatys­ty bol­maq. Ony qamtamasyz etý Úkimet pen ákimderdiń sheshýi tıis mańyzdy tapsyrmasyna aı­na­­lady. Sondaı-aq ınvestısııa salýǵa kedergi keltiretin kez kel­gen tıisti laýazymdy tulǵa­nyń jeke jaýapkershiligi bólek qaral­­maq ári mınıstrler men ákim­der­diń jumysy ınvestısııa men eksport kólemine qaraı baǵalanady.

Tek munaıǵa úmit artýǵa bolmaıdy

Ekonomıkanyń tek bir shı­kizat túrine táýeldi bolýy – úlken táýekel. Ásirese gaz ben munaıǵa táýeldilik memleket damýyna qaýip týǵyzýy múmkin. Muny ekonomıster «golland aýrýy» dep te ataıdy. Oǵan qosa, sońǵy jyldary munaı baǵasynyń kúrt tómendeýi tek munaı dollarlaryna úmit arta berýdiń qajeti joq ekendigin taǵy bir ret dáleldedi. Sol sebepti Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Mańǵys­taý jurtshylyǵymen kezdesý kezinde ekonomıkany ártarap­tandyrýdyń mańyz­dy­lyǵyn aıtty. Investısııany ekonomıkanyń túrli salasyna tartý máselesin de kóterdi. Máse­len, «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy ınves­tı­sııalyq turǵyda tartymdy jobaǵa aınalmaq. Oǵan qosa, Mań­ǵystaý oblysynda týrızmdi damytý múmkindigi joǵary. Iаǵnı, osy maqsatta óńirdiń tabıǵı resýrstary men transporttyq-logıstıkalyq áleýetin tıimdi paıdalaný qajet, dedi Prezıdent.

Naqtyraq aıtsaq, Mańǵystaý arqyly Qytaıdy, Ońtústik-shyǵys Azııany, Úndistandy, Parsy shyǵanaǵyn, Túrkııany, Ońtústik Eýropany baılanystyratyn Transkaspıı halyqara­lyq transport marshrýty ótedi. Aımaqtaǵy porttyń júk ótkizý múmkindigin arttyrý qajettigi aıtpasa da aıqyn kórinip tur. Sol sebepti Prezıdent Úkimetke Eýropa, Taıaý Shyǵys elderi, Qytaı­men júk tasymalyn ulǵaı­tý jumystaryn odan ári belsen­di júrgizýdi tapsyrdy. Bul Tran­s­kaspıı marshrýtyn ekonomıka­lyq turǵyda paıdaly etpek.

Sondaı-aq óńirdiń jáne eldiń damýyna memlekettik satyp alýlar jáne «Samuryq-Qazyna» holdınginiń, taý-ken kom­panııalarynyń satyp alý­lary yqpal etýi múmkin. Byl­tyr bul saladaǵy birikken somma 10 trıllıon teńgeden asyp túsken. Máselen, tek qaıta óńdeý sek­to­ryn­daǵy satyp alýlar 2 trıllıon teńgege jetken, onyń 30 pa­ıy­zy qazaqstandyq ónimderdi quraǵan.

Prezıdent osy jaǵdaılar­dy eskere otyryp, taýar satyp alatyn jáne ony óndire­tin kásiporyndardyń arasynda tyǵyz baılanys ornatýdy, oǵan qosa mınıstrlikter, holdıngter, ákimdikterge suranystaǵy negizgi taýarlardyń ortasha balansyn ázirlep, ol aqparatty «Atameken» UKP-ǵa jiberýdi tapsyrdy. О́z kezeginde kásipkerler palatasy otandyq kásiporyndardyń usynys balansyn ázirleýi tıis.

Jańaózenge jańa dem berý kerek

Búgingi tańda qala halqy­nyń sany 151 myńnan asty. Bul kór­setkish jyl saıyn 2,2 paıyz­ǵa artýda. Qala turǵyn­daryn ju­myspen, baspanamen qamtý jáne áleý­mettik ınfra­qury­lymdy damytý – negizgi mindet. Bul másele boıynsha Úkimet keshendi josparyn ázir­ledi. Ony mindetti túrde júzege asyrý kerek.

Memleket basshysy qazir kásip­kerlik pen óndiristi ilgeri­letip, jańa jumys oryndaryn ashý úshin naqty sharalar qabyl­daý qajettigin aıtty. Alaıda, atalǵan máseleler búginge deıin áli de tolyq sheshimin tappaı otyr eken. Bul keleńsizdik ha­lyq­­tyń aldynda bıliktiń aby­roıyna nuqsan keltiretini sózsiz.

– Aqtaý qalasyna Jańaózen­nen kelgen adamdardy jumys­pen, turǵyn úımen jáne jataq­hanamen qamtamasyz etýdi jalǵas­tyrý kerek. Oblys jastary tek Aqtaýda ǵana emes, elimiz­diń batysyndaǵy ken oryn­darynda, mysaly, Teńiz mu­naı kenishine baryp, vahtalyq ádis­pen jumys isteýine bolady. Jańa­ózendegi jastar memle­ket esebi­nen tegin mamandyq alýy kerek, usynylǵan kez kelgen jumys­qa barýy qajet, – dedi Prezıdent.

Kóleńkeli ekonomıkamen kúres

Kezdesý barysynda Memle­ket basshysy kótergen kelesi keleli másele – kóleńkeli ekono­mı­kanyń úlesin azaıtý boldy. Sebebi sarapshylar otan­dyq ekonomıkanyń 26 paıyzy baqylaýsyz deıdi. Iаǵnı, shy­ǵyn mol, atap aıtsaq, bıýdjet salyq­tan qaǵylady. Sol sebep­ti Prezıdent bul baǵyttaǵy kúres sharalaryn júıeli etip, sheneý­­nik­terdiń qoǵamǵa baǵynysh­­­­ty­ly­­ǵyn qamtamasyz etýdi tap­syr­dy.

Kóleńkeli ekonomıkamen kú­res­tiń tıimdi tetikteriniń biri – jappaı tabysty deklarasııalaý. Pre­zıdent tapsyrmasymen bul shara 2021 jyldan bastalmaq já­ne aldymen memlekettik qyzmet­ker­ler men olardyń otbasy mú­she­lerine qatysty bolady. Al 2025 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap bul talapty, ıaǵnı tabysty kór­setý barlyq azamattarǵa mindet.

Qazaqtyń abyzy

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde ultymyzdyń zańǵar jazýshysy, kórnekti memleket qaıratkeri, qazaqtyń abyzy, Mańǵystaý óńiriniń týmasy Ábish Kekilbaev týraly sóz qozǵady. Memleket basshysy qazaq prozasynyń alyby jaıly jyly estelikterimen bólisti.

– Ábish Kekilbaev – Elbasy­nyń senimdi serikteriniń biri retinde egemen elimizdi qurýǵa zor úles qosqan tulǵa. Ábish aǵa­men men de talaı jyl áriptes bolyp, etene aralasyp, erekshe syılastyqta boldym. О́zderińiz jaqsy bile­sizder, bıyl Ábish Kekil­­baevtyń týǵanyna 80 jyl tolady. Qazir Ábish Kekil­baev mý­zeıi salynyp jatyr. Aq­taýda ardaq­ty aǵamyzǵa arnal­ǵan eskert­kish qoıylady, – dedi Prezı­dent. Sondaı-aq Qasym-Jomart Kemel­­­uly jazý­shynyń mereı­toıy res­pýb­­lıka kóleminde jo­ǵa­­­ry deń­geı­de ótetindigin jáne elor­da­myz­daǵy sharaǵa arna­­ıy ózi qa­ty­satyndyǵyn habarlady.

Eskeretin jaıttar

Memleket basshysy Aqtaý qalasynda onyń sýreti beıne­len­gen onnan asa bılbord orna­tylǵanyn synǵa aldy. Muny orynsyz áýreshilik dep atap, ondaı nasıhattyń múldem qajeti joq ekendigin eskertti. Odan da sol bılbordtarǵa jumsal­ǵan qarajatty áleýmettik máse­lelerdi sheshýge bólý kerektigin, bul barlyq ákimderge tapsyrma ekendigin basa aıtty.

Qasym-Jomart Toqaev Qazaq­­stan Respýblıkasy Prezı­dentiniń kezekten tys saılaýyn ót­kizý jónindegi sheshimin qol­da­ǵany úshin kezdesýge qatysý­shylarǵa alǵys bildirip, barshasyna tabys jáne amandyq tiledi.

Jumys sapary barysynda Memleket basshysy Shopan ata men Beket atanyń jer asty meshitine baryp, babalardyń rýhyna taǵzym etti.