Sońǵy kezde ataýly áleýmettik kómekke qatysty kózqarastary qabyspaıtyn taraptardyń paıda bolǵanyn baıqap otyrmyz. Halyqtyń áleýmettik masyldyǵy týraly da, memlekettiń áleýmettik jaýapkershiligi jaıly da ekiudaı oı, túrli paıym bar.
Kómekke muqtaj, tabysy tómen kóp balaly ata-analarǵa ataýly kómek beriledi dep memleket tarapynan pármen jasalǵannan keıin-aq, mindetti túrde paternalıstik psıhologııa da qosa atoı salatyny aıtyla bastady.
Elimizde ataýly kómekke muqtaj otbasylar bar ekenin, kópshiligi jumyssyz, ıá bolmasa úıdegi bir ǵana adamnyń tabysyna táýeldi bolǵanyn joqqa shyǵarmaımyz.
Biraq kóp balaly ana men kámeletke jetpegen balanyń nesibesine ortaqtasyp, aqparattyq júıelerge jalǵan qujattar tapsyryp, tabysyn jasyryp, qalaıda qarpyp qalý pıǵyly qoǵamda kórinis taýyp otyr. Kún ótken saıyn osy máselede ótirigi áshkerelenip jatqandar sany shyn máninde kómekke muqtaj, biraq tizimge áli qosyla almaǵandarǵa qaraǵanda áldeqaıda basym túsip otyrǵany alańdatady.
Bul týraly bas basylymda birqatar derekter keltirilgen maqalalar legi jarııalanyp ta jatyr.
Osy arada úlken máseleniń sheti kórinedi. Bul áli de kómekke muqtaj otbasylardyń bir izge túsken zańdy aqparattyq júıesiniń qalyptaspaǵanyn kórsetedi. Sondaı-aq ataýly áleýmettik kómekti taǵaıyndaýda para berý men jemqorlyq máselesi de oryn alyp tur degen sóz. Sózimiz qurǵaq bolmaý úshin qulaq estigendi aıtaıyq.
Máselen, bizdiń halyq áli de qujattarǵa salaq jáne ony zańdy turǵyda jınastyryp, tıesili járdemin alýǵa shorqaq. Bul bir jaǵynan keńes ókimeti tusynda orys tilin bilmeıtin qarapaıym aýyl qazaǵy úshin qujat rásimdeýdiń qııamet-qaıym bolyp kóringeninen qalǵan mentalıtet bolsa kerek.
«Ápke, 300 myń teńge berseń, barlyq qujattaryńyzdy ózimiz rettep, áleýmettik ataýly kómekke ilindirip beremiz dep jatyr», dep aýyldan habarlasqan ańqaý kelinderimiz bar.
Áıtpese onyń bes balasy bar ekeni aqıqat. Kúıeýi aýyldan turaqty jumys taba almaı, kún jylysa eldiń ár óńirindegi qurylysta nápaqa taýyp júrgeni de búkil elge maǵlum. Nege sonda kóp balaly ana ózine tıesili járdemaqyǵa qol jetkizý úshin qomaqty para usynýy kerek? Demek, másele jemqorlyqpen sheshiletin jerde retin keltirip, kásibin dóńgeletip otyrǵandardyń óziniń kómekke muqtaj jandardyń nesibesine ortaqtasýy kezdeısoq qubylys emes.
Qysqasy, memlekettiń qarajaty men ortaq qazynasy tıimdi jumsalyp, járdemaqy tek tıesililerge buıyrý úderisi – tıisti mekemelerge, quqyq qorǵaý organdaryna ǵana emes, adamdardyń aryna da syn bolyp tur.
Áıtpese áleýmettik masyldyq máselesi Eýroodaqtyń damyǵan elderinde de, alpaýyt el – AQSh-ta da bar. Onda keıbir azamattarǵa jumys istemeý tıimdirek bolyp sanalady. О́ıtkeni damyǵan elderde áleýmettik járdemaqylar men saqtandyrý tólemderi esebinen kún kórýge bolady. Biraq qaı turǵydan kelsek te, Qazaqstannyń jaǵdaıy da, tarıhy da, demografııalyq ahýaly da múlde basqa ekenin túısinýge tıispiz.
О́z kezeginde sarapshylarymyz paternalızm, ıaǵnı bastamashylyqtyń bolmaýy, memleketten úmit kútý sııaqty sıpattamalar tek halyqqa ǵana emes, sheneýnikterge de tán qulyq ekendigin atap otyr. Bul máselede Tuńǵysh Prezıdent qorynyń Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń zertteýlerine ıek artýǵa bolady. Otandyq sarapshylar múddeler qaqtyǵysyn elemeý jaǵymsyz saldarǵa ákep soqtyrýy yqtımaldylyǵyn da jasyrmaıdy.
Sondyqtan sanany da, jaǵdaıdy da ózgertý kerek ekeni eki tarapqa da túsinikti boldy. Bir jaǵy taptaýryn qaǵıda, jattandy sóz bolyp ta estiler. Memleket halqyn, halyq memleketin qoldaýy tıis. Eger bılik qazir qarapaıym halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn turaqtandyrý úshin barlyq resýrstardy iske qosqan bolsa, azamattarǵa da jan-jaǵymyzdan ártúrli pıǵyl antalap turǵan zamanda, ýaqytsha bolsa da óz úkimetin soryp, qarpyp qalý nıetinen arylatyn kez jetken sekildi.