Keshe Májilis Spıkeri Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalyǵymen ótken Palatanyń jalpy otyrysynda 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet jan-jaqty talqylandy.
Alqaly jıynda aldymen Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Záýresh Baımoldınanyń ókilettigin merziminen buryn toqtatý týraly sheshimi maquldandy.
Budan keıin Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Gúlshara Ábdiqalyqova «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Kodeks jobasy boıynsha qorytyndy ázirleý jóninde baıandady. Onyń aıtýynsha, Kodekstiń maqsaty – qoǵamdyq densaýlyq saqtaý júıesin damytý, medısınalyq bilim men ǵylymdy, elektrondy densaýlyq saqtaýdy jetildirý, medısınalyq kómektiń sapasy men tıimdiligin qamtamasyz etý. Bul qujattyń jańa jobasyn qabyldaý uzaq merzimdi jáne tıimdi, turaqty densaýlyq saqtaý isin ázirleý jáne engizý qajettiligine baılanysty bolyp otyr. Zań jobasy ulttyń densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa, halyqtyń ómir súrý jasyn ulǵaıtýǵa jáne medısınalyq tehnologııalardy damytýǵa, medısına qyzmetkerleriniń mártebesin kóterýge baǵyttalady. Sondaı-aq densaýlyq saqtaý salasyn sıfrlandyrý da basshylyqqa alynbaq.
Otyrystyń kún tártibindegi negizi másele «2019-2021 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańǵa ózgerister engizý jaıynda boldy. Bul zań jobasy jóninde birqatar mınıstrlik ókili baıandama jasady.
Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov osy jyldyń respýblıkalyq bıýdjetindegi kirister men shyǵystarǵa birsypyra toqtaldy.
– 2019 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý kezinde eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamynyń negizgi kórsetkishterin saqtaý eskeriledi. Bul – ishki jalpy ónimniń ósýi 3,8%, munaı óndirý 89 mln tonna. Munaıdyń álemdik baǵasy joǵary qubylmalylyqty kórsetip otyr. Osyny eskere otyryp, munaıdyń boljamdy baǵasy barreline 55 dollar deńgeıinde saqtaldy. Jyldyq ınflıasııanyń nysanaly dálizi 4-6% sheginde tur. Respýblıkalyq bıýdjettiń kiristerin 95 mlrd teńgege arttyrý usynylady. Jalpy respýblıkalyq bıýdjettiń kiristeri transfertterdi esepke almaǵanda 2019 jyly 7 trln 81 mlrd teńgeni quraıdy. Túsimder túrleri boıynsha kirister qurylymy saqtalady. Olardyń eń úlken úlesin qosylǵan qun salyǵy (2,8 trln teńge), korporatıvtik tabys salyǵy (2 trln teńge) jáne halyqaralyq saýdaǵa salynatyn salyqtar (1,5 trln teńge) quraıdy. Túsimderdiń jalpy kólemi 95 mlrd teńgege ósip, 10,7 trln teńgeni quramaq. Transfertterdiń túsimderi, onyń ishinde Ulttyq qordan transfertter óspeıdi. Shyǵystar 95 mlrd teńgege artady, bul kiristerdiń ósýimen sáıkes keledi. Respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń kólemi 12 trln teńgeden asady, – dedi R.Dálenov.
Buǵan qosa Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov respýblıkalyq bıýdjetke engizilgen túzetýler týraly aıtyp berdi. Onyń málimeti boıynsha áleýmettik saladaǵy shuǵyl qarjylandyrý máselelerin sheshý maqsatynda áleýmettik bloktyń shyǵystary 6,7 mlrd teńgege ulǵaıtyldy. Shyǵystardy qaıta bólýdi eskere otyryp, qosymsha qarajat ataýly áleýmettik kómekti tóleýge, medısınalyq kómek kórsetýge jáne densaýlyq saqtaý nysandarynyń qurylysyn jalǵastyrýǵa baǵyttalady. Naqty sektordyń shyǵystary 15,6 mlrd teńgege ósti. Bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileri usynǵan qarajatty qaıta bólýdi eskere otyryp, ónerkásipti qoldaýǵa, Qazaqstan Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń salymshylaryna turǵyn úı qaryzdaryn berýge qosymsha shyǵystar kózdeldi. Sondaı-aq azamattyq qyzmetshilerdiń eńbekaqysyn arttyrý, jylý energetıkasy men kólik ınfraqurylymyn damytý, «Nurly jer» baǵdarlamasy sheńberinde turǵyn úı jáne ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylym salý úshin óńirler arasynda qarajat qaıta bólý eskerilgen.
Al Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Esjan Birtanov bıyl qyrkúıek aıynyń qorytyndysy boıynsha jyldyq ınflıasııa 5,3% bolǵanyn habarlady. Sonyń ishinde azyq-túlik ınflıasııasy qyrkúıekte 9,1%-ǵa jetip, joǵarǵy deńgeıde qaldy. Ulttyq banktiń baǵalaýynsha ınflıasııa jyl sońynda 5,7-5,8% deńgeıinde qalyptasady.
Jalpy, atalǵan zań jobasynyń jaı-japsarymen tanysqan soń Májilis depýtattary atqarýshy memlekettik organdar ókilderine suraqtaryn qoıyp, qordalanǵan máselelerdi qyzý talqyǵa saldy.
Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın memlekettik bıýdjetten qarajat bólinetin baǵdarlamalardyń oryndalýyna jaýapkershilikti arttyrý máselesin kóterdi. Aıtalyq, Spıker eń qajetti mamandyqtar boıynsha kolledjder men joǵary oqý oryndaryn jańǵyrtýǵa jáne bilikti mamandardy daıarlaýdyń halyqaralyq tájirıbesin engizýge baǵyttalǵan «Jas maman» jobasynyń oryndalý barysyna nazar aýdardy. Ol jyl basynda Elbasy Jastar jylynyń ashylý rásiminde atalǵan baǵdarlamanyń oryndalýyn Úkimetke tapsyrǵanyn, biraq qajetti is-sharalar áli bastalmaǵanyn atap ótti. Osy rette Májilis Tóraǵasy Bilim mınıstri Ashat Aımaǵambetovti qatty synǵa aldy.
– Tapsyrmanyń oryndalmaǵany qynjyltady. Baǵdarlamany júzege asyrý tártibiniń ózin ázirleýdi qaǵazbastylyqpen keshiktirdi. Bir qujatty kelisýge 9 aı ýaqyt ketti. Al siz bir buıryqty shyǵara almaı otyrsyz. Men muny jastardyń qyzyǵýshylyǵyn oıatatyn baǵdarlamany oryndaýdaǵy bıýrokratııanyń jarqyn úlgisi der edim. Jastar jyly sońyna taıap qaldy, al siz endi oıanyp jatyrsyz, – dedi N.Nyǵmatýlın.
Osydan kelip Májilis Tóraǵasy memlekettik qyzmetkerlerdiń jaýapkershiligin arttyrýdy alǵa tartty.
– Búgin halqymyzdyń áleýmettik jaǵdaıyn odan ári kúsheıtýge taǵy bir naqty qadam jasaldy dep aıtýǵa bolady. Sebebi Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jáne Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen 2019 jylǵa arnalǵan bıýdjetti naqtylaý boıynsha áleýmettik salaǵa qosymsha qarajattar qaralyp otyr. Bul halqymyzdyń birqatar naqty máselesin sheshýge baǵyttalǵan. Endi osy bólingen árbir teńge kádege jarap, óz nátıjesin berýi kerek. Sol úshin Parlament bıýdjettiń tıimdi jumsalýyn qatań baqylaıdy, – dedi Palata Spıkeri.