Áleýmettik máselelerdi sheshýge basymdyq beriledi

Bıýdjetti naqtylaý týraly zań jobasy tanystyryldy

Aldymen Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov 2019 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý jónindegi zań jobasyn tanystyrdy. Onyń aıtýynsha atalǵan qujat bıylǵy sáýir aıynda túzetilgen, onyń ishinde bıylǵa arnalǵan eldegi áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamynyń kórsetkishteri saqtalǵan.  

− Bıylǵy jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń negizgi parametrleri óz­geris­siz qalady, ıaǵnı túsimder – 10,5 trln teńge, shyǵystar – 11,9 trln teńge, tap­shylyq 1,4 trln teńgeni quraıdy. Prezıdenttiń tapsyrmalaryn qarjylyq qamtamasyz etý tikeleı ınvestısııalar qoryn qurýǵa kózdelgen qarajattyń bir bóligin qaıta bólý esebinen iske asyrylady, – dedi Á.Smaıylov.  Elimizdiń bas qarjygeri bıýdjettiń shyǵys bóligin naqtylaý úsh baǵyt boıynsha júzege asyrylatynyn aıtty. Birinshiden, halyqtyń tutynýshylyq nesıeleri bo­ıynsha borysh júktemesin azaıtý. О́mirlik qıyn jaǵdaıda qalǵan azamattar sanatyna jatqyzylǵandardyń qaryzyn tikeleı jáne ataýly qarjylyq kómek retinde memleket 300 myń teńgege deıingi jalpy mólsherde negizgi boryshty jáne ol boıynsha eseptelgen syıaqyny óteıdi. Osy maqsattarǵa jobada 88,5 mlrd teńge somasynda shyǵystar qarastyrylyp otyr. Ekinshisi – jumyspen qamtý. Az qamtylǵan, kóp balaly otbasylar men jastardy qoldaý boıynsha is-sharalardy keńeıtý kózdelgen. Bul maqsattarǵa 138,6 mlrd teńge baǵyttalmaq. Onyń ishin­de 1,5 mlrd teńge osy jyldyń 1 qyr­kúıeginen bastap az qamtylǵan já­ne kóp balaly otbasylardan shyqqan balalar úshin joǵary oqý oryndaryna qosymsha 5 myń bilim berý grantyn bólýge jumsalatyn bolsa, 2,4 mlrd teńge osy jyldyń 1 qyrkúıeginen bastap tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýde jumysshy mamandyǵy boıynsha oqyp júrgen stýdentterdiń stıpendııasyn 30 paıyzǵa ulǵaıtýǵa arnalmaq. Bul rette 122 myń oqýshy qamtylady.

− Sonymen qatar 49,2 mlrd teńge «Bastaý Bıznes», qysqa merzimdi ká­sip­tik bilim berý tetikteri arqyly jumyssyzdar men ózin-ózi jumyspen qamtyǵandarǵa kómek kórsetý, sondaı-aq «Eńbek» baǵdarlamasy boıynsha aýyldarda shaǵyn nesıe berý kólemin jáne startap jobalarǵa beriletin granttar sanyn ulǵaıtý josparlanǵan. Buǵan qosa, 10 myń jasqa jaldamaly baspana salyp berý máselesine 14,4 mlrd teńge qarastyryldy. Sondaı-aq, 70 mlrd teńge ataýly áleýmettik kómek tólemderin osy jyldyń 1 sáýirine kóshirýge baılanysty qarajattyń qajettiligin jabýǵa bólindi. Al 1,1 mlrd teńge tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý mekemeleri, joǵary oqý oryndary stýdentterin oqytýǵa bólindi, – dedi Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri.

Aıta keterligi, atalǵan zań joba­synda Úkimet rezervin 72,9 mlrd teńgege ulǵaıtý usynylyp, atalǵan qarajattyń bir bóligi Arys qalasyndaǵy tótenshe jaǵdaıdyń saldarlaryn joıýǵa baǵyt­taldy. Budan ózge, 35,9 mlrd teńge kóle­minde qarajat qalǵan túıtkildi máse­lelerdi sheshýge jumsalady. 

– Barlyq ázirlengen áleýmettik sharalar mańyzdy. Zań jobasyn Parlament qaraýyna baǵyttaýdy usynamyz, – dep túıindedi Á.Smaıylov.

Jıynda Memleket basshysynyń Jarlyǵyn iske asyrý, sonyń ishinde kepilsiz tutynýshylyq zaım berýdi retteý sharalary boıynsha Ulttyq bank qabyldap jatqan qosymsha sharalar týraly Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev aıtyp berdi. Onyń aıtýynsha, Ulttyq bank kepilsiz tutynýshylyq qaryzdar boıynsha 300 myń teńgeden aspaıtyn somada ómirlik qıyn jaǵdaıda qalǵan azamattardyń bereshegin óteý tetigin ázirledi. Bul tetik boıynsha Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń ómirlik qıyn jaǵdaıda qalǵan Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń tizimin jasaýy kerek. 

− Ulttyq bank banktermen jáne mıkroqarjy uıymdarymen birlesip, 2019 jylǵy 1 shildedegi jaǵdaı boıynsha eseptelgen, kepilsiz tutynýshylyq qaryzy bar barlyq azamattar úshin aıyppul men ósimpuldy óteý tetigin ázirledi. Ol boıynsha, alǵashqy qadam retinde bankter men mıkroqarjy uıymdarynyń eseptelgen aıyppul men ósimpuldary derbes keshirilýi múm­kin. Budan keıin operator bank­ter men mıkroqarjy uıymdarynyń shyǵystaryn 70 paıyz dıskontpen óteýdi júzege asyrady. Iаǵnı, is júzinde aıyppuldar men ósimpul somasynyń úshten ekisinen astamy bankter men mıkroqarjy uıymdarynyń qarajaty ese­binen esepten shyǵarylady. Bul tetikti de eki aıda aıaqtaý josparlanýda, – dedi Ulttyq bank tóraǵasy.

E.Dosaev Parlament Senatynyń Qar­jy naryǵyn retteý men damytý, mık­roqarjylyq qyzmet jáne sa­lyq salý máseleleri týraly zańdy qabyl­dap, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezı­den­tine qol qoıýǵa engizgenin atap ótti.

− Onda kredıttik seriktestikterdi, lombardtar men onlaın-kredıtorlardy qosa alǵanda, barlyq kredıtteý sýbek­tilerin retteý men qadaǵalaýdy engizý jáne halyqtyń boryshtyq júk­te­me­siniń baqylanbaıtyn ósýin shekteý kóz­deledi. Engiziletin zańnamalyq óz­ge­­rister qaryz alýshylardyń qu­qyq­­tary men múddelerin qorǵaýdy kúsheı­tedi, retteýshilik tórelikti jáne tutyný­shy­lyq kredıtteý naryǵyndaǵy júıelik prob­le­malardy joıady, – dedi Ulttyq bank basshysy.

Jıynda talqylanǵan máseleni jalǵas­tyrǵan Indýstrııa jáne ınfra­qury­lymdyq damý mınıstri Roman Sklıar halyqtyń az qamtylǵan tobyn, sony­men qatar jumys isteıtin jastardy bas­panamen qamtý sharalary jaıynda baıandady. Mınıstr keltirgen derek­ke sáıkes, «Nurly jer» baǵdarlamasy­nyń aıasynda kóp balaly otbasylar úshin turǵyn úı satyp alýǵa jáne salýǵa qarjy qarastyrylady. Respýblıkalyq bıýdjetten jylyna 2 mlrd teńge bólý josparlanýda. 

– Jyl saıyn turǵyn úımen 6 myń kóp balaly otbasy qamtamasyz etiletin bolady. 7 jylda – 40 myń ot­basy. Osy jyldyń mamyr aıynan bastap 1480 kóp balaly otbasyna bas­pana berildi. Nur-Sultan, Almaty, Shym­kent qalalaryndaǵy jumys jasaıtyn jastardyń eńbek mobıldiligin qam­ta­masyz etý úshin 2019-2021 jyldary jy­lyna 1 myń jaldamaly páter salý jos­par­lanǵan. Memleket basshysynyń tapsyr­masyna sáıkes jumys jasaıtyn jastar úshin jaldamaly turǵyn úıler­di satyp alýdy jáne salýdy qarjy­lan­dyrý kólemi ulǵaıýda. Bul bizge jumys jasaıtyn jastarǵa aldaǵy eki jylda 3 myń jaldamaly páter berýge múmkindik beredi, – dedi R.Sklıar.

Áleýmettik sharalar josparǵa saı júzege aspaq

Jıynda sóz alǵan Eńbek jáne ha­lyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstri Ber­dibek Sapar­baev Memleket basshysynyń jappaı kásipkerlikti damytý týraly tapsyrma­sy boıynsha atqarylyp jatqan ju­mystardy baıandady.

− Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, qazaqstandyqtardyń ál-axýalyn arttyrý, nátıjeli jumyspen qamtamasyz etý Úkimettiń negizgi mindetteriniń biri bolyp esepteledi. Bıylǵy jyldyń basynan eń tómengi jalaqy 42 myń teńgege, tómen jalaqy alatyndardyń aılyǵy kásiporyndar men kásipkerlerdiń kómeginiń arqasynda 46 myńnan 60 myńǵa deıin kóbeıdi. Mem­leket basshysynyń tapsyrmasy bo­ıynsha 1 maýsymnan bastap memle­ket­tik mekemelerde qyzmet isteıtin­der­diń jalaqysy orta eseppen 30%-ǵa kóbeıdi. Oǵan endi osy qosymshaǵa sáıkes 12,3 mlrd teńge bólinip otyr, – dedi B.Saparbaev. Onyń aıtýynsha, Prez­ıdent júktegen negizgi mindetterdiń biri − kásipkerlikti damytý. Soǵan sáı­kes qazirgi tańda bólingen granttar men mıkrokredıtter úshin qosymsha 32 mlrd teńge qarastyrylǵan.

− Bul qarjy shamamen 30 myń adamdy qamtıdy. Odan bólek, «Jas kásipker», «Jas maman» jobalary boıynsha osy 3 jyldyń ishinde ekonomıkaǵa qajet degen 100 mamandyq boıynsha eń kem degende 200 myń adamdy oqytýymyz kerek. «Bastaý Bıznes» baǵdarlamasy bo­ıynsha osy ýaqytta kem degende 60 myń adam oqytyldy. Qazirgi tańda beril­gen qarjyǵa qosymsha 16,8 mlrd teńge bólinedi. Sol kezde oqıtyndardyń sany eki esege kóbeıedi. Olardyń 70%-y jas­tar, – dedi mınıstr.

Jıynda belgili bolǵandaı, kóp­ ba­laly otbasylardyń balalaryna beri­letin 5 myń granttyń konkýrsy 5-10 tamyz aralyǵynda ótedi. Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov 5 myń grant kóp balaly jáne áleýmettik  kómek alatyn otbasydan shyqqan  balalarǵa taǵaıyndalatynyn aıtty. 

− Grant qarajaty transfert arqyly jergilikti ákimdikterge beriledi. Olar ózderiniń qajettiligin eskere otyryp, naq­ty mamandyqtar tizbesin anyqtap, kon­kýrstyq komıssııa quryp, konkýrs júrgizip, grant beredi. Jalpy, bul tetik búgingi kúni bar, zańnamaǵa engi­zilgen, – dedi mınıstr. Onyń aıtýynsha, kon­kýrsqa qatysý úshin talapker nysanaly topqa jatýymen qatar, Ulttyq biryńǵaı testiniń shekti balyn jınaýy qajet. 

Taqyrypty qorytyndylaý barysynda Premer-Mınıstr Asqar Mamın  qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrý el Úkimeti jumysynyń negizgi baǵyty ekenin aıtty. 

– Mınıstrler kabınetiniń birinshi kezektegi mindeti – áleýmettik qoldaý sharalaryn iske asyrýǵa birden kirisý, olardy ýaqtyly oryndaý úshin barlyq uıymdastyrý jáne quqyqtyq is-sha­ralardy shuǵyl júrgizý. Bul azamattardyń materıaldyq ál-aýqatyn jaqsar­týǵa múmkindik beredi, – dedi Premer-Mınıstr. Úkimet basshysy memlekettik organ­darǵa bir apta ishinde azamattardyń borysh júktemesin azaıtýǵa bólingen qara­jatty paıdalaný tetikterin aıqyn­daýdy, azamattardyń kepilsiz tuty­ný­shylyq nesıeleri boıynsha jı­naqtalǵan aıyppuldar men ósimpuldardy esepten shyǵarýdy tapsyrdy.

Sonymen qatar Premer-Mınıstr jumysqa ornalasýǵa muqtaj adamdardy izdeý men bos jumys oryndaryn toltyrýdyń belsendi formatyna kóshý arqyly Halyqty jumyspen qamtý ortalyqtarynyń jumysyn jetildirýdi tapsyrdy. Turǵyn úımen qamtamasyz etý baǵyty boıynsha memlekettik or­gan­darǵa jumys isteıtin jastar arasyn­da turǵyn úı bólý tetigin bekitýdi aıaq­taýdy jáne áleýmettik turǵydan az qamtylǵan ot­basylarǵa turǵyn úı satyp alý úshin jeńildikpen nesıe berý tetigin iske qosýdy jedeldetý tapsyryldy.

− 1 qyrkúıekten bastap turmysy tómen jáne kóp balaly otbasylardan shyqqan balalarǵa 5 myń nysanaly bilim granty qosymsha bólinedi, jumys­shy mamandyqtarynyń stıpendııasy 30 paıyzǵa artady, – degen A.Mamın osy granttardy berýdi qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Barlyq óńirlerdiń ákim­derine búkil normatıvtik rásimderdi qatań saqtaý, ataýly áleýmettik kómek alýshylarǵa monıtorıng júrgizý tapsyryldy.

− Qabyldanyp jatqan sharalar eń aldymen naqty muqtaj azamattar­dy qol­daýǵa, onyń ishinde jastardy qol­daýǵa, sondaı-aq adamdardy jumyspen qamtýǵa baǵyttalǵan, – dedi Úkimet basshysy. 

Sonymen qatar turǵyndardy nátıjeli jumyspen qamtý sharalaryn kúsheıtý úshin Premer-Mınıstr Atyraý, Jambyl, Almaty, Aqtóbe jáne Túrkistan oblystarynyń oń tájirıbesin eskerýdi, turǵyndardyń tabysyn arttyrý úshin óńirlerdiń skrınıngin iske asyrý josparyn jáne ádistemesin ázirleýdi tapsyrdy.