Sıfrlandyrý úderisinde de spýtnıktik tehnologııalardyń róli joǵary. Sıfrly damý, qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi qurylymynyń ózgerýi elimizde spýtnıktik júıeler men baılanystardyń damýyna, el aýmaǵyn túgel derlik telebaılanystarmen qamtýǵa múmkindik týǵyzdy. Qazirgi kezde kosmonavtıkanyń ǵylymı-tehnıkalyq órkendeýdegi alǵa súıreýshi kúsh ekeni anyq.
Halyqaralyq Araldy qutqarý qoǵamdyq qorynyń atqarýshy dıreksııasy qazirgi kezde «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» UK aksıonerlik qoǵamymen yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıýǵa múddeli. Aral daǵdarysynyń ǵalamdyq deńgeıine qatysty taǵy bir mańyzdy is-shara bıyl sáýir aıynda Baıqońyr qalasynda «Aral teńizi jáne ǵarysh» dóńgelek ústeli aıasynda josparlanǵan. Oǵan Qazaqstan men Reseıdiń ǵaryshkerleri, sarapshylar, dıplomatııalyq mıssııalar ókilderi qatysady.
Aral teńizin qutqarý maqsatynda Ortalyq Azııa memleketteriniń basshylary 1993 jyly Halyqaralyq Araldy qutqarý qoryn (HAQQ) qurǵany belgili. Mine, osy ýaqyttan bergi aralyqta HAQQ sheńberinde Ortalyq Azııa elderi Aral teńizi basseıni memleketterine kómek kórsetýde ATBB-1,2,3 baǵdarlamalaryn iske asyrdy. Qazirgi kezde tórtinshi joba ázirlenýde. Baǵdarlamalar sý resýrstaryn keshendi paıdalaný, ekologııa jáne áleýmettik-ekonomıkalyq órkendeýdi maqsat etedi.HAQQ atqarýshy dıreksııasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq máseleleri departamentiniń basshysy Dosjan Nurbatyrovtyń aıtýynsha, Aral teńizin qutqarýda Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen «Syrdarııa ózeniniń arnasyn retteý jáne Aral teńiziniń soltústik bóligin saqtap qalý (SARATS)» jobasynyń, sondaı-aq Kishi Araldy qaıta qalpyna keltirý baǵytyndaǵy jobalardyń júzege asýynyń nátıjesinde aımaqta ekologııalyq, áleýmettik jaǵdaılar jaqsardy. Jurtshylyqtyń kóshý úderisi toqtap, tirshilik jandana bastady.
Búginde óńirde balyq aýlaý, óńdeý salasy jaqsy damyp keledi. Atalǵan joba nátıjesinde Eýroodaqqa jylyna 8 myń tonnadan astam balyq ónimi eksporttalady. HAQQ josparynda zamanaýı tehnologııalar engizýge baılanysty balyq ónimderiniń eksporttyq qýatyn eki esege arttyrý kózdelip otyr.
Aral teńiziniń qurǵap qalǵan túbin kógaldandyrý jumystary 61 myń gektarda júrgizilgen. Ormanǵa zııansyz aýyl sharýashylyǵy túrlerin júrgizýdiń jańa ádis-tásilderin tekserý maqsatynda jalpy aýmaǵy 168 myń gektar bolatyn 20 kórsetilimdik ýchaske qurylǵan. Aral óńiriniń qazaqstandyq bóliginde 220 myńnan astam halyq turatyn 70-ten astam eldi meken sýmen qamtamasyz etilgen.
Sońǵy kezde Soltústik Aral teńizi sýynyń deńgeıi kóterilip keledi. HAQQ atqarýshy dıreksııasy Soltústik Aral teńiziniń Kókaral bógetinde balyq resýrstaryn qorǵaý, sanyn arttyrý jáne shyǵynyn boldyrmaý maqsatynda Halyqaralyq yntymaqtastyq boıynsha German qoǵamymen (GIZ) birlesip mańyzdy jobany jolǵa qoıǵan. Jobaǵa sáıkes iri balyqtar men shabaqtardyń bógettiń joǵarǵy bóliginen tómengisine syrǵyp, aǵyp ketýin boldyrmaý maqsatynda bógettiń aldyńǵy jaǵyna balyqty qorǵaıtyn arnaýly qondyrǵy ornatylatyn bolady. Nátıjesinde birneshe mıllıondaǵan balyqty saqtap qalatyn múmkindik týady.
Desek te, Aral óńirindegi ekojúıelerdiń buzylýy óńir tabıǵaty úshin áli de ózekti. О́tken jyldyń tamyz aıynda Túrikmenstan qalasynda ótken HAQQ quryltaıshy – Memleket basshylarynyń HII sammıtinde Ortalyq Azııa memleketteri basshylary Aral teńizi basseıninde sý resýrstary men qorshaǵan ortany qorǵaý, birlese basqarý jáne tıimdi paıdalaný boıynsha sheshimderge múddeli ekenin maquldady. Sammıt barysynda Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev HAQQ uıymdyq qurylymyn jáne quqyqtyq-kelisimdik bazasyn jetildirý qajettigine nazar aýdardy. Osy máseleler boıynsha ulttyq jáne halyqaralyq sarapshylar jumysy bastaldy.
Sondaı-aq bıyl Qyzylorda, Aral, Qazaly, Baıqońyr jáne Almaty qalalarynda Aral teńizi kúnine oraı is-sharalar uıymdastyrylyp, joǵary deńgeıde ótti. Qoryta aıtqanda, Aral óńirinde iske asyrylyp jatqan baǵdarlamalar men jobalardyń barlyǵy halyq turmysyn jaqsartyp, ekologııalyq, áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerdi sheshýge baǵyttalady.