Agrosektor ǵylymmen ushtasqanda ǵana damıdy

Sondyqtan biz osy salaǵa ınnovasııalyq tehnologııalardy engizip, tıimdi ǵy­lymı agrotájirıbeler júr­gi­zilip jatqan «Ońtústik agro­parkine» saparymyz­dy ońdy oqıǵalardyń qataryna qos­tyq. Almaty oblysyna qaras­ty Jalpaqsaı aýylyndaǵy «Agroparktegi jaz» atty Egistik kúni ǵylym men bıznesti ush­tas­tyryp júrgen isker aza­mattar men tyńaıtqysh óndirýmen, ta­sy­maldaýmen aınalysatyn kom­panııalardyń basyn qos­ty. Egistik alqabyndaǵy sha­raǵa Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstriniń birinshi orynbasary Aıdarbek Saparov pen Par­lament Májilisiniń depýtattary qatysyp, sharýalardyń usy­nys-tilekterin tyńdady. Kún tártibindegi máselelerge qatys­ty talqylaýlar júrdi. 

Qazaqstanda úsh agropolıgon bar

Birinshi vıse-mınıstr Aıdarbek Saparov memleketimiz agroóndiristik keshenderdiń al­dyna osy bes jylda zamanaýı ag­ro­tehnıkalardy qoldana oty­­ryp, eńbek ónimdiligin art­ty­ryp, óńdelgen azyq-túlik eks­por­tyn 2,5 esege ulǵaıtýdy min­­det­tep otyrǵanyn eske saldy. El­basy­nyń pármenimen 2018 jyly mınıstrlik Ulttyq ag­rar­lyq ǵylymı-bilim berý orta­lyǵymen birge jer óńdeý, me­hanıkalandyrý, ósimdik jáne sý sharýashylyqtarymen aınalysatyn ǵylymı-zertteý ınstı­týt­tarynyń úlesin biriktire otyryp, Qaskeleńdegi tájirıbelik sharýashylyǵynda «Ońtústik agroparkin» uıymdastyrǵan bolatyn. Qazirdiń ózinde agro­parktiń jumysy kóńil toǵaı­tady. Tájirıbe alańynda eńbek­ker­ler egis daqyldarynyń ónim­dil­igin eki-úsh esege arttyryp, júgeri, soıa, bıdaı, arpa, basqa da da­qyl­dardyń júzdegen jańa sury­byn ósirip otyr. 

Tamasha ǵylymı tájirıbeler júrgizilip jatqan agroparktiń nátıjesi óte jaqsy. Máselen, ob­lys­ta astyq ónimdiliginiń or­tasha kórsetkishi gektaryna 2 tonnadan aınalsa, bul jer­de – 4 tonna. Al óńirdegi alqap­tar­da júgeriniń túsimi 10 tonnaǵa jete­ǵabyl bolsa, agroparkte 16 ton­na­dan asady. Mundaı kór­set­kishke jetýge jańa tehnologııalar arqyly qol jetkizilip otyr. 

Munda kombaınshysyz jú­retin kombaındar, egis alqap­taryn áýeden sýaryp, tyńaıtqysh sebetin drondar qoldanylady. Bul qurylǵynyń ereksheligi – qaı jerge sý jetpeıtinin GPS tehnologııa arqyly ózi anyq­taıdy. Endi mamandar osyndaı quraldardy barlyq sharýa qo­jalyqtaryna engizip, el boıynsha eńbek ónimdiligin eki jarym esege arttyrmaq. «Agroparktegi jaz» kórme-jıynyna kelgen sharýa qojalyqtary men iri ag­ro­k­eshenderdiń ókilderi osynyń bárin óz kózderimen kórip, qajetti tehnıka, tehnologııalarmen tanysyp, bıologııalyq tyńaıtqysh túrlerin kórdi. 

– Qazir elimizde osyndaı úsh polıgon bar. Bireýi Qostanaı oblysynda, úshinshisi Aqmola ob­lysynda. Osy Almaty ob­ly­syn­daǵy polıgonǵa aýyl sharýa­­shylyǵy salasyndaǵy eń ozyq tehnologııalardy ákel­dik. Sonyń arqasynda egistik ju­mys­taryn der kezinde júr­gizip, aıtarlyqtaı nátıjege qol jet­­kizýge bolatynyn kórip otyr­myz. Búgin elimizdiń ár shal­­ǵaıynan jınalǵan sharýa­shy­lyqtar osynyń bárin kórip, tıimdiligimen tanysyp otyr. О́z alqaptarynda qoldansa bolady, – deıdi birinshi vıse-mınıstr Aıdarbek Saparov. 

Onyń aıtýynsha, «Ońtústik agro­parki» aýylsharýashylyq ónim­derin ósirýde zamanaýı ozyq agrotehnologııalardy qol­da­nylatyn ózindik demonstra­sııa­lyq alań. Bul agrotehnologııa­lardy elimizdiń agroóndiris­tik keshenderine keńinen taratý úshin «Ońtústik agroparki» bazasynda udaıy ımıdjdik jáne úıretý, oqytý sharalary uıymdastyrylady. Onyń biri osy «Agroparktegi jaz» atty Egistik kúni. «Ońtústik agro­parki» qurylǵannan beri bul jerge AО́K-niń 3 myńǵa jýyq mamannyń joly túsken. Son­daı-aq agroparkke ǴZI ǵalym­dary, elimizdiń agrarlyq oqý oryn­daryndaǵy jas mamandary men magıstrant, doktoranttary jıi keledi. 

Sıfrly tehnologııalar jumysty jeńildetedi

Qysqasy, bastama baıansyz emes, múddelilik tanytqan taraptarmen 50-den astam mámilege qol qoıylǵan. 

Egistik kúnine elimiz­diń oń­tús­tik jáne ońtústik-shyǵy­syn­daǵy aýylsharýashylyq taýarlaryn óndiretin kásipkerler ǵana emes, alys-jaqyn shetelderden júzdegen maman arnaıy at basyn tirep otyr. Munyń ózi agrarlyq sektordyń mańyzyn aı­ǵaqtap, atalǵan salaǵa degen qyzyǵýshylyqtyń ósip kele jat­qanyn baıqatady. 

Qalaı desek te sıfrly tehnologııalardy paıdalaný agrobıznes júrgizýdi aıtarlyqtaı jeńildetip, túsimdi molaıtyp, tógilgen terdi aqtaıtynyna bul jobaǵa atsalysyp otyrǵan­dar­dyń kózi ábden jetti. 

Agrarlyq kásiptiń aınala­synda júrgender bıylǵy maý­sym­daǵy baqsha ónimderiniń beıimdelgen, synaqtan ótken suryp­taryn kórdi. Bul arada aýyl ­sharýashylyǵynda qolda­nylatyn jańa tehnıkalardyń da mańyzdylyǵy bir mysqal kem emes. Máselen «John Deere» fırmasynyń kombaındary, jańa «MTZ-95», «MTZ-80», 165 klasty traktor, tuqym sep­kish, kýltıvator, chızeldi soqa, «CLAAS MEDION» kom­baınynyń múmkindikterin sharýa adamdary kórip otyr.

Álemde ekinshi «jasyl tóńkeris» júrip jatyr

– Qazir álemde aýyl sharýa­shylyǵy salasynda ekinshi «jasyl tóńkeris» júrip jatyr. Bul tóńkeristerdiń negizgi draı­ver­leri – aýyl sharýashylyǵy ónim­derin suryptaýda genetı­ka­lyq ádister men zamanaýı agro­tehnologııalarda bıopre­parattardy qoldaný. Álemdegi iri Baıer, Sıngenta, BASF, Koh, Iаra syn­dy transulttyq hımııa­lyq kompanııalar aýyl sharýa­shylyǵyndaǵy bıopreparattar men bıotehnologııalarǵa úlken qyzyǵýshylyq tanyta bastady. Reseıdiń mıneraldyq tyńaıtqyshtar shyǵaratyn Evrohım, Fosagro, Ýralhım, Akron, Avnýst, Shelkovoagrohım sııaqty iri kompanııalary da osy múdde aıasynda áreket etip otyr. Bular sońǵy jyldary 8 mıllıard dolarǵa bıotehnologııalyq kompanııalardy satyp aldy. Jáne olar mıkrobıologııalyq tyńaıtqyshtar, gýmın qysh­qyl­daryn, ózderi satatyn tuqym­darǵa beıimdelgen, ósimdikterdi qorǵaıtyn preparattar óndirip, TMD men Qazaqstan naryǵyna shyǵara bastady, – deıdi UǴA akademıgi Abaı Saǵıtov.

Akademık Abaı Saǵıtov О́simdikterdi qorǵaý jáne karan­tın ǵylymı-zertteý ınstıtýty synaqtan ótkizgen Ekstr­asol, Aktofıt, Larvıbakt sııaq­­ty ósimdikterdi qorǵaý qu­ral­­dary­nyń nátıjesi týraly baıan­daı kele, elimizdegi iri sha­rýa­shylyqtar men fermer­leri atalǵan ǴZI synaqtan ótkiz­gen agrotehnologııalar­dy qaperde ustap, sanaýly jyl­­darda Qazaq­stannyń aýyl sharýa­shylyǵy salasynda revolıý­sııalyq óz­gerister júretinin naqty mysaldarmen dáıektedi.

Alqaptaǵy alqaly jıynda qatysýshylar No-Till tehnologııasy, ıaǵnı jerdi jyrtpaı-aq óńdeý, zamanaýı ırrıgasııa, munaralyq qurylymdar, kún ener­gııasyn paıdalaný, jyly­jaılardyń tıimdiligi týraly ózara pikir almasty. Fermerler vıse-mınıstrdiń bul kelisin paıdalanyp, minberge shyǵyp, kókeılerinde júrgen saýaldary men aryz-muńdaryn ortaǵa saldy. Máselen, qazir egis tuqym­­dary­na sýbsıdııa berý toq­ta­tyl­ǵan. Sol sııaqty júgeri ósi­re­tinder de egis alqaptaryn ke­­ńeı­­tip, tehnıkalar alýǵa qara­­­jat qat bolyp otyrǵanyn alǵa tartyp, ózderine sýbsıdııa berýdi surady. О́ıtkeni qazir olarǵa da nesıe berilmeıdi. Al kúrish egetinderdiń birqatary qujattaryn der kezinde daıarlap úlgermegendikten, bıyl egin egý bastalǵansha sýbsıdııa alýǵa úlgere almaı qalǵan. Bul rette Aıdarbek Saparov agrobıznes­pen aınalysatyndarǵa osy sa­la­­daǵy jańalyqtar men ózge­ris­terden únemi habardar bolyp, qu­jat­tardy daıyndaýda arqany keńge salyp júrip almaýdy eskertti.

Birinshi vıse-mınıstr agro­ón­diristik keshenderdi, sharýa qojalyqtaryn memleket tarapynan qoldaýda áli de birlesip, aqyldasa otyryp sheshetin máse­leler bar ekendigin aıtty. Almaty oblysy, Qarasaı aýdany