Atyraýda buryn-sońdy bolmaǵan nysandar salynýda

«Sasyqsaı» jabylady

«Atyraýdyń nómiri birinshi problemasy ne?», desek, árıne, bul – ekologııa. Qalaǵa tym jaqyn ornalasqan iri kásiporyndardyń aýany taza saq­taýdan aıyppul tóleýdi qolaıly kóretin derekteri az kezdespeıdi. Jer­gilikti jurtshylyqty el arasynda «Sasyqsaı» atalyp ketken bý alańynan shyǵatyn kúlimsi ıis te jıi alańdatady. Tazartylmaǵan káriz sýy talaı jyldan beri jerasty sýlary men topyraqty, aýany lastap keldi. Endi bul másele sheshimin tabady degen úmit bar. Bıyl oblys ortalyǵynyń sol jaǵalaýynda jańa káriz tazartý kesheni iske qosylady. Bas káriz stansasy men káriz taza­laý nysandarynyń alańynan, bıo­logııalyq toǵandar men býlaný al­qap­tarynan turatyn keshenniń qu­rylysyna 10 mln teńge bólingen. Jańa nysanda táýligine 70 myń tekshe metr káriz sýy tazalanady. Oblystyq qurylys basqarmasynyń basshysy Málik Amanov: «Qaladaǵy kárizdik jeliler osy qondyrǵyǵa qosylady. Atyraýda buryn-sońdy mundaı tazartý qondyrǵysy bolmaǵan. Basty maqsat – ekologııalyq ahýaldy jaq­sartý, halyqtyń densaýlyǵyn saq­taý. Keshennen tehnıkalyq sý shy­ǵarylady, al qatty qaldyqtardan tyńaıtqysh daıyndalady», deıdi. Sońǵy jyldary oblys ortalyǵynda qolǵa alynǵan jaqsy jobalardy aýdan­darda da jalǵastyrý dástúrge aınalyp keledi. Aýdan ortalyqtarynda da kópqabatty turǵyn úıler men zamanaýı áleýmettik nysandar salynyp jatyr. Sonyń aıǵaǵyndaı, jańa úlgidegi káriz tazartý kesheni Qulsary qalasynda, Mahambet, Qurmanǵazy, Dossor, Aqqystaý aýyl­darynda boı kóteredi.

Atyraýdaǵy keshen iske qosyl­­ǵannan keıin «Sasyqsaı» jabylady. 1978 jyly salynyp, sodan beri birde-bir ret kúrdeli jóndeý júrgizilmegen býlaný alańy týraly áńgime osymen támamdalady. Aldaǵy ýaqytta oń jaq jaǵalaýdan da osyndaı káriz tazalaý júıesi men turmystyq qaldyqtardy qaıta óńdeý ornyn salý josparda bar.

Jaıyq jaǵasynda – jaıly demalys

Atyraýǵa kelgen qonaqtyń Jaıyq jaǵasyna barmaıtyny kemde-kem. Qala turǵyndary da jyldyń tórt mezgilinde demalýǵa osy jerdi qolaı­ly kóredi. О́zen jaǵasyn abattandyrý týraly oblys ákimi Nurlan No­ǵaev ótken jylǵy halyq aldyn­da ber­gen eseptik kezdesýinde aıtqan bo­la­tyn. «Turǵyndar tarapynan Jaıyq ózeni jaǵalaýynyń jaǵdaıyna baılanysty kóp shaǵym túsedi. Aty­raýlyqtar jaǵalaýdy abattandyryp, jaqsartýdy suraıdy» degen aımaq basshysy jańa jaǵalaý qalanyń bas­ty sımvolyna aınalatynyn atap ótken edi. Qazir Beıbarys dańǵylynan Jastar saıabaǵyna deıingi jaǵalaýda aıryqsha demalys ornyn jasaý baǵytynda jumystar júrip jatyr. Merdiger mekeme ókili Móńke Shly­qovtyń aıtýynsha, jaǵalaý úsh ýchas­kege bólingen. Bul jerde jaǵajaı, sýǵa túsetin oryndar men balalar ala­ńy, velojolaqtar, halyqtyń ty­nyǵýyna qajet barlyq jaǵdaılar jasalady. Jaıyq jaǵasyna 155 kó­she shamy ornatylady. Shaǵyn sáý­let músinderi men gúlder, jasyl alańqaılar, tal-terekter de qaras­tyrylǵan. Kelisimshart bo­ıynsha qurylys 2020 jyldyń sáýir aıynda aıaqtalady. Keler jyldyń kókteminde atyraýlyqtar tamasha demalys ornynda qydyrýǵa múmkindik alady.

Ortalyq alańda – mármár dombyra

Atyraýdyń kórikti jerleriniń biri – Isataı-Mahambet atyndaǵy ortalyq alań. Alańdy qaıta jań­ǵyr­týdan ótkizý jumystary jos­par­ǵa saı júrýde. Oblystyq qu­ry­lys basqarmasynyń basshysy Málik Amanovtyń sózine súıen­sek, jańartylǵan alań bıyl qa­zan aıynda ótetin Qala kúni mere­ke­sinde paıdalanýǵa beriledi. «BatysAlıansStroı» JShS bas dırek­tory Ádil Jubanovtyń aıtýyn­sha, joba qurylysyna aldyńǵy qa­tarly ınjenerlik tehnologııalar qol­danylǵan. «Alańǵa 50 myń sharshy metr avtomatty sýarý múmkindigi bar 2000-ǵa jýyq gúlzar ornatylady, osylaısha adam faktory tolyǵymen alynyp tastalady, sýarý júıesi kompıýtermen basqarylady. Alty basseın men sýburqaq ta osy tehnologııamen jumys isteıdi. Qazir qaptaý, montajdaý jumystary júrýde», deıdi Ádil Jubanov.

Ortalyq alańda, sondaı-aq altyn tústes áshekeılermen bezendirilgen mármár dombyra túrindegi sáýlet kompozısııasy oryn alady. Áýen yrǵaǵyna qaraı túrli túske boıalatyn ǵajaıyp sýburqaq, qyzyl-jasyl gúlge toly alqap qala turǵyndary men qonaqtaryna jaıly demalys syılary sózsiz.

Jastarǵa jaqsy múmkindik

Memlekettik saıasattyń basty ba­ǵyttarynyń biri – jastardyń sapaly bilim, sanaly tárbıe alyp, azamat bolyp qalyptasýlary. Osy rette Elbasynyń 2019 jyldy Jastar jyly dep jarııalaýy munaıly óńir­­degi biraz ıgi isterdiń bastaý alýy­na septigin tıgizdi. Bıyl oblys ortalyǵynda oqýshylar jáne jas­tar saraıy ashylady. Qurylys ju­mystarymen tanysý barysynda tórt qabatty ǵımarattyń sońǵy úlgide jáne sapaly salynyp jatqanyna kýá boldyq. Jastardyń bos ýaqytyn tıimdi ótkizýlerine arnalǵan orynda sport zaldary, ınternet-ortalyq, medıa-kitaphana, kompıýterlik grafıka bólmesi, kórme mýzeıi, galereıa, jattyǵý, horeografııa zaldary, má­jilis zaly men basseın, tea­tr stýdııasy, bıohımııalyq zerthana, túrli úıir­melerge arnalǵan bólmeler bolady. Eń qyzyqtysy, tórtinshi qabat. Munda balalar áýe men zymyran modeldeý zerthanalarynda ǵylym men tehnıka álemine, keme modeldeý­ge, kompıýterlik tehnıkaǵa, elektr jáne radıotehnıkalyq zerthanalarǵa, beıne, foto stýdııalarǵa baryp, jańa daǵdylardy meńgere alady. «ARSM» qurylys kompanııasynyń mamany Jánibek Sháripovtiń aıtýynsha, qazir qurylys basynda 120 adam jumys istep jatyr. Ishki sylaq jumystary aıaqtalǵan, endigi kezekte ǵımarat syrty abattandyrylady. Osylaısha, aty­raýlyq oqýshylar men jastar bos ýaqytynda til úı­renip, sportpen shuǵyldanyp, óner-bilim túrlerin meńgeretin bolady.

Týtuǵyr alystan   kórinedi

Bıyl qurylysy bitetin taǵy bir erekshe nysan – týtuǵyr men mem­lekettik rámizder alańy. Jan­geldın – Qulmanov kósheleriniń qıylysynan oryn alǵan týtuǵyr kesheniniń aýmaǵy 57 sharshy metr, bıiktigi 91 metr. Tý­tu­ǵyrdyń eki jaǵyna sýburqaq sa­­lynady. Al artyna mármár tas­tan salynǵan sáýlet kompozısııa­sy Qazaqstan kartasy ornatylady. «Kastator» JShS jobalyq ın­jeneri Ashat Álıanov: «Qazir ınjenerlik kommýnıkasııalardy júrgizýdemiz. Qurylysqa beton, topyraq, tóseý ju­mystaryna granıt pen mármár qol­danylady», deıdi. Aıta keteıik, týtuǵyr Atyraýdyń eń bıik núktesi bo­lady. Qalanyń barlyq jaǵynan anyq kórinetin rámizder alańy mu­naıly shaharǵa sán men saltanat syılaıdy.

Elbasy «Tórtinshi ónerkásiptik revo­lıýsııa jaǵdaıyndaǵy da­mý­dyń jańa múmkindikteri» atty Jol­daýynda qurylysqa jáne kom­mýnaldyq sek­torǵa zamanaýı­ teh­nologııalar­dy en­­gizýdiń ma­ńyz­dy­lyǵyn aıtqan bo­latyn. Ǵı­ma­rattardyń sapasy, eko­logııalyq ta­zalyǵy men energııa­lyq tıimdiligi de basa mán berýdi qajet etedi. Aty­raýda qarqyn alǵan qury­lystyń qaı-qaısynda da qazirgi za­manǵy ıgilikter qoldanysqa ıe. Sáni men sáýleti kún sanap artyp kele jatqan Jaıyq jaǵasyndaǵy jasampaz isterdiń jalǵasy osyndaı mysaldardan da kórinedi.

ATYRAÝ