Oqýlyqtaǵy olqylyq qashan ońalady?

Balanyń aldyndaǵy oqýlyq – bilimniń bulaǵy. Al ol móldir, taza, tunyq bolmaı, qate, burys túsinik qalyptastyrsa, sanaǵa kúdik uıalatsa, qalaı bolmaq? Oqý­lyqtar sapasy jáne mek­tep­­terdi oqýlyqtarmen qamta­ma­­syz etý máseleleri talqy­lan­ǵan otyrysta tıisti vedomstvo basshysy bir kún buryn kitap­tar­dy aldyrtyp qaraǵanyn, qatelerden kóz súrinetinin alǵa tartyp, oqýlyqtardy saraptaý jáne «Oqýlyq» respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń jumysyn synǵa aldy. Bas pedagog baıqaǵandaı, fızıka páninen berilgen tap­syr­ma­nyń sheshimi durys nusqamen sáıkes kelmeıdi, endi bir oqý­lyq­ta eki balanyń birin atymen, ekinshisin tegimen jazypty. Al aǵylshyn tilindegi sózder qazaq nemese orys tiline (orys synyptaryna arnalǵan oqýlyq) qate aýdarylǵan. Jaraıdy, muǵalim onyń tigisin jatqyzyp durysyn jattatady delik, biraq oqýlyqtan qate kútpeıtin bala muǵalimge senimsiz bolyp qalmaı ma?

Eń qyzyǵy, kórsetilgen qate­lik­terdi «Oqýlyq» ortalyǵynyń dırektory Beıbitkúl Kárimova óreskel olqylyqqa emes, tehnı­ka­lyq aqaýǵa jatqyzyp aqtaldy. «О́zderińiz kýá bolǵan qateler kóbine tehnıkalyq jaǵynan ketken. Al endi aǵylshynnan burys aýdarylǵan sózderdi aldymen kórýimiz kerek. Sonan soń baspalardan kitapqa durys aýdarmanyń qosymshasyn berýdi talap ete­miz», deıdi. Onsyz da kitap, ju­mys dápteri, sózdik dápter, jazý dáp­terin arqalaıtyn balaǵa endi myna qosymsha júk bolaty­nyn aıtpaǵanda, mıyn ashytyp jiberetini sózsiz. Ortalyq bas­shysynyń ýájine mınıstr: «Jyl saıyn oqýlyqtardyń sapa­sy týraly aıtylyp keledi. Osy­ǵan baılanysty halyqtyń nara­­zylyǵy kóp. Biz munymen ke­li­sýimiz kerek. Shynynda da, qateler men máseleler bar. Bireý olardy qate dep esepteıdi, endi biri tehnıkalyq qatelik dep ataıdy, biraq qoǵamdy bul qyzyq­tyr­maı­dy. Biz oqý­lyq­tardy daıyndaımyz, sondyq­tan jumystyń sapasy men tıim­di­ligine mán berýimiz kerek», dep jaýap berdi. Biraq másele muny­men sheshile me?

Azamattyq qoǵam qalyp­tas­ty­rýdy qolǵa aldyq, al ondaı orta­nyń ókilderi qandaı da bir problemany ortaǵa tastap qana qoımaı, onyń sheshý joldaryn da usynýy tıis. Osy ustanymǵa bekidi me, joq «Aýrýyn jasyr­ǵan ólediniń» keri kelgenin qala­mady ma, bul joly mınıstr bar qate­likter men onyń sebebin ashyp kórsetti. Máseleniń ábden qorda­lan­ǵanyn, oqýlyqtardyń sapasyn jaqsartý júıeli jumysty qajet etetinin jetkizdi. Vedoms­tvo basshysynyń oıynsha, eń aldymen saraptama júrgizý pro­sesin jaqsartý kerek. Bul rette sarapshylar turaqty túrde oqý­­lyqpen jumys isteı alatyn arnaıy platforma ashýdy usyndy. Rasynda, oqýlyqtar qanshama adamnyń qolynan ótedi, eń sońynda maıtalman mamandardan qurylǵan arna­ıy komıssııa saraptaıdy. Biraq qate olardan da ótip, baspaǵa ketedi. Mı­nıs­tr munyń artynda neniń turǵanyn biletindeı, Sarapshylar men pándik komıssııa quramyna enetin sarapshylardy málimetter bazasynan jasyryn ádispen tańdap alý kerektigin atap ótti. Sondaı-aq myqty muǵalimniń bári birdeı jaqsy sarapshy bola almaıtynyn aıtqan A.Aımaǵambetov komıssııa quramyna iriktelgen pedagogtardy jáne oqýlyqtardyń avtorlaryn arnaıy kýrs­tan ótkizý qajettigin jetkizdi. Budan bólek baspalarǵa qatysty jumystarǵa naqty qadamdar jasaý jóninde de aıtyldy. «Elektrondy plat­forma arqyly baspalarǵa aıtylǵan eskertýlerdiń nátı­je­si baqylanyp, ár eskertýge naqty jaýap berilýi tıis. Oqý­lyqtarda qate jiberilgen jaǵ­daı­da baspa óz qarajatyna oqý­lyqtardy almastyrady. Al qatelerdi jóndemegen jaǵ­daı­da baspaǵa belgili bir sanksııalar qoldanylady», dedi ol. Onyń aıtýynsha, ata-analardyń qarsylyǵyn týǵyzatyn oqýlyq­tar­dyń baǵasy men kólemin mı­nıs­tr­lik baqylaýda ustaıdy. Sonymen qatar oqýlyqtardyń resen­zııasymen jasyryn jumys júrgi­ziledi. Sarapshylar jumys barysynda oqýlyqtyń avtory kim ekenin bilmeıdi. Bul óz kezeginde sarapshyny qurastyrýshy tarapynan kórsetiletin qysymnan bosatady.

Bul rette syn taǵylǵan baspa ókil­de­­riniń de aıtary bar. «Jazýshy» bas­pa­synyń dırektory Esenǵalı Raýshan oqýlyq baǵasynyń qymbat bolatyn sebebi, polıgrafııaǵa qajetti jab­­dyq­tardyń Reseıden áke­li­ne­tininde eke­nin tilge tıek etti. «Polıgrafııalyq ma­shı­nalardyń jabdyqtary, boıaýlaryn shyǵaratyn kásiporyn, ókinishke qa­raı Qazaqstanda joq. Biz ony kóbine Reseıden ákelemiz. Al kórshi eldegi ekonomıkalyq ahýal qazir asa jaqsy emes. Osynyń bári túptep kelgende oqýlyq qunynyń qymbattaýyna áser etedi», deıdi bas­pa basshysy. Al qatelikter haqynda «Arman-PV» baspasynyń bas redaktory Qymbat Amanturlyqyzy baspalarǵa beriletin ýaqyttyń da oqýlyq sapasyna tıgizetin óz yqpaly baryn aıtty. «Barlyq baspalardyń basynda bar, az ýaqyttyń ishinde bizge oqýlyq basýǵa týra keledi. Nazarbaev mektebinde uıymdastyrylǵan sheteldik baspa ókilderimen kezdesýde Londonnan kelgen maman ár oqýlyqqa 18 aı beriletinin aıtyp edi. Sonda qyzyǵa qaradyq. Bylaı qarasańyz, bizge de sondaı ýaqyt beriletin sııaqty, alaıda ishinara ózgerister jıi oryn alady. Oǵan qosa oqytý baǵdarlamalary tolyq turaqtalmaǵan. Mysaly, ınfor­ma­tı­ka pániniń baǵdarlamasy zaman aǵymyna qaraı qubylyp otyrady. Jańartylǵan baǵdarlamaǵa saı bir taqyryp barlyq pánde oqytylady, biraq ony gendik ınjenerııany qazaq tiline engizgende týǵan daý sekildi, qoǵam qabyldamaı jatady. Sondaı sátterde qatelik kóp ketedi. О́ıtkeni asyqtyrǵanda korrektorlar men redaktorlar jiti oqyp úlgere almaı qalady. Osydan kelip oqýlyqtyń kólemi de ulǵaıady, sebebi kóp nárseni syıǵyzý kerek», deıdi Q.Amanturlyqyzy. Ol joǵary vedomstvo tarapynan 2020 jylǵa deıin baǵdarlamalar tolyq beki­­­­tiletinin alǵa tartyp, belgilengen mer­zimnen keıin sapa alǵa shyǵatynyna senedi.

Unicef qoryndaǵy Bilim berý baǵdar­la­masynyń úılestirýshisi Tatıana Ade­rı­hına mektep máselesinde ár eldiń ózindik saıasaty bolatynyn, sonyń ishinde Qazaqstan bir júıege keltirý jolynda kúrdeli qadamdy bastan ótkizip otyr­ǵanyn jetkizdi. Onyń paıymdaýyn­sha, mektep baǵdarlamasyna qatysty mem­lekettik saıasat ondaǵy júıege sózsiz áser etedi. «Ár el óziniń otandyq ádisi men tájirıbesin qalyptastyryp almaıynsha, osyndaı olqylyqtar oryn ala beredi. Iаǵnı qaı jol, qaı júıe, qandaı ádis, qaısy baǵdarlama durys ekenin saraptaý, árdaıym ózgerip otyratyn zamannyń talabyna saı balalardy oqytatyn oqýlyqty ázirleý bir kúnniń nemese bir jyldyń sharýasy emes. О́ıtkeni bazalyq bilim beretin oqýlyq barlyq tanym-túsinik pen ilim-ǵylymǵa negiz bolady. Osy oraıda men Qazaqstanǵa bul deńgeıden laıyqty nátıjemen shyqqan elderdiń tájirıbesin qoldanýdy usynamyn», deıdi halyqaralyq sarapshy. Ol bilim júıesi jaqsy jolǵa qoıylǵan mem­le­ketterdegi mektepterde balalarǵa baza­lyq bilimnen bólek qosymsha derek kóz­der kóbirek beriletinin aıtady. Sonda balalar óz betinshe izdenip, bilim kók­jıe­gi keńeıe túsedi. Bul – ınnovasııa men ǵylymnyń bastaýy. Sebebi jańalyq ashý hám túpkilikti zertteý shyn máninde kóp adam oılaıtyndaı qyzyǵýshylyqtan emes, kúmándanýdan bastalady.

Qoǵam – qozǵaýshy kúsh. Al bilim berý júıesine qatysy bolmaıtyn qoǵamnyń múshesi joq. Qoǵamda talqyǵa túsken kóp másele sheshimin tabady. Biraq qoǵam onyń túıini tolyq tarqatylǵansha ta­ban­dap turyp alǵanda ǵana retke ke­le­di. Bul – qoǵamdyq ınstıtýttar zertteýshileriniń tujyrymy. Al ony qoǵamnyń kez kelgen múshesi ómirlik tájirıbeden anyq kórip-aq júr. Okulyk-edu.kz saıtynda qoǵamdyq baqylaý re­tin­de «Sarapshy bolǵyńyz kele me?» aıdary iske qosylǵan. Bul arqyly qoǵam músheleri atynan muǵalimder men ata-ana­lar ózderiniń oı-pikirlerin qaldyra alady. Alaıda qateniń bári kózge kitap basylǵanda kórinedi, sonda sarapshy bolýǵa atústi qaraımyz ba, álde ondaǵy jazylǵan eskertpeler men kemshilikter eskerilmeı me? Másele – qurylymdyq dıalogtyń júıeli júzege asyrylmaı otyrǵanynda sekildi.

Sóz sońynda oqýlyqtarǵa qa­tys­ty oıdy mańyzdy aqparatpen tolyq­tyr­ǵymyz keledi. 1 qyrkúıekten bastap mınıstrliktiń saıtynda EPUB for­matyndaǵy 1-10 synyptarǵa arnal­ǵan oqýlyqtardyń elektrondy nusqa­la­ry ornalastyrylady. Bul bilim alýshylarǵa elektrondy qurylǵylar arqyly oqýlyqtardy qoldanýǵa jáne oqý­shy sómkesiniń salmaǵyn jeńildetýge múmkindik beredi.